काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैडूर्यमणितोरणम् । मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ।। ७.१५.
ते विमान सोन्याच्या खांबांनी, वैडूर्यमणीच्या कमानींनी, मोत्यांच्या जाळ्यांनी आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या झाडांनी सजवलेलं होतं.
मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् । मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।। ७.१५.
ते विमान मनासारखं वेगवान, इच्छेप्रमाणे कुठेही जाणारं, हवं तसं रूप घेणारं आणि आकाशात उडणारं होतं; त्याला मणी आणि सोन्याच्या पायऱ्या आणि तापलेल्या सोन्याची वेदी होती.
देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् । बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं ब्रह्मणा परिनिर्मितम् ।। ७.१५.
देवतांसाठी योग्य, कधीही न संपणारे, मनाला नेहमी आनंद देणारे, अनेक अद्भुत गोष्टींनी भरलेले, भक्तीने सजलेले, ब्रह्मदेवाने सुंदरपणे घडवलेले असे ते होते.
निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् । न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम् ।। ७.१५.
सर्व सुखांनी युक्त, मन मोहून टाकणारे आणि सर्वोत्तम, न कधी थंड न कधी उष्ण, सर्व ऋतूंमध्ये सुख देणारे आणि मंगलमय असे ते होते.
स तं राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् । जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः ।। ७.१५.
राजाने ते कामानुसार जाणारे आणि आपल्या पराक्रमाने मिळवलेले रथ चढले; गर्व आणि अहंकारामुळे त्याने तीनही लोक जिंकले असे समजले.
जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासात्समवातरत् ।। ७.१५.
त्याने वैश्रवण या देवाला जिंकून कैलासावरून खाली उतरला.
स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं प्रतापवान्विमलकिरीटहारवान् । रराज वै परमविमानमास्थितो निशाचरः सदसि गतो यथानलः ।। ७.१५.
स्वतःच्या तेजाने आणि मोठ्या विजयाने, उजळ मुकुट व हार घालून, तो निशाचर त्या उत्तम विमानात बसून सभेत आलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजाने झळकत होता.
स जित्वा धनदं राम भ्रातरं राक्षसाधिपः । महासेनप्रसूतिं तद्ययौ शरवणं महत् ।। ७.१६.
राक्षसांचा राजा रामाने धनदाला जिंकून, महाबलाढ्य सेनापतीच्या जन्मस्थान असलेल्या त्या मोठ्या शरवणाकडे गेला.
अथापश्यदृशग्रीवो रौक्मं शरवणं महत् । गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम् ।। ७.१६.
मग रुंद गळ्याचा तो राजा, तेजाने झगमगणारे, किरणांनी वेढलेले आणि दुसऱ्या सूर्यासारखे भासणारे ते मोठे शरवण पाहिले.
स पर्वतं समारुह्य कञ्चिद्रम्यवनान्तरम् । अपश्यत् पुष्पकं तत्र रामविष्टम्भितं तदा ।। ७.१६.
तो एका डोंगरावर चढून रम्य अशा एका वनात गेला; तिथे त्याने पुष्पक रथ पाहिला, जो त्या वेळी रामाने थांबवला होता.
विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा ह्यगमं कामागं कृतम् । अचिन्तयद्राक्षसेन्द्रः सचिवैस्तैः समावृतः ।। ७.१६.
इच्छेप्रमाणे जाणारा असूनही स्थिर असलेला पुष्पक पाहून, राक्षसांचा राजा आपल्या मंत्र्यांसह विचार करू लागला.
किन्निमित्तं चेच्छया मे नेदं गच्छति पुष्पकम् । पर्वतस्योपरिष्ठस्य कर्मेदं कस्यचिद्भवेत् ।। ७.१६.
माझ्या इच्छेनुसार पुष्पक का जात नाही? या डोंगरावर कुणाचा तरी हा उद्योग असावा का?
ततो ऽब्रवीत्तदा राम मारीचो बुद्धिकोविदः । नेदं निष्कारणं राजन्पुष्पकं यन्न गच्छति ।। ७.१६.
तेव्हा बुद्धिमान मारीच म्हणाला, 'राजा, पुष्पक न चालण्यामागे काहीतरी कारण आहे.'
अथवा पुष्पकमिदं धनदान्नान्यवाहनम् । अतो निष्पन्दमभवद्धनाध्यक्षविनाकृतम् ।। ७.१६.
किंवा हे पुष्पक धनदाचे वाहन आहे, दुसऱ्याचे नाही; म्हणूनच धनाध्यक्षाशिवाय ते हलत नाही.
इति वाक्यान्तरे तस्य करालः कृष्णपिङ्गलः । वामनो विकटो मुण्डी नन्दी प्रह्वभुजो बली ।। ७.१६.
अशा संभाषणातच तिथे एक भयंकर, काळा, पिंगट, बुटका, विचित्र, टकलू, नंदी नावाचा, वाकलेल्या हातांचा आणि बलवान असा एक पुरुष प्रकट झाला.
ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो ऽब्रवीत् । नन्दीश्वरो वचश्चेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः ।। ७.१६.
मग तो भवाचा सेवक, नंदीश्वर, राक्षसांच्या राजाजवळ आला आणि कोणतीही भीती न बाळगता त्याला बोलू लागला.
निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शङ्करः । सुपर्णनागयक्षाणां देवगन्धर्वरक्षसाम् ।। ७.१६.
दशग्रीवा, परत जा; या डोंगरावर शंकर गरुड, नाग, यक्ष, देव, गंधर्व आणि राक्षसांसह खेळत आहे.
सर्वेषामेव भूतानामगम्यः पर्वतः कृतः । इति नन्दिवचः श्रुत्वा क्रोधात्कम्पितकुण्डलः ।। ७.१६.
हा डोंगर सर्व भुतांसाठी अगम्य केला आहे; नंदीचे हे शब्द ऐकून त्याच्या कानातील कुंडले रागाने थरथरू लागली.
रोषात्तु ताम्रनयनः पुष्पकादवरुह्य सः । को ऽयं शङ्कर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागतः ।। ७.१६.
रागाने त्याच्या डोळ्यांचे बुबुळ लाल झाले; तो पुष्पकातून खाली उतरला आणि 'हा शंकर कोण?' असे म्हणत डोंगराच्या पायथ्याशी गेला.
सो ऽपश्यन्नन्दिनं तत्र देवस्यादूरतः स्थितम् । दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शङ्करम् ।। ७.१६.
तिथे त्याने देवाच्या जवळ उभा असलेला, तेजस्वी त्रिशूळ हातात धरलेला आणि दुसऱ्या शंकरासारखा भासणारा नंदी पाहिला.
तं दृष्ट्वा वानरमुखमवज्ञाय स राक्षसः । प्रहासं मुमुचे तत्र सतोय इव तोयदः ।। ७.१६.
त्याचं वानरासारखं मुख पाहून तो राक्षस त्याची थट्टा करत मोठ्याने हसला, जणू काही पावसाळ्यात ढग पाऊस सोडतो तसं.
तं क्रुद्धो भगवान्नन्दी शङ्करस्यापरा तनुः । अब्रवीत्तत्र तद्रक्षो दशाननमुपस्थितम् ।। ७.१६.
तेव्हा संतापलेले, शंकरांचे दुसरे रूप असलेले पवित्र नंदी, त्या राक्षसाकडे – समोर आलेल्या दशाननाकडे – बोलू लागले.
यस्माद्वानररूपं मामवज्ञाय दशानन । अशनीपातसङ्काशमपहासं प्रमुक्तवान् ।। ७.१६.
दशानना, तू माझ्या वानर रूपाची उपेक्षा करून, जणू वीज कोसळावी तसं मोठ्याने हसला आहेस.
तस्मान्मद्रूपसम्पन्ना मद्वीर्यसमतेजसः । उत्पत्स्यन्ति वधार्थं हि कुलस्य तव वानराः ।। ७.१६.
म्हणूनच, माझ्यासारखे रूप आणि सामर्थ्य असलेले, माझ्या तेजासारखेच तेज असलेले वानर तुझ्या वंशाचा नाश करण्यासाठी जन्माला येतील.
नखदंष्ट्रायुधाः क्रूरा मनःसम्पातरंहसः । युद्धोन्मत्ता बलोद्रिक्ताः शैला इव विसर्पिणः ।। ७.१६.
त्यांच्या नखांनी आणि दातांनी ते शस्त्रासारखे भयंकर असतील, मनाने अतिशय वेगवान, युद्धासाठी वेडे, बळाने ओसंडून वाहणारे, आणि डोंगरासारखे धावून येणारे असतील.
ते तव प्रबलं दर्पमुत्सेधं च पृथग्विधम् । व्यपनेष्यन्ति सम्भूय सहामात्यसुतस्य च ।। ७.१६.
ते सर्वजण एकत्र येऊन तुझा प्रचंड गर्व आणि अहंकार, तुझे मंत्री आणि पुत्र यांच्यासह नाहीसा करतील.
किं त्विदानीं मया शक्यं हन्तुं त्वां हे निशाचर । न हन्तव्यो हतस्त्वं हि पूर्वमेव स्वकर्मभिः ।। ७.१६.
पण आता मी तुला मारू तरी कसा, हे निशाचर? तुला मारायचं नाही, कारण तुझ्या पूर्वीच्या कर्मांमुळे तू आधीच नष्ट झालेला आहेस.
इत्युदीरितवाक्ये तु देवे तस्मिन्महात्मनि । देवदुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिश्च खाच्च्युता ।। ७.१६.
त्या महान आत्म्याने – देवाने – असे शब्द उच्चारल्यावर, देवांचे नगारे वाजू लागले आणि आकाशातून फुलांचा वर्षाव झाला.
अचिन्तयित्वा स तदा नन्दिवाक्यं महाबलः । पर्वतं तु समासाद्य वाक्यमाह दशाननः ।। ७.१६.
पण त्या नंदीच्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करून, तो बलवान दशानन त्या पर्वताजवळ गेला आणि असे बोलला:
पुष्पकस्य गतिश्छिन्ना यत्कृते मम गच्छतः । तमिमं शैलमुन्मूलं करोमि तव गोपते ।। ७.१६.
माझ्या प्रवासात पुष्पकाची गती ज्या कारणाने थांबली, त्या तुझ्यासाठी मी हा पर्वत उपटून टाकतो, हे रक्षक.