वाञ्छितं चायुषः शेषं शस्त्रं त्वं च प्रयच्छ मे । एवमुक्तस्ततस्तेन रावणेन स शङ्करः ।। ७.१६.
"आता उरलेले आयुष्य आणि हवे ते शस्त्र तू मला दे." असे रावणाने म्हटल्यावर शंकर—
ददौ खड्गं महादीप्तं चन्द्रहासमिति श्रुतम् । आयुषश्चावशेषं च स्थित्वा भूतपतिस्तदा ।। ७.१६.
त्यांनी तेजस्वी, चंद्रहास नावाचे महान खड्ग आणि उरलेले आयुष्यही त्याला दिले, भूतांचा स्वामी तिथे उभा राहून.
दत्त्वोवाच ततः शम्भुर्नावज्ञेयमिदं त्वया । अवज्ञातं यदि हि ते मामेवैष्यत्यसंशयः ।। ७.१६.
ते सर्व देऊन शंभू म्हणाले, "हे तू कधीही तुच्छ मानू नकोस; तसं केलंस तर ते नक्कीच माझ्याकडे परत येईल."
एवं महेश्वरेणैव कृतनामा स रावणः । अभिवाद्य महादेवमारुरोहाथ पुष्पकम् ।। ७.१६.
अशा प्रकारे महेश्वरानेच त्याला 'रावण' हे नाव दिले. त्याने महादेवाला वंदन करून पुष्पक रथावर चढला.
ततो महीतले राम पर्यक्रामत रावणः । क्षत्ऺित्रयान्सुमहावीर्यान्बाधमान इतस्ततः ।। ७.१६.
मग, राम, रावण पृथ्वीवर फिरू लागला आणि इथून तिथून पराक्रमी क्षत्रियांना जिंकू लागला.
केचित्तेजस्विनः शूराः क्षत्ऺित्रया युद्धदुर्मदाः । तच्छासनमकुर्वन्तो विनेशुः सपरिच्छदाः ।। ७.१६.
त्यातील काही तेजस्वी, शूर क्षत्रिय, युद्धात गर्विष्ठ, त्याचे आदेश न पाळल्यामुळे आपल्या सैन्यासह नष्ट झाले.
अपरे दुर्जयं रक्षो जानन्तः प्राज्ञसम्मताः । जिताः स्म इत्यभाषन्त राक्षसं बलदर्पितम् ।। ७.१६.
इतर काही जण, जे ज्ञानी म्हणून मानले जात, त्या राक्षसाचा पराभव अशक्य आहे हे जाणून, त्या गर्विष्ठ राक्षसाला म्हणाले, "आम्ही हरलो आहोत."
अथ राजन्महाबाहुर्विचरन्स महीतले । हिमवद्वनमासाद्य परिचक्राम रावणः ।। ७.१७.
मग, राजन, बलाढ्य रावण पृथ्वीवर फिरत असताना हिमालयाच्या जंगलात गेला आणि तिथे भटकू लागला.
तत्रापश्यत्स वै कन्यां कृष्णाजिनजटाधराम् । आर्षेण विधिना युक्तां दीप्यन्तीं देवतामिव ।। ७.१७.
तिथे त्याने एक कन्या पाहिली, जी काळ्या कृष्णमृगाच्या कातड्यात आणि जटांमध्ये होती, ऋषींसारखी तपश्चर्या करत होती आणि एखाद्या देवतेसारखी तेजस्वी दिसत होती.
स दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् । काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्निव ।। ७.१७.
ती सुंदर आणि महान व्रतस्थ कन्या पाहून, रावणाच्या मनात वासना आणि मोह निर्माण झाला आणि तो हसत-हसत तिला विचारू लागला.
किमिदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते । नहि युक्ता तवैतस्य रूपस्यैव प्रति क्रिया ।। ७.१७.
"हे सुभगे, तू आपल्या तारुण्याला विरुद्ध असा हा जीवनक्रम का स्वीकारलास? तुझ्या सौंदर्याला हे बिलकुल शोभत नाही."
रूपं ते ऽनुपमं भीरु कामोन्मादकरं नृणाम् । न युक्तं तपसि स्थातुं निर्गतो ह्येष निर्णयः ।। ७.१७.
"भीरू, तुझे सौंदर्य अतुलनीय आहे, ते पुरुषांच्या मनात काम जागवते; अशा रूपाला तपश्चर्येत राहणे योग्य नाही — हे स्पष्ट आहे."
कस्यासि किमिदं भद्रे कश्च भर्ता वरानने । येन सम्भुज्यसे भीरु स नरः पुण्यभाग्भुवि ।। ७.१७.
"हे सुभगे, तू कुणाची मुलगी आहेस? तुझा पती कोण आहे, हे सुंदर मुखवाली? जो पुरुष तुला मिळवतो, तो या पृथ्वीवर खरोखरच भाग्यवान आहे."
पृच्छतः शंस मे सर्वं कस्य हेतोः परिश्रमः । एवमुक्ता तु सा कन्या रावणेन यशस्विनी ।। ७.१७.
"मी विचारतोय, सर्व काही सांग, हे कशासाठी तू असा परिश्रम करतेस?" असे रावणाने विचारल्यावर ती यशस्विनी कन्या—
अब्रवीद्विधिवत्कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना । कुशध्वजो मम पिता ब्रह्मर्षिरमितप्रभः । बृहस्पतिसुतः श्रीमान्बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः ।। ७.१७.
