एकाक्षिपिङ्गलेत्येव नाम स्थास्यति शाश्वतम् । एवं तेन सखित्वं च प्राप्यानुज्ञां च शङ्करात् ।। ७.१३.
‘एकाक्षिपिंगल’ हे नाव तुला कायमचे मिळेल. अशा प्रकारे शंकराकडून मैत्री आणि परवानगी मिळवून—
आगत्य च श्रुतो ऽयं मे तव पापविनिश्चयः ।। ७.१३.
परत आल्यावर, तुझ्या पापपूर्ण निश्चयाची मला माहिती झाली.
तदधर्मिष्ठसंयोगान्निवर्त कुलदूषणात् । चिन्त्यते हि वधोपायः सर्षिसङ्घैः सुरैस्तव ।। ७.१३.
म्हणून, या अधार्मिक संगतीपासून आणि आपल्या कुळाचा अपमान करण्यापासून तू परावृत्त हो. कारण, सर्व ऋषी आणि देवगण तुझ्या विनाशाचा उपाय शोधत आहेत.
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्धसंरक्तलोचनः । हस्तौ दन्तांश्च सम्पीड्य वाक्यमेतदुवाच ह ।। ७.१३.
असे ऐकून, दशग्रीवाचा रागाने डोळे लाल झाले, त्याने मुठी आणि दात घट्ट आवळले आणि असे बोलला—
विज्ञातं ते मया दूत वाक्यं यस्य प्रभाषसे । नैतत्त्वमसि नैवासौ भ्रात्रा येनासि चोदितः ।। ७.१३.
दूत, मी तुझ्या बोलण्याचा अर्थ समजून घेतला आहे; तू तो व्यक्ती नाहीस, आणि माझ्या भावाने तुला पाठवलेलेही नाही.
हितं नैष ममैतद्धि ब्रवीति धनरक्षकः । महेश्वरसखित्वं तु मूढ श्रावयते किल ।। ७.१३.
धनरक्षक माझ्या हितासाठी काहीही सांगत नाही; अरे मूर्ख, तो फक्त महादेवाशी मैत्री असल्याचे सांगतो.
न चेदं क्षमणीयं मे यदेतद्भाषितं त्वया । यदेतावन्मया कालं दूत तस्य तु मर्षितम् ।। ७.१३.
तू जे काही बोललास, ते मला सहन करण्याजोगे नाही; तरीही, दूत, मी इतका वेळ ते सहन केले आहे.
न हन्तव्यो गुरुर्ज्येष्ठो मया ऽयमिति मन्यते । तस्य त्विदानीं श्रुत्वा मे वाक्यमेषा कृता मतिः ।। ७.१३.
तो विचार करतो, ‘तो माझा मोठा भाऊ, माझा गुरु आहे, म्हणून मी त्याला मारू नये’; पण आता त्याच्या बोलण्यावरून मी ठरवले आहे.
त्रीँल्लोकानपि जेष्यामि बाहुवीर्यमुपाश्रितः ।। ७.१३.
माझ्या बाहूंच्या बळावर मी तीनही लोकांचा विजय मिळवीन.
एतन्मुहूर्तमेवाहं तस्यैकस्य तु वै कृते । चतुरो लोकपालांस्तान्नयिष्यामि यमक्षयम् ।। ७.१३.
या एका कारणासाठी, मी या क्षणातच चारही दिशांचे रक्षक यमाच्या घरात पाठवीन.
एवमुक्त्वा तु लङ्केशो दूतं खड्गेन जघ्निवान् । ददौ भक्षयितुं ह्येनं राक्षसानां दुरात्मनाम् ।। ७.१३.
असं सांगून लंकेचा राजा त्याला तलवारीने मारलं आणि त्या दुष्ट राक्षसांना त्याला खायला दिलं.
एवं कृतस्वस्त्ययनो रथमारुह्य रावणः । त्रैलोक्यविजयाकाङ्क्षी ययौ यत्र धनेश्वरः ।। ७.१३.
