महीध्रकसुतो राजा कीर्तिरातो महाबलः। कीर्तिरातस्य राजर्षेर्महारोमा व्यजायत
महीधरकाचा मुलगा बलवान राजा कीर्तिरात होता; आणि कीर्तिरात या राजर्षीपासून महारोमाचा जन्म झाला.
महारोम्णस्तु धर्मात्मा स्वर्णरोमा व्यजायत। स्वर्णरोम्णस्तु राजर्षेर्ह्रस्वरोमा व्यजायत
महारोमापासून धर्मात्मा स्वर्णरोमाचा जन्म झाला; आणि स्वर्णरोम या राजर्षीपासून ह्रस्वरोमाचा जन्म झाला.
तस्य पुत्रद्वयं राज्ञो धर्मज्ञस्य महात्मनः। ज्येष्ठोऽहमनुजो भ्राता मम वीरः कुशध्वजः
त्या धर्मज्ञ आणि महान राजाला दोन मुले होती; मी ज्येष्ठ आहे, आणि माझा धाडसी लहान भाऊ कुशध्वज आहे.
मां तु ज्येष्ठं पिता राज्ये सोऽभिषिच्य पिता मम। कुशध्वजं समावेश्य भारं मयि वनं गतः
माझ्या वडिलांनी मला ज्येष्ठ म्हणून राज्याभिषेक केला, आणि सर्व जबाबदारी माझ्यावर सोपवून, कुशध्वजाची स्थापना करून, ते वनात गेले.
वृद्धे पितरि स्वर्याते धर्मेण धुरमावहम्। भ्रातरं देवसंकाशं स्नेहात् पश्यन् कुशध्वजम्
वडील वयोवृद्ध होऊन स्वर्गवासी झाल्यावर, मी धर्माने राज्याचा भार उचलला आणि देवतुल्य असलेल्या कुशध्वज या भावाकडे नेहमीच प्रेमाने पाहत राहिलो.
कस्यचित्त्वथ कालस्य सांकाश्यादागतः पुरात्। सुधन्वा वीर्यवान् राजा मिथिलामवरोधकः
काही काळानंतर, सांकाश्य येथून बलवान राजा सुधन्वा आला आणि त्याने मिथिला नगरीला वेढा घातला.
स च मे प्रेषयामास शैवं धनुरनुत्तमम्। सीता च कन्या पद्माक्षी मह्यं वै दीयतामिति
त्याने माझ्याकडे संदेश पाठवला — 'माझ्याकडे शिवाचे अद्वितीय धनुष्य आणि पद्मासारख्या डोळ्यांची सीता कन्या दे.'
तस्याप्रदानान्महर्षे युद्धमासीन्मया सह। स हतोऽभिमुखो राजा सुधन्वा तु मया रणे
हे महर्षे, मी ती मागणी नाकारल्यामुळे आमच्यात युद्ध झाले; त्या युद्धात मी समोरासमोर आलेल्या सुधन्वा राजाचा वध केला.
निहत्य तं मुनिश्रेष्ठ सुधन्वानं नराधिपम्। सांकाश्ये भ्रातरं शूरमभ्यषिञ्चं कुशध्वजम्
हे श्रेष्ठ मुनी, सुधन्वा या राजाचा वध केल्यावर मी सांकाश्य येथे माझ्या शूर भावाला कुशध्वजाला राज्याभिषेक केला.
कनीयानेष मे भ्राता अहं ज्येष्ठो महामुने। ददामि परमप्रीतो वध्वौ ते मुनिपुंगव
हा माझा लहान भाऊ आहे, आणि मी ज्येष्ठ आहे, हे महामुने; मी अत्यंत आनंदाने तुला दोन्ही वधू देतो.
सीतां रामाय भद्रं ते ऊर्मिलां लक्ष्मणाय वै। वीर्यशुल्कां मम सुतां सीतां सुरसुतोपमाम्
तुला मंगल होवो; मी सीता रामाला आणि उर्मिला लक्ष्मणाला देतो — माझी कन्या सीता, देवकन्यांप्रमाणे, पराक्रमाने मिळवलेली आहे.
द्वितीयामूर्मिलां चैव त्रिर्वदामि न संशयः। ददामि परमप्रीतो वध्वौ ते मुनिपुंगव
दुसरी म्हणजे उर्मिलाही मी देतो — हे मी तीनदा सांगतो, यात शंका नाही; मी अत्यंत आनंदाने तुला दोन्ही वधू देतो, हे मुनीश्रेष्ठ.
रामलक्ष्मणयो राजन् गोदानं कारयस्व ह। पितृकार्यं च भद्रं ते ततो वैवाहिकं कुरु
राजा, राम आणि लक्ष्मणासाठी गायींचे दान कर, आणि पितृकार्य पार पाड; त्यानंतर मंगल होवो, विवाहसोहळा साजरा कर.
मघा ह्यद्य महाबाहो तृतीयदिवसे प्रभो। फल्गुन्यामुत्तरे राजंस्तस्मिन् वैवाहिकं कुरु। रामलक्ष्मणयोरर्थे दानं कार्यं सुखोदयम्
आज मघा नक्षत्र आहे, महाबाहू; तिसऱ्या दिवशी उत्तरा फाल्गुनी नक्षत्रावर, राजा, विवाह कर; राम आणि लक्ष्मणासाठी शुभ दान कर.
thumb|द्विसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे द्विसप्ततितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणाच्या बालकांडातील बहात्तरावा सर्ग ऐका.
