स दृष्ट्वा तादृशं सैन्यं दशग्रीवो निशाचरः । हर्षनादान्बहून्कृत्वा स क्रोधादभ्यधावत ।। ७.१४.
असा मोठा सैन्यदल पाहून, दहा डोक्यांचा निशाचर आनंदाने मोठमोठ्या आरोळ्या देत रागाने पुढे झेपावला.
ये तु ते राक्षसेन्द्रस्य सचिवा घोरविक्रमाः । तेषां सहस्रमेकैकं यक्षाणां समयोधयन् ।। ७.१४.
पण त्या राक्षस राजाचे भयंकर शूर मंत्री, प्रत्येकाने एक हजार यक्षांशी युद्ध केलं.
ततो गदाभिर्मुसलैरसिभिः शक्तितोमरैः । हन्यमानो दशग्रीवस्तत्सैन्यं समगाहत ।। ७.१४.
मग दशलोक, गदा, मुसळ, तलवारी, भाले आणि तोमरांनी मारला जाऊन, त्या सैन्यात घुसला.
स निरुच्छ्वासवत्तत्र वध्यमानो दशाननः । वर्षद्भिरिव जीमूतैर्धाराभिरवरुध्यत ।। ७.१४.
तिथे दशनन मारला जात असताना श्वासही घेऊ शकत नव्हता, जणू अनेक वर्षे पावसाच्या ढगांनी पाण्याने गुदमरल्यासारखा झाला.
न चकार व्यथां चैव यक्षशस्त्रैः समाहतः । महीधर इवाम्भोदैर्धाराशतसमुक्षितः ।। ७.१४.
यक्षांच्या शस्त्रांनी मारला गेला तरी त्याला काहीच वेदना झाली नाही, जसं एखाद्या डोंगरावर शेकडो पावसाच्या धारांनी ओला केला तरी तो हलत नाही.
स दुरात्मा समुद्यम्य कालदण्डोपमां गदाम् । प्रविवेश ततः सैन्यं नयन्यक्षान्यमक्षयम् ।। ७.१४.
तो दुष्ट राक्षस काळाच्या दंडासारखी गदा उचलून, मग सैन्यात घुसला आणि यक्षांना पूर्णपणे नष्ट करू लागला.
स कक्षमिव विस्तीर्णं शुष्केन्धनमिवाकुलम् । वातेनाग्निरिवायत्तो यक्षसैन्यं ददाह तत् ।। ७.१४.
तो वाऱ्याने पेटलेल्या आगीसारखा, मोठ्या झाडाझुडपांनी भरलेला किंवा कोरड्या लाकडांनी भरलेला भाग जाळतो तसा, त्या यक्षांच्या सैन्याला जाळून टाकलं.
तैस्तु तत्र महामात्यैर्महोदरशुकादिभिः । अल्पावशेषास्ते यक्षाः कृता वातैरिवाम्बुदाः ।। ७.१४.
त्या महोदर, शुक आणि इतर मोठ्या मंत्र्यांनी, वाऱ्याने ढग विखुरावेत तसे, फार थोडे यक्ष शिल्लक ठेवले.
केचित्समाहता भग्नाः पतिताः समरक्षितौ । ओष्ठांश्च दशनैस्तीक्ष्णैरदशन्कुपिता रणे ।। ७.१४.
काही जण युद्धात जोरात मार लागून खाली पडले, आणि रागाच्या भरात त्यांनी आपल्या तिखट दातांनी ओठ चावले.
श्रान्ताश्चान्योन्यमालिङ्ग्य भ्रष्टशस्त्रा रणाजिरे । सीदन्ति च तदा यक्षाः कूला इव जलेन ह ।। ७.१४.
थकून गेलेले यक्ष एकमेकांना मिठी मारून, शस्त्र खाली पडल्यावर, जणू पाण्याने धूपलेले काठ जसे कोसळतात तसे रणभूमीत कोसळले.
