एवमुक्त्वा तु लङ्केशो दूतं खड्गेन जघ्निवान् । ददौ भक्षयितुं ह्येनं राक्षसानां दुरात्मनाम् ।। ७.१३.
असं सांगून लंकेचा राजा त्याला तलवारीने मारलं आणि त्या दुष्ट राक्षसांना त्याला खायला दिलं.
एवं कृतस्वस्त्ययनो रथमारुह्य रावणः । त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी ययौ यत्र धनेश्वरः ।। ७.१३.
मग रावणाने योग्य विधी करून रथावर बसला, तीनही लोकांवर विजय मिळवायची इच्छा धरून, जिथे धनाचा स्वामी आहे तिथे गेला.
ततस्तु सचिवैः सार्धं षड्भिर्नित्यं बलोद्धतैः । महोदरप्रहस्ताभ्यां मारीचशुकसारणैः ।। ७.१४.
नंतर तो नेहमी बलवान अशा सहा मंत्र्यांसह—महोदर, प्रहस्त, मारीच, शुक, सारण—
धूम्राक्षेण च वीरेण नित्यं समरगृध्नुना । वृतः संप्रययौ श्रीमान्क्रोधाल्लोकान्दहन्निव ।। ७.१४.
आणि नेहमी युद्धाची इच्छा असलेल्या धूम्राक्ष या वीरासह, मोठ्या रागाने जणू काही सगळ्या लोकांना जाळायला निघाला तसा निघाला.
पुराणि स नदीः शैलान्वनान्युपवनानि च । अतिक्रम्य मुहूर्तेन कैलासं गिरिमागमत् ।। ७.१४.
तो प्राचीन नगरे, नद्या, डोंगर, जंगलं आणि उपवनं क्षणात ओलांडून कैलास पर्वतावर पोहोचला.
सन्निविष्टं गिरौ तस्मिन्राक्षसेन्द्रं निशम्य तु । युद्धे ऽत्यर्थकृतोत्साहं दुरात्मानं समन्त्रिणम् ।। ७.१४.
त्या पर्वतावर राक्षसांचा राजा, मंत्र्यांसह आणि युद्धासाठी खूप उत्सुक आहे, असं कळल्यावर—
यक्षा न शेकुः संस्थातुं प्रमुखे तस्य रक्षसः । राज्ञो भ्रातेति विज्ञाय गता यत्र धनेश्वरः ।। ७.१४.
त्या राक्षस राजाच्या समोर यक्ष उभे राहू शकले नाहीत; तो राजाचा भाऊ आहे हे ओळखून, ते सगळे धनाच्या स्वामीकडे गेले.
ते गत्वा सर्वमाचख्युर्भ्रातुस्तस्य चिकीर्षितम् । अनुज्ञाता ययुर्हष्टा युद्धाय धनदेन ते ।। ७.१४.
ते तिथे जाऊन आपल्या भावाचा हेतू सगळं सांगितलं; मग धनदाने परवानगी दिल्यावर ते आनंदाने युद्धासाठी निघाले.
ततो बलानां सङ्क्षोभो व्यवर्धत महोदधेः । तस्य नैर्ऋतराजस्य शैलं सञ्चालयन्निव ।। ७.१४.
मग सैन्यांचा गोंधळ मोठ्या समुद्रासारखा वाढला, जणू त्या निशाचर राजासाठी पर्वत हलवतो आहे असं वाटलं.
ततो युद्धं समभवद्यक्षराक्षससङ्कुलम् । व्यथिताश्चाभवंस्तत्र सचिवा राक्षसस्य ते ।। ७.१४.
मग तिथे यक्ष आणि राक्षसांनी भरलेलं युद्ध सुरू झालं; तिथे त्या राक्षसाचे मंत्री घाबरले.
स दृष्ट्वा तादृशं सैन्यं दशग्रीवो निशाचरः । हर्षनादान्बहून्कृत्वा स क्रोधादभ्यधावत ।। ७.१४.
असा मोठा सैन्यदल पाहून, दहा डोक्यांचा निशाचर आनंदाने मोठमोठ्या आरोळ्या देत रागाने पुढे झेपावला.
ये तु ते राक्षसेन्द्रस्य सचिवा घोरविक्रमाः । तेषां सहस्रमेकैकं यक्षाणां समयोधयन् ।। ७.१४.
पण त्या राक्षस राजाचे भयंकर शूर मंत्री, प्रत्येकाने एक हजार यक्षांशी युद्ध केलं.
ततो गदाभिर्मुसलैरसिभिः शक्तितोमरैः । हन्यमानो दशग्रीवस्तत्सैन्यं समगाहत ।। ७.१४.
मग दशलोक, गदा, मुसळ, तलवारी, भाले आणि तोमरांनी मारला जाऊन, त्या सैन्यात घुसला.
स निरुच्छ्वासवत्तत्र वध्यमानो दशाननः । वर्षद्भिरिव जीमूतैर्धाराभिरवरुध्यत ।। ७.१४.
तिथे दशनन मारला जात असताना श्वासही घेऊ शकत नव्हता, जणू अनेक वर्षे पावसाच्या ढगांनी पाण्याने गुदमरल्यासारखा झाला.
न चकार व्यथां चैव यक्षशस्त्रैः समाहतः । महीधर इवाम्भोदैर्धाराशतसमुक्षितः ।। ७.१४.
यक्षांच्या शस्त्रांनी मारला गेला तरी त्याला काहीच वेदना झाली नाही, जसं एखाद्या डोंगरावर शेकडो पावसाच्या धारांनी ओला केला तरी तो हलत नाही.
स दुरात्मा समुद्यम्य कालदण्डोपमां गदाम् । प्रविवेश ततः सैन्यं नयन्यक्षान्यमक्षयम् ।। ७.१४.
