ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना । गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानात्प्रकम्पितः ।। ७.१५.
मग त्या महात्मा यक्षराजाने दहा डोक्यांच्या रावणाच्या डोक्यावर गदा मारली, पण तो आपल्या जागेवरून हललाच नाही.
ततस्तौ राम निघ्नन्तौ तदान्योन्यं महामृधे । न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणौ ।। ७.१५.
रामा, त्या दोघांनी मोठ्या युद्धात एकमेकांवर वार केले, पण दोघंही न थकले, न घाबरले; दोघंही रागाने भरलेले होते.
आग्नेयमस्त्रं तस्मै स मुमोच धनदस्तदा । राक्षसेन्द्रो वारुणेन तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ।। ७.१५.
मग धनदाने त्याच्यावर अग्निबाण सोडला, पण राक्षसाधिपतीने तो बाण जलास्त्राने थोपवला.
ततो मायां प्रविष्टो ऽसौ राक्षसीं राक्षसेश्वरः । रूपाणां शतसाहस्रं विनाशाय चकार च ।। ७.१५.
मग राक्षसांचा राजा मायेत शिरला आणि विनाशासाठी शंभर हजार राक्षसी रूपं निर्माण केली.
व्याघ्रो वराहो जीमूतः पर्वतः सागरो द्रुमः । यक्षो दैत्यस्वरूपी च सो ऽदृश्यत दशाननः ।। ७.१५.
कधी वाघ, कधी डुक्कर, कधी मेघ, कधी डोंगर, कधी समुद्र, कधी झाड, कधी यक्ष, कधी दैत्य—अशी अनेक रूपं दहा डोक्यांच्या रावणाने घेतली.
बहूनि च करोति स्म दृश्यन्ते न त्वसौ ततः । प्रतिगृह्य ततो राम महदस्त्रं दशाननः ।। ७.१५.
त्याने अनेक करामती दाखवल्या, पण काहीच दिसलं नाही; मग रावणाने रामाकडून मोठं अस्त्र घेतलं.
जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविद्ध्य महतीं गदाम् । एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः ।। ७.१५.
त्याने मोठी गदा फिरवून धनदाच्या डोक्यावर जबरदस्त मार केला; त्यामुळे धनदा गोंधळून गेला आणि रक्ताने माखला.
कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः ।। ७.१५.
जसं मुळापासून कापलेलं अशोकाचं झाड पडतं, तसं धनदाधिपती खाली कोसळला.
ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स तदा वृतः । धनदोच्छ्वासितस्तैस्तु वनमानीय नन्दनम् ।। ७.१५.
मग कमळासारख्या रत्नांनी वेढलेला धनदा, त्या रत्नांनी सावरला गेला आणि त्याला नंदनवनात नेण्यात आलं.
निर्जित्य राक्षसेन्द्रस्तं धनदं हृष्टमानसः । पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम् ।। ७.१५.
राक्षसांचा राजा आनंदाने धनदाला जिंकून, विजयाचं चिन्ह असलेलं पुष्पक विमान आपल्या ताब्यात घेतलं.
काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैडूर्यमणितोरणम् । मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ।। ७.१५.
ते विमान सोन्याच्या खांबांनी, वैडूर्यमणीच्या कमानींनी, मोत्यांच्या जाळ्यांनी आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या झाडांनी सजवलेलं होतं.
मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् । मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।। ७.१५.
ते विमान मनासारखं वेगवान, इच्छेप्रमाणे कुठेही जाणारं, हवं तसं रूप घेणारं आणि आकाशात उडणारं होतं; त्याला मणी आणि सोन्याच्या पायऱ्या आणि तापलेल्या सोन्याची वेदी होती.
देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् । बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं ब्रह्मणा परिनिर्मितम् ।। ७.१५.
देवतांसाठी योग्य, कधीही न संपणारे, मनाला नेहमी आनंद देणारे, अनेक अद्भुत गोष्टींनी भरलेले, भक्तीने सजलेले, ब्रह्मदेवाने सुंदरपणे घडवलेले असे ते होते.
निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् । न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम् ।। ७.१५.
सर्व सुखांनी युक्त, मन मोहून टाकणारे आणि सर्वोत्तम, न कधी थंड न कधी उष्ण, सर्व ऋतूंमध्ये सुख देणारे आणि मंगलमय असे ते होते.
स तं राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् । जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः ।। ७.१५.
राजाने ते कामानुसार जाणारे आणि आपल्या पराक्रमाने मिळवलेले रथ चढले; गर्व आणि अहंकारामुळे त्याने तीनही लोक जिंकले असे समजले.
जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासात्समवातरत् ।। ७.१५.
त्याने वैश्रवण या देवाला जिंकून कैलासावरून खाली उतरला.
स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं प्रतापवान्विमलकिरीटहारवान् । रराज वै परमविमानमास्थितो निशाचरः सदसि गतो यथानलः ।। ७.१५.
स्वतःच्या तेजाने आणि मोठ्या विजयाने, उजळ मुकुट व हार घालून, तो निशाचर त्या उत्तम विमानात बसून सभेत आलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजाने झळकत होता.