तमुक्तवन्तं वैदेहं विश्वामित्रो महामुनिः। उवाच वचनं वीरं वसिष्ठसहितो नृपम्
विदेहराजाने असे बोलल्यावर, महर्षी विश्वामित्र वसिष्ठांसह त्या शूर राजाला म्हणाले.
अचिन्त्यान्यप्रमेयाणि कुलानि नरपुंगव। इक्ष्वाकूणां विदेहानां नैषां तुल्योऽस्ति कश्चन
इक्ष्वाकू आणि विदेह या दोन कुळांची महती मोजता येणार नाही, त्यांची थोरवी कुणाच्या आकलनात येणार नाही. या दोन्ही कुळांना या जगात कुणीही तोड नाही.
सदृशो धर्मसम्बन्धः सदृशो रूपसम्पदा। रामलक्ष्मणयो राजन् सीता चोर्मिलया सह
राजा, राम-लक्ष्मण आणि सीता-उर्मिला यांचा एकत्र विवाह हा धर्मानुसार आणि सौंदर्यानेही अगदी योग्य आहे.
वक्तव्यं च नरश्रेष्ठ श्रूयतां वचनं मम। भ्राता यवीयान् धर्मज्ञ एष राजा कुशध्वजः
नरश्रेष्ठा, माझं एक वचन ऐका—हा कुशध्वज माझा लहान भाऊ आहे आणि तो धर्म जाणणारा राजा आहे.
अस्य धर्मात्मनो राजन् रूपेणाप्रतिमं भुवि। सुताद्वयं नरश्रेष्ठ पत्न्यर्थं वरयामहे
राजा, या धर्मप्रिय आणि अनुपम रूप असलेल्या कुशध्वजाच्या दोन कन्या आहेत. नरश्रेष्ठा, त्या आम्ही आपल्या मुलांसाठी वधू म्हणून मागतो.
भरतस्य कुमारस्य शत्रुघ्नस्य च धीमतः। वरये ते सुते राजंस्तयोरर्थे महात्मनोः
राजा, आपल्या भरत आणि बुद्धिमान शत्रुघ्न या दोन मुलांसाठी मी या दोन कन्या मागतो, त्या महान आत्म्यांसाठी.
पुत्रा दशरथस्येमे रूपयौवनशालिनः। लोकपालसमाः सर्वे देवतुल्यपराक्रमाः
दशरथांचे हे पुत्र रूपवान, तरुण आणि सर्व लोकपालांसारखे आहेत; त्यांची पराक्रम देवांसारखी आहे.
उभयोरपि राजेन्द्र सम्बन्धेनानुबध्यताम्। इक्ष्वाकुकुलमव्यग्रं भवतः पुण्यकर्मणः
पुण्यवान राजेंद्र, या विवाहबंधनाने इक्ष्वाकू कुळ आणि आपलं घराणं निर्धास्तपणे एकत्र येऊ दे.
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा वसिष्ठस्य मते तदा। जनकः प्राञ्जलिर्वाक्यमुवाच मुनिपुंगवौ
विश्वामित्रांचं वचन आणि वसिष्ठांचा सल्ला ऐकून जनक राजाने हात जोडून त्या दोन श्रेष्ठ ऋषींना उत्तर दिलं.
कुलं धन्यमिदं मन्ये येषां तौ मुनिपुंगवौ। सदृशं कुलसम्बन्धं यदाज्ञापयतः स्वयम्
ज्यांच्यासाठी तुम्ही दोघे श्रेष्ठ ऋषी स्वतः असा योग्य संबंध सांगता, ते कुळ खरंच धन्य आहे असं मी मानतो.
एवं भवतु भद्रं वः कुशध्वजसुते इमे। पत्न्यौ भजेतां सहितौ शत्रुघ्नभरतावुभौ
तसं होवो—तुमचं कल्याण होवो! कुशध्वजाच्या या कन्या भरत आणि शत्रुघ्न यांच्या वधू होऊ देत.
एकाह्ना राजपुत्रीणां चतसॄणां महामुने। पाणीन् गृह्णन्तु चत्वारो राजपुत्रा महाबलाः
महामुने, एका दिवसात हे चारही राजपुत्र आपल्या चार राजकन्यांच्या हातात हात घालू देत.
उत्तरे दिवसे ब्रह्मन् फल्गुनीभ्यां मनीषिणः। वैवाहिकं प्रशंसन्ति भगो यत्र प्रजापतिः
ब्रम्हन्, दुसऱ्या दिवशी फाल्गुनी नक्षत्रात, जेव्हा भग आणि प्रजापती उपस्थित असतात, तेव्हा विवाह करणं विद्वान लोक उत्तम मानतात.
एवमुक्त्वा वचः सौम्यं प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः। उभौ मुनिवरौ राजा जनको वाक्यमब्रवीत्
ही सौम्य वचने बोलून, जनक राजा हात जोडून उभा राहिला आणि दोन्ही श्रेष्ठ ऋषींना म्हणाला.
परो धर्मः कृतो मह्यं शिष्योऽस्मि भवतोस्तथा। इमान्यासनमुख्यानि आस्यतां मुनिपुंगवौ
माझ्यासाठी मोठं पुण्याचं काम झालं आहे; मी तुमचा शिष्य आहे. ही प्रमुख आसने आहेत—मुनिश्रेष्ठांनो, कृपया या.