हतानां गच्छतां स्वर्गं युध्यतां पृथिवीतले । प्रेक्षतामृषिसङ्घानां न बभूवान्तरं दिवि ।। ७.१४.
ज्यांना मारले गेले ते स्वर्गात जात होते, काही पृथ्वीवर लढत होते, आणि ऋषीगण पाहत असताना, आकाश आणि जमीन यात काहीच फरक उरला नव्हता.
भग्नांस्तु तान्समालक्ष्य यक्षेन्द्रांस्तु महाबलान् । धनाध्यक्षो महाबाहुः प्रेषयामास यक्षकान् ।। ७.१४.
ते बलाढ्य यक्षराज पराभूत झाल्याचे पाहून, धनाध्यक्षाने आपल्या बलवान हातांनी आणखी यक्षांना पाठवले.
एतस्मिन्नन्तरे राम विस्तीर्णबलवाहनः । प्रेषितो न्यपतद्यक्षो नाम्ना संयोधकण्टकः ।। ७.१४.
याच वेळी, राम, सैन्याने भरलेला आणि बलवान असा संयोधकंटक नावाचा यक्ष पाठवला गेला आणि रणभूमीत उतरला.
तेन चक्रेण मारीचो विष्णुनेव रणे हतः । पतितो भूतले शैलात्क्षीणपुण्य इव ग्रहः ।। ७.१४.
त्याच्या चक्राने मारीच रणात मारला गेला, जणू पुण्य संपल्यावर पर्वतावरून खाली पडलेला ग्रह पृथ्वीवर येतो.
ससञ्ज्ञस्तु मुहूर्तेन स विश्रम्य निशाचरः । तं यक्षं योधयामास स च भग्नः प्रदुद्रुवे ।। ७.१४.
क्षणभराने भानावर येऊन, तो निशाचर थोडा विसावला आणि मग त्या यक्षाशी लढला; तेव्हा तो यक्ष पराभूत होऊन पळून गेला.
ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैडूर्यरजसोक्षितम् । मर्यादां प्रतिहाराणां तोरणान्तरमाविशत् ।। ७.१४.
मग तो सोन्याने सजवलेल्या आणि वैडूर्याच्या रजाने पुसलेल्या, पहाऱ्याच्या मर्यादेतील तोरणाच्या दरवाज्यात शिरला.
तं तु राजन्दशग्रीवं प्रविशन्तं निशाचरम् । सूर्यभानुरिति ख्यातो द्वारपालो न्यवारयत् ।। ७.१४.
पण दशलोक, तो निशाचर आत जात असताना, सूर्यभानू नावाचा द्वारपाल त्याला अडवू लागला.
स वार्यमाणो यक्षेण प्रविवेश निशाचरः । यदा तु वारितो राम न व्यतिष्ठत्स राक्षसः ।। ७.१४.
यक्षाने थांबवण्याचा प्रयत्न केला तरी तो निशाचर आत शिरला; पण राम, जेव्हा त्याला रोखले, तेव्हा तो राक्षस थांबला नाही.
ततस्तोरणमुत्पाट्य तेन यक्षेण ताडितः । रुधिरं प्रस्रवन्भाति शैलो धातुस्रवैरिव ।। ७.१४.
मग त्या यक्षाने जोरात मारल्यावर, त्याने तोरण फाडले आणि त्याच्या अंगातून रक्त वाहू लागले, जणू पर्वतावरून धातूंचे प्रवाह वाहतात तसे.
स शैलशिखराभेण तोरणेन समाहतः । जगाम न क्षतिं वीरो वरदानात्स्वयम्भुवः ।। ७.१४.
त्या पर्वतशिखरासारख्या तोरणाने मारला गेल्यावरही, त्या वीराला स्वयंभूने दिलेल्या वरामुळे काहीच इजा झाली नाही.
