तेन रात्रौ शयानो मे पिता पापेन हिंसितः ।। ७.१७.
"त्या पापी दैत्याने रात्री झोपेत असताना माझ्या वडिलांना इजा पोहोचवली."
ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर्मम । परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।। ७.१७.
"मग माझ्या आईने, दुःखी होऊन, वडिलांच्या शरीराला मिठी मारली आणि ती पुण्यवती स्त्री अग्नित प्रवेशली."
ततो मनोरथं सत्यं पितुर्नारायणं प्रति । करोमीति तमेवाहं हृदयेन समुद्वहे ।। ७.१७.
"मग मी मनाशी ठरवलं की, वडिलांसाठी नारायणाकडे सत्य संकल्प करीन आणि तो मी हृदयाशी जपते आहे."
इति प्रतिज्ञामारुह्य चरामि विपुलं तपः । एतत्ते सर्वमाख्यातं मया राक्षसपुङ्गव ।। ७.१७.
"अशी प्रतिज्ञा करून मी कठोर तपश्चर्या करते आहे. हे राक्षसश्रेष्ठ, हे सर्व मी तुला सांगितले."
नारायणो मम पतिर्न त्वन्यः पुरुषोत्तमात् । आश्रये नियमं घोरं नारायणपरीप्सया । विज्ञातस्त्वं हि मे राजन्गच्छ पौलस्त्यनन्दन ।। ७.१७.
नारायणच माझे पती आहेत, पुरुषोत्तमाशिवाय दुसरा कोणीही नाही. मी नारायणाची प्राप्ती व्हावी म्हणून कठोर व्रतांचे पालन करते. राजन, मला तू ओळखीचा आहेस; म्हणून, पुलस्त्यपुत्रा, तू आता निघून जा.
जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ।। ७.१७.
माझ्या तपामुळे मला त्रैलोक्यात घडणाऱ्या सर्व गोष्टी माहिती आहेत.
सो ऽब्रवीद्रावणो भूयस्तां कन्यां सुमहाव्रताम् । अवरुह्य विमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः ।। ७.१७.
मग रावण त्या महान व्रती कन्येला, कामदेवाच्या बाणांनी व्याकुळ होऊन, आपल्या विमानाच्या टोकावरून खाली उतरून पुन्हा बोलू लागला.
अवलिप्ता ऽसि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिरीदृशी । वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते पुण्यसञ्चयः ।। ७.१७.
सुंदर नितंब असलेल्या कन्ये, तुझ्या मनात असे विचार असल्यामुळे तू थोडी गर्विष्ठ वाटतेस. हरणाच्या डोळ्यांसारख्या डोळ्यांची, वयोवृद्ध लोकांमध्ये तुझ्या पुण्यसंचयाचा तेज झळकत आहे.
त्वं सर्वंगुणसम्पन्ना नार्हसे वक्तुमीदृशम् । त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवनं ते निवर्तते ।। ७.१७.
तुझ्यात सर्व गुण आहेत; तुला असे बोलणे शोभत नाही. त्रैलोक्यातील सुंदर स्त्री, भित्र्या मुली, तुझे तारुण्य आता संपत चालले आहे.
अहं लङ्कापतिर्भद्रे दशग्रीव इति श्रुतः । तस्य मे भव भार्या त्वं भुङ्क्ष्व भोगान्यथासुखम् ।। ७.१७.
भद्रे, मी लंकेचा स्वामी, दशग्रीव म्हणून प्रसिद्ध आहे. तू माझी पत्नी हो आणि हवे तसे सुख उपभोग.
कश्च तावदसौ यं त्वं विष्णुरित्यभिभाषसे । वीर्येण तपसा चैव भोगेन च बलेन च ७.१७.
तू ज्याला विष्णु म्हणतेस, तो कोण आहे? पराक्रम, तप, भोग आणि बळ या सर्वांत—
इत्युक्तवति तस्मिंस्तु वेदवत्यथ सा ऽब्रवीत् ।। ७.१७.
त्याने असे म्हटल्यावर, वेदवतीने त्याला उत्तर दिले.
ैव भोगेन च बलेन च ।। मा मैवमिति सा कन्या तमुवाच निशाचरम् । त्रैलोक्याधिपति विष्णुं सर्वलोकनमस्कृतम् । त्वदृते राक्षसेन्द्रान्यः को ऽवमन्येत बुद्धिमान् ।। ७.१७.
भोग आणि बळ या बाबतीत— असे बोलू नकोस. त्या कन्येने त्या राक्षसाला म्हटले: 'त्रैलोक्याचा स्वामी, सर्व लोकांनी पूजलेला विष्णु— तुझ्याशिवाय, राक्षसराजा, दुसरा कोण बुद्धिमान त्याचा तिरस्कार करील?'
एवमुक्तस्तया तत्र वेदवत्या निशाचरः । मूर्धजेषु तदा कन्यां कराग्रेण परामृशत् ।। ७.१७.
वेदवतीने असे म्हटल्यावर, त्या रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसाने तिच्या केसांना हात लावला.
ततो वेदवती क्रुद्धा केशान्हस्तेन सा ऽच्छिनत् । असिर्भूत्वा करस्तस्याः केशांश्छिन्नांस्तदा ऽकरोत् ।। ७.१७.
मग वेदवती रागाने पेटून उठली आणि तिने स्वतःच्या हाताने केस कापले; तिचा हात तलवार झाला आणि तिने आपले केस छाटले.
सा ज्वलन्तीव रोषेण दहन्तीव निशाचरम् । उवाचाग्निं समाधाय मरणाय कृतत्वरा ।। ७.१७.
