कृपालुः शङ्करस्तुष्टः प्रसादं ते विधास्यति । एवमुक्तस्तदामात्यैस्तुष्टाव वृषभध्वजम् ।। ७.१६.
"शंकर दयाळू आहे; तो प्रसन्न झाला तर तुला कृपा देईल." असे मंत्र्यांनी सांगितल्यावर त्याने वृषध्वजाची स्तुती केली.
सामभिर्विविधैः स्तोत्रैः प्रणम्य स दशाननः । संवत्सरसहस्रं तु रुदतो रक्षसो गतम् ।। ७.१६.
दशग्रीवाने वेगवेगळ्या स्तोत्रांनी, गाण्यांनी वंदन करत, हजार वर्षे रडतच घालवली.
ततः प्रीतो महादेवः शैलाग्रे विष्ठितः प्रभुः । मुक्त्वा चास्य भुजान्राम प्राह वाक्यं दशाननम् ।। ७.१६.
मग महादेव प्रसन्न होऊन पर्वताच्या शिखरावर उभे राहिले आणि त्याचे हात सोडून, दशग्रीवालाच बोलले.
प्रीतो ऽस्मि तव वीर्यस्य शौण्डार्याच्च दशानन । शैलाक्रान्तेन यो मुक्तस्त्वया रावः सुदारुणः ।। ७.१६.
"दशग्रीवा, तुझ्या सामर्थ्यावर आणि शौर्यावर मी खूष आहे. पर्वत उचलताना तू जो भयंकर गर्जना केलीस—"
यस्माल्लोकत्रयं चैतद्रावितं भयमागतम् । तस्मात्त्वं रावणो नाम नाम्ना राजन्भविष्यसि ।। ७.१६.
"त्या गर्जनेमुळे तीनही लोकांत भीती पसरली. म्हणून, राजन, तुझे नाव 'रावण' असेल."
देवता मानुषा यक्षा ये चान्ये जगतीतले । एवं त्वामभिधास्यन्ति रावणं लोकरावणम् ।। ७.१६.
"देव, माणसे, यक्ष आणि पृथ्वीवरील इतर सर्वजण तुला 'रावण', म्हणजे जगाला रडवणारा, असेच म्हणतील."
गच्छ पौलस्त्य विस्रब्धं पथा येन त्वमिच्छसि । मया चैवाभ्यनुज्ञातो राक्षसाधिप गम्यताम् ।। ७.१६.
"पौलस्त्यकुळातील राजा, आता तू ज्या वाटेने हवे तसे निर्धास्तपणे जा. माझ्या परवानगीने, राक्षसाधिपती, तू जाऊ शकतोस."
एवमुक्तस्तु लङ्केशः शम्भुना स्वयमब्रवीत् । प्रीतो यदि महादेव वरं मे देहि याचतः ।। ७.१६.
शंभूने असे सांगितल्यावर लंकेचा राजा स्वतः म्हणाला, "महादेव, तुम्ही जर प्रसन्न असाल तर मी मागतो तसा वर मला द्या."
अवध्यत्वं मया प्राप्तं देवगन्धर्वदानवैः । राक्षसैर्गुह्यकैर्नागैर्ये चान्ये बलवत्तराः ।। ७.१६.
"मी देव, गंधर्व, दानव, राक्षस, गुह्यक, नाग आणि इतर बलवान यांच्याकडून अमरत्व मिळवले आहे."
मानुषान्न गणे देव स्वल्पास्ते मम सम्मताः । दीर्घमायुश्च मे प्राप्तं ब्रह्मणस्त्रिपुरान्तक ।। ७.१६.
"माणसे आणि देव यांच्यात फार थोडे मला आवडतात. ब्रह्मा आणि तुझ्याकडून, त्रिपुरांतक, मला दीर्घायुष्य मिळाले आहे."
वाञ्छितं चायुषः शेषं शस्त्रं त्वं च प्रयच्छ मे । एवमुक्तस्ततस्तेन रावणेन स शङ्करः ।। ७.१६.
