यो हि मोहाद्विषं पीत्वा नावगच्छति दुर्मतिः । स तस्य परिणामान्ते जानीते कर्मणः फलम् ।। ७.१५.
जो मूर्ख माणूस अज्ञानाने विष पितो आणि त्याचे परिणाम समजत नाही, तो शेवटी फळ भोगल्यावरच आपल्या कृत्याचे परिणाम ओळखतो.
देवता नाभिनन्दन्ति धर्मयुक्तेन केनचित् । येन त्वमीदृशं भावं नीतस्सन्नावबुद्ध्यसे ।। ७.१५.
कोणताही देव, धर्माशी जोडलेला असला तरी, ज्या माणसाची स्थिती तुझ्यासारखी होते आणि ज्याला आपले वर्तन कळत नाही, त्याच्यावर प्रसन्न होत नाही.
मातरं पितरं यो हि आचार्यं चावमन्यते । स पश्यति फलं तस्य प्रेतराजवशं गतः ।। ७.१५.
जो आई-वडील किंवा गुरु यांचा अपमान करतो, तो माणूस मृत्यूनंतर यमाच्या अधीन होतो आणि आपल्या कर्माचे फळ पाहतो.
अध्रुवे हि शरीरे यो न करोति तपोर्जनम् । स पश्चात्तप्यते मूढो मृतो दृष्ट्वा ऽ ऽत्मनो गतिम् ।। ७.१५.
हे शरीर क्षणभंगुर असताना जो तप करत नाही, तो मूर्ख माणूस मरणानंतर स्वतःची अवस्था पाहून पश्चात्ताप करतो.
धर्माद्राज्यं धनं सौख्यमधर्माद्दुःखमेव च । तस्माद्धर्मं सुखार्थाय कुर्यात्पापं विसर्जयेत् ।। ७.१५.
धर्मामुळे राज्य, संपत्ती आणि सुख मिळतं; अधर्मामुळे फक्त दुःखच मिळतं. म्हणून सुखासाठी नेहमी धर्माचं आचरण करावं आणि पाप टाळावं.
पापस्य हि फलं दुःखं तद्भोक्तव्यमिहात्मना । तस्मादात्मापघातार्थं मूढः पापं करिष्यति ।। ७.१५.
पापाचं फळ म्हणजे दुःख, आणि ते प्रत्येकाने स्वतःला भोगावंच लागतं. म्हणून स्वतःचा नाश व्हावा असं मूर्ख माणूसच पाप करतो.
कस्य चिन्न हि दुर्बुद्धेश्छन्दतो जायते मतिः । देवं चेष्टयते सर्वं हतो दैवेन हन्यते । यादृशं कुरुते कर्म तादृशं फलमश्नुते ।। ७.१५.
कोणाच्याही मनात आपोआप समज येत नाही; सर्व काही देवाच्या इच्छेनेच घडतं. ज्याचं नशीब वाईट असतं, त्याचा विनाश होतो. माणूस जसं कर्म करतो, तसं त्याला फळ मिळतं.
बुद्धिरूपं फलं पुत्राञ्छौर्यं धीरत्वमेव च । प्राप्नुवन्ति नरा लोके निर्जितं पुण्यकर्मभिः ।। ७.१५.
या जगात माणसांना बुद्धी, मुलं, संपत्ती आणि धैर्य हे सगळं पुण्यकर्मामुळे मिळतं.
एवं निरयगामी त्वं यस्य ते मतिरीदृशी । न त्वां समभिभाषिष्ये ऽसद्वृत्तेष्वेव निर्णयः ।। ७.१५.
अशी बुद्धी असणारा तू नरकात जाणारच आहेस; वाईट वागणाऱ्यांना शिक्षा ठरलेलीच आहे, म्हणून मी तुझ्याशी पुढे काही बोलणार नाही.
एवमुक्तास्ततस्तेन तस्यामात्याः समाहताः । मारीचप्रमुखाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः ।। ७.१५.