स जित्वा धनदं राम भ्रातरं राक्षसाधिपः । महासेनप्रसूतिं तद्ययौ शरवणं महत् ।। ७.१६.
राक्षसांचा राजा रामाने धनदाला जिंकून, महाबलाढ्य सेनापतीच्या जन्मस्थान असलेल्या त्या मोठ्या शरवणाकडे गेला.
अथापश्यदृशग्रीवो रौक्मं शरवणं महत् । गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम् ।। ७.१६.
मग रुंद गळ्याचा तो राजा, तेजाने झगमगणारे, किरणांनी वेढलेले आणि दुसऱ्या सूर्यासारखे भासणारे ते मोठे शरवण पाहिले.
स पर्वतं समारुह्य कञ्चिद्रम्यवनान्तरम् । अपश्यत् पुष्पकं तत्र रामविष्टम्भितं तदा ।। ७.१६.
तो एका डोंगरावर चढून रम्य अशा एका वनात गेला; तिथे त्याने पुष्पक रथ पाहिला, जो त्या वेळी रामाने थांबवला होता.
विष्टब्धं पुष्पकं दृष्ट्वा ह्यगमं कामागं कृतम् । अचिन्तयद्राक्षसेन्द्रः सचिवैस्तैः समावृतः ।। ७.१६.
इच्छेप्रमाणे जाणारा असूनही स्थिर असलेला पुष्पक पाहून, राक्षसांचा राजा आपल्या मंत्र्यांसह विचार करू लागला.
किन्निमित्तं चेच्छया मे नेदं गच्छति पुष्पकम् । पर्वतस्योपरिष्ठस्य कर्मेदं कस्यचिद्भवेत् ।। ७.१६.
माझ्या इच्छेनुसार पुष्पक का जात नाही? या डोंगरावर कुणाचा तरी हा उद्योग असावा का?
ततो ऽब्रवीत्तदा राम मारीचो बुद्धिकोविदः । नेदं निष्कारणं राजन्पुष्पकं यन्न गच्छति ।। ७.१६.
तेव्हा बुद्धिमान मारीच म्हणाला, 'राजा, पुष्पक न चालण्यामागे काहीतरी कारण आहे.'
अथवा पुष्पकमिदं धनदान्नान्यवाहनम् । अतो निष्पन्दमभवद्धनाध्यक्षविनाकृतम् ।। ७.१६.
किंवा हे पुष्पक धनदाचे वाहन आहे, दुसऱ्याचे नाही; म्हणूनच धनाध्यक्षाशिवाय ते हलत नाही.
इति वाक्यान्तरे तस्य करालः कृष्णपिङ्गलः । वामनो विकटो मुण्डी नन्दी प्रह्वभुजो बली ।। ७.१६.
अशा संभाषणातच तिथे एक भयंकर, काळा, पिंगट, बुटका, विचित्र, टकलू, नंदी नावाचा, वाकलेल्या हातांचा आणि बलवान असा एक पुरुष प्रकट झाला.
ततः पार्श्वमुपागम्य भवस्यानुचरो ऽब्रवीत् । नन्दीश्वरो वचश्चेदं राक्षसेन्द्रमशङ्कितः ।। ७.१६.
मग तो भवाचा सेवक, नंदीश्वर, राक्षसांच्या राजाजवळ आला आणि कोणतीही भीती न बाळगता त्याला बोलू लागला.
निवर्तस्व दशग्रीव शैले क्रीडति शङ्करः । सुपर्णनागयक्षाणां देवगन्धर्वरक्षसाम् ।। ७.१६.
दशग्रीवा, परत जा; या डोंगरावर शंकर गरुड, नाग, यक्ष, देव, गंधर्व आणि राक्षसांसह खेळत आहे.
सर्वेषामेव भूतानामगम्यः पर्वतः कृतः । इति नन्दिवचः श्रुत्वा क्रोधात्कम्पितकुण्डलः ।। ७.१६.
हा डोंगर सर्व भुतांसाठी अगम्य केला आहे; नंदीचे हे शब्द ऐकून त्याच्या कानातील कुंडले रागाने थरथरू लागली.
रोषात्तु ताम्रनयनः पुष्पकादवरुह्य सः । को ऽयं शङ्कर इत्युक्त्वा शैलमूलमुपागतः ।। ७.१६.
रागाने त्याच्या डोळ्यांचे बुबुळ लाल झाले; तो पुष्पकातून खाली उतरला आणि 'हा शंकर कोण?' असे म्हणत डोंगराच्या पायथ्याशी गेला.
सो ऽपश्यन्नन्दिनं तत्र देवस्यादूरतः स्थितम् । दीप्तं शूलमवष्टभ्य द्वितीयमिव शङ्करम् ।। ७.१६.
तिथे त्याने देवाच्या जवळ उभा असलेला, तेजस्वी त्रिशूळ हातात धरलेला आणि दुसऱ्या शंकरासारखा भासणारा नंदी पाहिला.