"आता उरलेले आयुष्य आणि हवे ते शस्त्र तू मला दे." असे रावणाने म्हटल्यावर शंकर—
ददौ खड्गं महादीप्तं चन्द्रहासमिति श्रुतम् । आयुषश्चावशेषं च स्थित्वा भूतपतिस्तदा ।। ७.१६.
त्यांनी तेजस्वी, चंद्रहास नावाचे महान खड्ग आणि उरलेले आयुष्यही त्याला दिले, भूतांचा स्वामी तिथे उभा राहून.
दत्त्वोवाच ततः शम्भुर्नावज्ञेयमिदं त्वया । अवज्ञातं यदि हि ते मामेवैष्यत्यसंशयः ।। ७.१६.
ते सर्व देऊन शंभू म्हणाले, "हे तू कधीही तुच्छ मानू नकोस; तसं केलंस तर ते नक्कीच माझ्याकडे परत येईल."
एवं महेश्वरेणैव कृतनामा स रावणः । अभिवाद्य महादेवमारुरोहाथ पुष्पकम् ।। ७.१६.
अशा प्रकारे महेश्वरानेच त्याला 'रावण' हे नाव दिले. त्याने महादेवाला वंदन करून पुष्पक रथावर चढला.
ततो महीतले राम पर्यक्रामत रावणः । क्षत्ऺित्रयान्सुमहावीर्यान्बाधमान इतस्ततः ।। ७.१६.
मग, राम, रावण पृथ्वीवर फिरू लागला आणि इथून तिथून पराक्रमी क्षत्रियांना जिंकू लागला.
केचित्तेजस्विनः शूराः क्षत्ऺित्रया युद्धदुर्मदाः । तच्छासनमकुर्वन्तो विनेशुः सपरिच्छदाः ।। ७.१६.
त्यातील काही तेजस्वी, शूर क्षत्रिय, युद्धात गर्विष्ठ, त्याचे आदेश न पाळल्यामुळे आपल्या सैन्यासह नष्ट झाले.
अपरे दुर्जयं रक्षो जानन्तः प्राज्ञसम्मताः । जिताः स्म इत्यभाषन्त राक्षसं बलदर्पितम् ।। ७.१६.
इतर काही जण, जे ज्ञानी म्हणून मानले जात, त्या राक्षसाचा पराभव अशक्य आहे हे जाणून, त्या गर्विष्ठ राक्षसाला म्हणाले, "आम्ही हरलो आहोत."
अथ राजन्महाबाहुर्विचरन्स महीतले । हिमवद्वनमासाद्य परिचक्राम रावणः ।। ७.१७.
मग, राजन, बलाढ्य रावण पृथ्वीवर फिरत असताना हिमालयाच्या जंगलात गेला आणि तिथे भटकू लागला.
तत्रापश्यत्स वै कन्यां कृष्णाजिनजटाधराम् । आर्षेण विधिना युक्तां दीप्यन्तीं देवतामिव ।। ७.१७.
तिथे त्याने एक कन्या पाहिली, जी काळ्या कृष्णमृगाच्या कातड्यात आणि जटांमध्ये होती, ऋषींसारखी तपश्चर्या करत होती आणि एखाद्या देवतेसारखी तेजस्वी दिसत होती.
स दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां कन्यां तां सुमहाव्रताम् । काममोहपरीतात्मा पप्रच्छ प्रहसन्निव ।। ७.१७.
ती सुंदर आणि महान व्रतस्थ कन्या पाहून, रावणाच्या मनात वासना आणि मोह निर्माण झाला आणि तो हसत-हसत तिला विचारू लागला.
किमिदं वर्तसे भद्रे विरुद्धं यौवनस्य ते । नहि युक्ता तवैतस्य रूपस्यैव प्रति क्रिया ।। ७.१७.