त्याने असं बोलताच मारीचासह सगळे मंत्री घाबरले आणि तिथून सैरावैरा पळून गेले.
ततस्तेन दशग्रीवो यक्षेन्द्रेण महात्मना । गदयाभिहतो मूर्ध्नि न च स्थानात्प्रकम्पितः ।। ७.१५.
मग त्या महात्मा यक्षराजाने दहा डोक्यांच्या रावणाच्या डोक्यावर गदा मारली, पण तो आपल्या जागेवरून हललाच नाही.
ततस्तौ राम निघ्नन्तौ तदान्योन्यं महामृधे । न विह्वलौ न च श्रान्तौ बभूवतुरमर्षणौ ।। ७.१५.
रामा, त्या दोघांनी मोठ्या युद्धात एकमेकांवर वार केले, पण दोघंही न थकले, न घाबरले; दोघंही रागाने भरलेले होते.
आग्नेयमस्त्रं तस्मै स मुमोच धनदस्तदा । राक्षसेन्द्रो वारुणेन तदस्त्रं प्रत्यवारयत् ।। ७.१५.
मग धनदाने त्याच्यावर अग्निबाण सोडला, पण राक्षसाधिपतीने तो बाण जलास्त्राने थोपवला.
ततो मायां प्रविष्टो ऽसौ राक्षसीं राक्षसेश्वरः । रूपाणां शतसाहस्रं विनाशाय चकार च ।। ७.१५.
मग राक्षसांचा राजा मायेत शिरला आणि विनाशासाठी शंभर हजार राक्षसी रूपं निर्माण केली.
व्याघ्रो वराहो जीमूतः पर्वतः सागरो द्रुमः । यक्षो दैत्यस्वरूपी च सो ऽदृश्यत दशाननः ।। ७.१५.
कधी वाघ, कधी डुक्कर, कधी मेघ, कधी डोंगर, कधी समुद्र, कधी झाड, कधी यक्ष, कधी दैत्य—अशी अनेक रूपं दहा डोक्यांच्या रावणाने घेतली.
बहूनि च करोति स्म दृश्यन्ते न त्वसौ ततः । प्रतिगृह्य ततो राम महदस्त्रं दशाननः ।। ७.१५.
त्याने अनेक करामती दाखवल्या, पण काहीच दिसलं नाही; मग रावणाने रामाकडून मोठं अस्त्र घेतलं.
जघान मूर्ध्नि धनदं व्याविद्ध्य महतीं गदाम् । एवं स तेनाभिहतो विह्वलः शोणितोक्षितः ।। ७.१५.
त्याने मोठी गदा फिरवून धनदाच्या डोक्यावर जबरदस्त मार केला; त्यामुळे धनदा गोंधळून गेला आणि रक्ताने माखला.
कृत्तमूल इवाशोको निपपात धनाधिपः ।। ७.१५.
जसं मुळापासून कापलेलं अशोकाचं झाड पडतं, तसं धनदाधिपती खाली कोसळला.
ततः पद्मादिभिस्तत्र निधिभिः स तदा वृतः । धनदोच्छ्वासितस्तैस्तु वनमानीय नन्दनम् ।। ७.१५.
मग कमळासारख्या रत्नांनी वेढलेला धनदा, त्या रत्नांनी सावरला गेला आणि त्याला नंदनवनात नेण्यात आलं.
निर्जित्य राक्षसेन्द्रस्तं धनदं हृष्टमानसः । पुष्पकं तस्य जग्राह विमानं जयलक्षणम् ।। ७.१५.
राक्षसांचा राजा आनंदाने धनदाला जिंकून, विजयाचं चिन्ह असलेलं पुष्पक विमान आपल्या ताब्यात घेतलं.
काञ्चनस्तम्भसंवीतं वैडूर्यमणितोरणम् । मुक्ताजालप्रतिच्छन्नं सर्वकामफलद्रुमम् ।। ७.१५.