तो दुष्ट राक्षस काळाच्या दंडासारखी गदा उचलून, मग सैन्यात घुसला आणि यक्षांना पूर्णपणे नष्ट करू लागला.
स कक्षमिव विस्तीर्णं शुष्केन्धनमिवाकुलम् । वातेनाग्निरिवायत्तो यक्षसैन्यं ददाह तत् ।। ७.१४.
तो वाऱ्याने पेटलेल्या आगीसारखा, मोठ्या झाडाझुडपांनी भरलेला किंवा कोरड्या लाकडांनी भरलेला भाग जाळतो तसा, त्या यक्षांच्या सैन्याला जाळून टाकलं.
तैस्तु तत्र महामात्यैर्महोदरशुकादिभिः । अल्पावशेषास्ते यक्षाः कृता वातैरिवाम्बुदाः ।। ७.१४.
त्या महोदर, शुक आणि इतर मोठ्या मंत्र्यांनी, वाऱ्याने ढग विखुरावेत तसे, फार थोडे यक्ष शिल्लक ठेवले.
केचित्समाहता भग्नाः पतिताः समरक्षितौ । ओष्ठांश्च दशनैस्तीक्ष्णैरदशन्कुपिता रणे ।। ७.१४.
काही जण युद्धात जोरात मार लागून खाली पडले, आणि रागाच्या भरात त्यांनी आपल्या तिखट दातांनी ओठ चावले.
श्रान्ताश्चान्योन्यमालिङ्ग्य भ्रष्टशस्त्रा रणाजिरे । सीदन्ति च तदा यक्षाः कूला इव जलेन ह ।। ७.१४.
थकून गेलेले यक्ष एकमेकांना मिठी मारून, शस्त्र खाली पडल्यावर, जणू पाण्याने धूपलेले काठ जसे कोसळतात तसे रणभूमीत कोसळले.
हतानां गच्छतां स्वर्गं युध्यतां पृथिवीतले । प्रेक्षतामृषिसङ्घानां न बभूवान्तरं दिवि ।। ७.१४.
ज्यांना मारले गेले ते स्वर्गात जात होते, काही पृथ्वीवर लढत होते, आणि ऋषीगण पाहत असताना, आकाश आणि जमीन यात काहीच फरक उरला नव्हता.
भग्नांस्तु तान्समालक्ष्य यक्षेन्द्रांस्तु महाबलान् । धनाध्यक्षो महाबाहुः प्रेषयामास यक्षकान् ।। ७.१४.
ते बलाढ्य यक्षराज पराभूत झाल्याचे पाहून, धनाध्यक्षाने आपल्या बलवान हातांनी आणखी यक्षांना पाठवले.
एतस्मिन्नन्तरे राम विस्तीर्णबलवाहनः । प्रेषितो न्यपतद्यक्षो नाम्ना संयोधकण्टकः ।। ७.१४.
याच वेळी, राम, सैन्याने भरलेला आणि बलवान असा संयोधकंटक नावाचा यक्ष पाठवला गेला आणि रणभूमीत उतरला.
तेन चक्रेण मारीचो विष्णुनेव रणे हतः । पतितो भूतले शैलात्क्षीणपुण्य इव ग्रहः ।। ७.१४.
त्याच्या चक्राने मारीच रणात मारला गेला, जणू पुण्य संपल्यावर पर्वतावरून खाली पडलेला ग्रह पृथ्वीवर येतो.
ससञ्ज्ञस्तु मुहूर्तेन स विश्रम्य निशाचरः । तं यक्षं योधयामास स च भग्नः प्रदुद्रुवे ।। ७.१४.
क्षणभराने भानावर येऊन, तो निशाचर थोडा विसावला आणि मग त्या यक्षाशी लढला; तेव्हा तो यक्ष पराभूत होऊन पळून गेला.
ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैडूर्यरजसोक्षितम् । मर्यादां प्रतिहाराणां तोरणान्तरमाविशत् ।। ७.१४.
मग तो सोन्याने सजवलेल्या आणि वैडूर्याच्या रजाने पुसलेल्या, पहाऱ्याच्या मर्यादेतील तोरणाच्या दरवाज्यात शिरला.
तं तु राजन्दशग्रीवं प्रविशन्तं निशाचरम् । सूर्यभानुरिति ख्यातो द्वारपालो न्यवारयत् ।। ७.१४.
पण दशलोक, तो निशाचर आत जात असताना, सूर्यभानू नावाचा द्वारपाल त्याला अडवू लागला.
स वार्यमाणो यक्षेण प्रविवेश निशाचरः । यदा तु वारितो राम न व्यतिष्ठत्स राक्षसः ।। ७.१४.
यक्षाने थांबवण्याचा प्रयत्न केला तरी तो निशाचर आत शिरला; पण राम, जेव्हा त्याला रोखले, तेव्हा तो राक्षस थांबला नाही.
ततस्तोरणमुत्पाट्य तेन यक्षेण ताडितः । रुधिरं प्रस्रवन्भाति शैलो धातुस्रवैरिव ।। ७.१४.
मग त्या यक्षाने जोरात मारल्यावर, त्याने तोरण फाडले आणि त्याच्या अंगातून रक्त वाहू लागले, जणू पर्वतावरून धातूंचे प्रवाह वाहतात तसे.
स शैलशिखराभेण तोरणेन समाहतः । जगाम न क्षतिं वीरो वरदानात्स्वयम्भुवः ।। ७.१४.
त्या पर्वतशिखरासारख्या तोरणाने मारला गेल्यावरही, त्या वीराला स्वयंभूने दिलेल्या वरामुळे काहीच इजा झाली नाही.