"हे सुभगे, तू आपल्या तारुण्याला विरुद्ध असा हा जीवनक्रम का स्वीकारलास? तुझ्या सौंदर्याला हे बिलकुल शोभत नाही."
रूपं ते ऽनुपमं भीरु कामोन्मादकरं नृणाम् । न युक्तं तपसि स्थातुं निर्गतो ह्येष निर्णयः ।। ७.१७.
"भीरू, तुझे सौंदर्य अतुलनीय आहे, ते पुरुषांच्या मनात काम जागवते; अशा रूपाला तपश्चर्येत राहणे योग्य नाही — हे स्पष्ट आहे."
कस्यासि किमिदं भद्रे कश्च भर्ता वरानने । येन सम्भुज्यसे भीरु स नरः पुण्यभाग्भुवि ।। ७.१७.
"हे सुभगे, तू कुणाची मुलगी आहेस? तुझा पती कोण आहे, हे सुंदर मुखवाली? जो पुरुष तुला मिळवतो, तो या पृथ्वीवर खरोखरच भाग्यवान आहे."
पृच्छतः शंस मे सर्वं कस्य हेतोः परिश्रमः । एवमुक्ता तु सा कन्या रावणेन यशस्विनी ।। ७.१७.
"मी विचारतोय, सर्व काही सांग, हे कशासाठी तू असा परिश्रम करतेस?" असे रावणाने विचारल्यावर ती यशस्विनी कन्या—
अब्रवीद्विधिवत्कृत्वा तस्यातिथ्यं तपोधना । कुशध्वजो मम पिता ब्रह्मर्षिरमितप्रभः । बृहस्पतिसुतः श्रीमान्बुद्ध्या तुल्यो बृहस्पतेः ।। ७.१७.
तिने योग्य रीतीने त्याचे आदरातिथ्य करून उत्तर दिले, "माझे वडील कुशध्वज हे ब्रह्मर्षी आहेत, त्यांचे तेज अमर्याद आहे. ते बृहस्पतींचे पुत्र असून, बुद्धीनेही बृहस्पतींसारखेच आहेत."
तस्याहं कुर्वतो नित्यं वेदाभ्यासं महात्मनः । सम्भूय वाङ्मयी कन्या नाम्ना वेदवती स्मृता ।। ७.१७.
"माझे वडील, हे महात्मा, नेहमी वेदांचा अभ्यास करत असताना, त्यांच्या वाणीपासून मी कन्या म्हणून जन्मले आणि मला वेदवती असे नाव आहे."
ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः । ते ऽपि गत्वा हि पितरं वरणं रोचयन्ति मे ।। ७.१७.
"नंतर देव, गंधर्व, यक्ष, राक्षस आणि सर्प यांनी माझ्या वडिलांकडे येऊन माझा विवाह मागितला."
न च मां स पिता तेभ्यो दत्तवान्राक्षसर्षभ । कारणं तद्वदिष्यामि निशाचर निशामय ।। ७.१७.
"पण माझ्या वडिलांनी त्यांना मला दिले नाही, हे राक्षसराज. त्याचे कारण मी सांगते, हे निशाचर, नीट ऐक."
पितुस्तु मम जामाता विष्णुः किल सुरेश्वरः । अभिप्रेतस्त्रिलोकेशस्तस्मान्नान्यस्य मे पिता ।। ७.१७.
"माझ्या वडिलांचे जावई म्हणजे विष्णू, जो देवांचा स्वामी आहे; त्रिलोकांचा अधिपतीच त्यांना हवा होता, म्हणून माझ्या वडिलांनी दुसऱ्या कुणालाही मला दिले नाही."
दातुमिच्छति तस्मै तु तच्छ्रुत्वा बलदर्पितः । दम्भुर्नाम ततो राजा दैत्यानां कुपितो ऽभवत् ।। ७.१७.
"माझ्या वडिलांनी मला विष्णूंना द्यायचे ठरवले, हे ऐकून, बलाचा गर्व असलेला दंभ नावाचा दैत्यराजा फारच रागावला."