ते विमान सोन्याच्या खांबांनी, वैडूर्यमणीच्या कमानींनी, मोत्यांच्या जाळ्यांनी आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणाऱ्या झाडांनी सजवलेलं होतं.
मनोजवं कामगमं कामरूपं विहङ्गमम् । मणिकाञ्चनसोपानं तप्तकाञ्चनवेदिकम् ।। ७.१५.
ते विमान मनासारखं वेगवान, इच्छेप्रमाणे कुठेही जाणारं, हवं तसं रूप घेणारं आणि आकाशात उडणारं होतं; त्याला मणी आणि सोन्याच्या पायऱ्या आणि तापलेल्या सोन्याची वेदी होती.
देवोपवाह्यमक्षय्यं सदादृष्टिमनःसुखम् । बह्वाश्चर्यं भक्तिचित्रं ब्रह्मणा परिनिर्मितम् ।। ७.१५.
देवतांसाठी योग्य, कधीही न संपणारे, मनाला नेहमी आनंद देणारे, अनेक अद्भुत गोष्टींनी भरलेले, भक्तीने सजलेले, ब्रह्मदेवाने सुंदरपणे घडवलेले असे ते होते.
निर्मितं सर्वकामैस्तु मनोहरमनुत्तमम् । न तु शीतं न चोष्णं च सर्वर्तुसुखदं शुभम् ।। ७.१५.
सर्व सुखांनी युक्त, मन मोहून टाकणारे आणि सर्वोत्तम, न कधी थंड न कधी उष्ण, सर्व ऋतूंमध्ये सुख देणारे आणि मंगलमय असे ते होते.
स तं राजा समारुह्य कामगं वीर्यनिर्जितम् । जितं त्रिभुवनं मेने दर्पोत्सेकात्सुदुर्मतिः ।। ७.१५.
राजाने ते कामानुसार जाणारे आणि आपल्या पराक्रमाने मिळवलेले रथ चढले; गर्व आणि अहंकारामुळे त्याने तीनही लोक जिंकले असे समजले.
जित्वा वैश्रवणं देवं कैलासात्समवातरत् ।। ७.१५.
त्याने वैश्रवण या देवाला जिंकून कैलासावरून खाली उतरला.
स्वतेजसा विपुलमवाप्य तं जयं प्रतापवान्विमलकिरीटहारवान् । रराज वै परमविमानमास्थितो निशाचरः सदसि गतो यथानलः ।। ७.१५.
स्वतःच्या तेजाने आणि मोठ्या विजयाने, उजळ मुकुट व हार घालून, तो निशाचर त्या उत्तम विमानात बसून सभेत आलेल्या अग्नीप्रमाणे तेजाने झळकत होता.
स जित्वा धनदं राम भ्रातरं राक्षसाधिपः । महासेनप्रसूतिं तद्ययौ शरवणं महत् ।। ७.१६.
राक्षसांचा राजा रामाने धनदाला जिंकून, महाबलाढ्य सेनापतीच्या जन्मस्थान असलेल्या त्या मोठ्या शरवणाकडे गेला.
अथापश्यदृशग्रीवो रौक्मं शरवणं महत् । गभस्तिजालसंवीतं द्वितीयमिव भास्करम् ।। ७.१६.
मग रुंद गळ्याचा तो राजा, तेजाने झगमगणारे, किरणांनी वेढलेले आणि दुसऱ्या सूर्यासारखे भासणारे ते मोठे शरवण पाहिले.
स पर्वतं समारुह्य कञ्चिद्रम्यवनान्तरम् । अपश्यत् पुष्पकं तत्र रामविष्टम्भितं तदा ।। ७.१६.
तो एका डोंगरावर चढून रम्य अशा एका वनात गेला; तिथे त्याने पुष्पक रथ पाहिला, जो त्या वेळी रामाने थांबवला होता.