ती रागाने जणू जळू लागली, आपल्या संतापाने त्या राक्षसाला जणू जाळत होती. मृत्यूच्या तयारीने, मन अग्नीप्रमाणे एकाग्र करून ती बोलली.
धर्षितायास्त्वयानार्य न मे जीवितमिष्यते । रक्षस्तस्मात्प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते हुताशनम् ।। ७.१७.
अधम राक्षसा, तुझ्यामुळे मी लज्जित झाले आहे, आता मला जगावेसे वाटत नाही. म्हणून, तुझ्या डोळ्यांसमोर मी अग्नित प्रवेश करणार आहे.
यस्मात्तु धर्षिता चाहं त्वया पापात्मना वने । तस्मात्तव वधार्थं हि समुत्पत्स्ये ह्यहं पुनः ।। ७.१७.
कारण, पापी राक्षसा, तू मला वनात लज्जित केलेस, म्हणून मी पुन्हा तुझ्या वधासाठी जन्म घेईन.
न हि शक्यं स्त्रिया हन्तुं पुरुषः पापनिश्चः । शापे त्वयि मयोत्सृष्टे तपसश्च व्ययो भवेत् ।। ७.१७.
खरं तर, स्त्रीने दुष्ट मनाच्या पुरुषाचा वध करणे शक्य नाही; आणि मी तुला शाप दिला तर माझ्या तपाचे फळ नष्ट होईल.
यदि त्वस्ति मया किञ्चित्कृतं दत्तं हुतं तथा । तस्मात्त्वयोनिजा साध्वी भवेयं धर्मिणः सुता ।। ७.१७.
जर मी काही पुण्यकर्म, दान किंवा यज्ञ केले असेल, तर त्याच्या बळावर मी गर्भातून नव्हे, तर धर्मात्म्याच्या कन्या म्हणून जन्म घेईन.
एवमुक्त्वा प्रविष्टा सा ज्वलितं जातवेदसम् । पपात च दिवो दिव्या पुष्पवृष्टिः समन्ततः ।। ७.१७.
असे म्हणून ती जळत्या अग्नित शिरली, आणि आकाशातून सर्वत्र दिव्य फुलांचा वर्षाव झाला.
पुनरेव समुद्भूता पद्मे पद्मसमप्रभा । तस्मादपि पुनः प्राप्ता पूर्ववत्तेन रक्षसा ।। ७.१७.
ती पुन्हा कमळातून, कमळासारखी तेजस्वी जन्माला आली; आणि पुन्हा त्या राक्षसाने तिला पूर्वीप्रमाणे पकडले.
कन्यां कमलगर्भाभां प्रगृह्य स्वगृहं ययौ । प्रगृह्य रावणस्त्वेतां दर्शयामास मन्त्रिणे ।। ७.१७.
कमळासारख्या तेजस्वी कन्येला घेऊन रावण आपल्या घरी गेला आणि ती आपल्या मंत्र्याला दाखवली.
लक्षणज्ञो निरीक्ष्यैव रावणं चैवमब्रवीत् । गृहस्थैषां हि सुश्रोणी त्वद्वधायैव दृश्यते ।। ७.१७.
लक्षणांची जाण असलेल्या मंत्र्याने तिला पाहून रावणाला सांगितले, "ही सुंदर नितंबांची स्त्री तुझ्या घरी राहिली तर ती तुझ्या मृत्यूचे कारण ठरेल असे दिसते."
एतच्छ्रुत्वा ऽर्णवे राम तां प्रचिक्षेप रावणः । सा चैव क्षितिमासाद्य यज्ञायतनमध्यगा ।। ७.१७.
हे ऐकून, राम, रावणाने तिला समुद्रात फेकले; ती पृथ्वीवर पडली आणि यज्ञाच्या वेदीमध्ये गेली.
राज्ञो हलमुखोत्कृष्टा पुनरप्युत्थिता सती । सैषा जनकराजस्य प्रसूता तनया प्रभो । तव भार्या महाबाहो विष्णुस्त्वं हि सनातनः ।। ७.१७.
राजाच्या नांगराच्या फाळाने ती पुन्हा वर आली आणि मग ती जनक राजाची कन्या म्हणून जन्माला आली, हे प्रभो, तुझी पत्नी; कारण तूच सनातन विष्णू आहेस.
पूर्वं क्रोधाहितः शत्रुर्यया ऽसौ निहतस्तथा । उपाश्रयित्वा शैलभस्तव वीर्यममानुषम् ।। ७.१७.
पूर्वी तिच्या रागामुळे तो शत्रू मारला गेला; तिने डोंगरात आश्रय घेतला आणि तुझ्या अद्भुत सामर्थ्यावर विश्वास ठेवला.
एवमेषा महाभागा मर्त्येषूत्पत्स्यते पुनः । क्षेत्रे हलमुखोत्कृष्टे वेद्यामग्निशिखोपमा ।। ७.१७.
अशी ही पुण्यवती पुन्हा माणसांत जन्म घेईल, नांगराच्या फाळाने नांगरलेल्या शेतात, वेदीवर अग्निशिखेसारखी तेजस्वी.
एषा वेदवती नाम पूर्वमासीत्कृते युगे । त्रेतायुगमनुप्राप्य वधार्थं तस्य रक्षसः ।। ७.१७.
पूर्वी कृतयुगात हिचे नाव वेदवती होते; त्रेतायुगात ती त्या राक्षसाच्या वधासाठी जन्माला आली.
उत्पन्ना मैथिलकुले जनकस्य महात्मनः । सीतोत्पन्ना तु सीतेति मानुषैः पुनरुच्यते ।। ७.१७.
मिथिलाच्या कुलात, महान जनक राजाच्या घरी ती जन्मली; नांगराच्या फाळात सापडली म्हणून तिला लोक 'सीता' म्हणतात.