तेनैव तोरणेनाथ यक्षस्तेनाभिताडितः । नादृश्यत तदा यक्षो भस्मीकृततनुस्तदा ।। ७.१४.
मग त्याच तोरणाने त्याने त्या यक्षाला मारले; आणि त्या क्षणी तो यक्ष दिसेनासा झाला, कारण त्याचे शरीर राख झाले होते.
ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे दृष्ट्वा रक्षःपराक्रमम् । ततो नदीर्गुहाश्चैव विविशुर्भयपीडिताः । त्यक्तप्रहरणाः श्रान्ता विवर्णवदनास्तदा ।। ७.१४.
मग त्या राक्षसाचा पराक्रम पाहून सगळे पळून गेले; घाबरून, काही नदीत, काही गुहेत शिरले, शस्त्रे टाकून दिली, थकलेले आणि चेहऱ्यावर रंग उरला नव्हता.
ततस्ताँल्लक्ष्य वित्रस्तान्यक्षेन्द्रांश्च सहस्रशः । धनाध्यक्षो महायक्षं माणिचारमथाब्रवीत् ।। ७.१५.
मग हजारो घाबरलेले यक्षराज पाहून, धनाध्यक्षाने मोठ्या यक्षाला, माणिचार याला सांगितले.
रावणं जहि यक्षेन्द्र दुर्वृत्तं पापचेतसम् । शरणं भव वीराणां यक्षाणां युद्धशालिनाम् ।। ७.१५.
यक्षराजा, त्या वाईट मनाच्या, दुष्ट वृत्तीच्या रावणाचा वध कर आणि युद्धात निपुण असलेल्या वीर यक्षांचे तू आश्रयस्थान हो.
एवमुक्तो महाबाहुर्माणिभद्रः सुदुर्जयः । वृतो यक्षसहस्रैस्तु चतुर्भिः समयोधयत् ।। ७.१५.
असं सांगितल्यावर, बलवान आणि जिंकता न येणारा माणिभद्र, हजारो यक्षांसह आणि चार जणांना घेऊन युद्धासाठी पुढे गेला.
ते गदामुसलप्रासैः शक्तितोमरमुद्गरैः । अभिघ्नन्तस्तदा यक्षा राक्षसान्समुपाद्रवन् ।। ७.१५.
तेव्हा यक्षांनी गदा, मुसळ, भाले, शक्ती, तोमर आणि लोखंडी गजांनी राक्षसांवर हल्ला केला.
कुर्वन्तस्तुमुलं युद्धं चरन्तः श्येनवल्लघु । बाढं प्रयच्छन्नेच्छामि दीयतामिति भाषिणः ।। ७.१५.
ते प्रचंड युद्ध करत होते, गरुडासारखे वेगाने फिरत होते. ते एकमेकांना जोरात भिडत, 'मी मागे हटणार नाही—हवे असेल तर द्या!' असे मोठ्याने ओरडत होते.
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयो ब्रह्मवादिनः । दृष्ट्वा तत्तुमुलं युद्धं परं विस्मयमागमन् ।। ७.१५.
मग देव, गंधर्व आणि वेदज्ञ ऋषी हे सगळे त्या प्रचंड युद्धाकडे पाहून फारच आश्चर्यचकित झाले.
यक्षाणां तु प्रहस्तेन सहस्रं निहतं रणे । महोदरेण चानिन्द्यं सहस्रमपरं हतम् ।। ७.१५.
त्या युद्धात प्रहस्ताने हजार यक्षांचा वध केला आणि महोदराने अजून एक हजार निर्दोष यक्ष मारले.
क्रुद्धेन च तदा राजन्मारीचेन युयुत्सुना । निमेषान्तरमात्रेण द्वे सहस्रे निपातिते ।। ७.१५.
त्या वेळी, राजन, क्रोधाने आणि युद्धाची इच्छा धरून मारीचाने डोळ्याच्या पापणी लवते न लवते दोन हजार यक्षांचा संहार केला.