तिने योग्य रीतीने त्याचे आदरातिथ्य करून उत्तर दिले, "माझे वडील कुशध्वज हे ब्रह्मर्षी आहेत, त्यांचे तेज अमर्याद आहे. ते बृहस्पतींचे पुत्र असून, बुद्धीनेही बृहस्पतींसारखेच आहेत."
तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः । सम्भूय वाङ्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता ।। ७.१७.
"माझे वडील, हे महात्मा, नेहमी वेदांचा अभ्यास करत असताना, त्यांच्या वाणीपासून मी कन्या म्हणून जन्मले आणि मला वेदवती असे नाव आहे."
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः । ते ऽपि गत्वा हि पितरं वरणं रोचयन्ति मे ।। ७.१७.
"नंतर देव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि सर्प यांनी माझ्या वडिलांकडे येऊन माझा विवाह मागितला."
न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान्राक्षसर्षभ । कारणं तद्वदिष्यामि निशाचर निशामय ।। ७.१७.
"पण माझ्या वडिलांनी त्यांना मला दिले नाही, हे राक्षसराज. त्याचे कारण मी सांगते, हे निशाचर, नीट ऐक."
पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरेश्वरः । अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता ।। ७.१७.
"माझ्या वडिलांचे जावई म्हणजे विष्णू, जो देवांचा स्वामी आहे; त्रिलोकांचा अधिपतीच त्यांना हवा होता, म्हणून माझ्या वडिलांनी दुसऱ्या कुणालाही मला दिले नाही."
दातुमिच्छति तस्मै तु तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः । दम्भुर्नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितो ऽभवत् ।। ७.१७.
"माझ्या वडिलांनी मला विष्णूंना द्यायचे ठरवले, हे ऐकून, बलाचा गर्व असलेला दंभ नावाचा दैत्यराजा फारच रागावला."
तेन रात्रौ शयानो मे पिता पापेन हिंसितः ।। ७.१७.
"त्या पापी दैत्याने रात्री झोपेत असताना माझ्या वडिलांना इजा पोहोचवली."
ततो मे जननी दीना तच्छरीरं पितुर्मम । परिष्वज्य महाभागा प्रविष्टा हव्यवाहनम् ।। ७.१७.
"मग माझ्या आईने, दुःखी होऊन, वडिलांच्या शरीराला मिठी मारली आणि ती पुण्यवती स्त्री अग्नित प्रवेशली."
ततो मनोरथं सत्यं पितुर्नारायणं प्रति । करोमीति तमेवाहं हृदयेन समुद्वहे ।। ७.१७.
"मग मी मनाशी ठरवलं की, वडिलांसाठी नारायणाकडे सत्य संकल्प करीन आणि तो मी हृदयाशी जपते आहे."
इति प्रतिज्ञामारुह्य चरामि विपुलं तपः । एतत्ते सर्वमाख्यातं मया राक्षसपुङ्गव ।। ७.१७.
"अशी प्रतिज्ञा करून मी कठोर तपश्चर्या करते आहे. हे राक्षसश्रेष्ठ, हे सर्व मी तुला सांगितले."
नारायणो मम पतिर्न त्वन्यः पुरुषोत्तमात् । आश्रये नियमं घोरं नारायणपरीप्सया । विज्ञातस्त्वं हि मे राजन्गच्छ पौलस्त्यनन्दन ।। ७.१७.
नारायणच माझे पती आहेत, पुरुषोत्तमाशिवाय दुसरा कोणीही नाही. मी नारायणाची प्राप्ती व्हावी म्हणून कठोर व्रतांचे पालन करते. राजन, मला तू ओळखीचा आहेस; म्हणून, पुलस्त्यपुत्रा, तू आता निघून जा.
जानामि तपसा सर्वं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ।। ७.१७.
माझ्या तपामुळे मला त्रैलोक्यात घडणाऱ्या सर्व गोष्टी माहिती आहेत.
सो ऽब्रवीद्रावणो भूयस्तां कन्यां सुमहाव्रताम् । अवरुह्य विमानाग्रात्कन्दर्पशरपीडितः ।। ७.१७.
मग रावण त्या महान व्रती कन्येला, कामदेवाच्या बाणांनी व्याकुळ होऊन, आपल्या विमानाच्या टोकावरून खाली उतरून पुन्हा बोलू लागला.
अवलिप्ता ऽसि सुश्रोणि यस्यास्ते मतिरीदृशी । वृद्धानां मृगशावाक्षि भ्राजते पुण्यसञ्चयः ।। ७.१७.
सुंदर नितंब असलेल्या कन्ये, तुझ्या मनात असे विचार असल्यामुळे तू थोडी गर्विष्ठ वाटतेस. हरणाच्या डोळ्यांसारख्या डोळ्यांची, वयोवृद्ध लोकांमध्ये तुझ्या पुण्यसंचयाचा तेज झळकत आहे.
त्वं सर्वंगुणसम्पन्ना नार्हसे वक्तुमीदृशम् । त्रैलोक्यसुन्दरी भीरु यौवनं ते निवर्तते ।। ७.१७.
तुझ्यात सर्व गुण आहेत; तुला असे बोलणे शोभत नाही. त्रैलोक्यातील सुंदर स्त्री, भित्र्या मुली, तुझे तारुण्य आता संपत चालले आहे.
अहं लङ्कापतिर्भद्रे दशग्रीव इति श्रुतः । तस्य मे भव भार्या त्वं भुङ्क्ष्व भोगान्यथासुखम् ।। ७.१७.
भद्रे, मी लंकेचा स्वामी, दशग्रीव म्हणून प्रसिद्ध आहे. तू माझी पत्नी हो आणि हवे तसे सुख उपभोग.