मग रावणाने योग्य विधी करून रथावर बसला, तीनही लोकांवर विजय मिळवायची इच्छा धरून, जिथे धनाचा स्वामी आहे तिथे गेला.
ततस्तु सचिवैः सार्धं षड्भिर्नित्यं बलोद्धतैः । महोदरप्रहस्ताभ्यां मारीचशुकसारणैः ।। ७.१४.
नंतर तो नेहमी बलवान अशा सहा मंत्र्यांसह—महोदर, प्रहस्त, मारीच, शुक, सारण—
धूम्राक्षेण च वीरेण नित्यं समरगृध्नुना । वृतः संप्रययौ श्रीमान्क्रोधाल्लोकान्दहन्निव ।। ७.१४.
आणि नेहमी युद्धाची इच्छा असलेल्या धूम्राक्ष या वीरासह, मोठ्या रागाने जणू काही सगळ्या लोकांना जाळायला निघाला तसा निघाला.
पुराणि स नदीः शैलान्वनान्युपवनानि च । अतिक्रम्य मुहूर्तेन कैलासं गिरिमागमत् ।। ७.१४.
तो प्राचीन नगरे, नद्या, डोंगर, जंगलं आणि उपवनं क्षणात ओलांडून कैलास पर्वतावर पोहोचला.
सन्निविष्टं गिरौ तस्मिन्राक्षसेन्द्रं निशम्य तु । युद्धे ऽत्यर्थकृतोत्साहं दुरात्मानं समन्त्रिणम् ।। ७.१४.
त्या पर्वतावर राक्षसांचा राजा, मंत्र्यांसह आणि युद्धासाठी खूप उत्सुक आहे, असं कळल्यावर—
यक्षा न शेकुः संस्थातुं प्रमुखे तस्य रक्षसः । राज्ञो भ्रातेति विज्ञाय गता यत्र धनेश्वरः ।। ७.१४.
त्या राक्षस राजाच्या समोर यक्ष उभे राहू शकले नाहीत; तो राजाचा भाऊ आहे हे ओळखून, ते सगळे धनाच्या स्वामीकडे गेले.
ते गत्वा सर्वमाचख्युर्भ्रातुस्तस्य चिकीर्षितम् । अनुज्ञाता ययुर्हष्टा युद्धाय धनदेन ते ।। ७.१४.
ते तिथे जाऊन आपल्या भावाचा हेतू सगळं सांगितलं; मग धनदाने परवानगी दिल्यावर ते आनंदाने युद्धासाठी निघाले.
ततो बलानां सङ्क्षोभो व्यवर्धत महोदधेः । तस्य नैर्ऋतराजस्य शैलं सञ्चालयन्निव ।। ७.१४.
मग सैन्यांचा गोंधळ मोठ्या समुद्रासारखा वाढला, जणू त्या निशाचर राजासाठी पर्वत हलवतो आहे असं वाटलं.
ततो युद्धं समभवद्यक्षराक्षससङ्कुलम् । व्यथिताश्चाभवंस्तत्र सचिवा राक्षसस्य ते ।। ७.१४.
मग तिथे यक्ष आणि राक्षसांनी भरलेलं युद्ध सुरू झालं; तिथे त्या राक्षसाचे मंत्री घाबरले.
स दृष्ट्वा तादृशं सैन्यं दशग्रीवो निशाचरः । हर्षनादान्बहून्कृत्वा स क्रोधादभ्यधावत ।। ७.१४.
असा मोठा सैन्यदल पाहून, दहा डोक्यांचा निशाचर आनंदाने मोठमोठ्या आरोळ्या देत रागाने पुढे झेपावला.
ये तु ते राक्षसेन्द्रस्य सचिवा घोरविक्रमाः । तेषां सहस्रमेकैकं यक्षाणां समयोधयन् ।। ७.१४.
पण त्या राक्षस राजाचे भयंकर शूर मंत्री, प्रत्येकाने एक हजार यक्षांशी युद्ध केलं.
ततो गदाभिर्मुसलैरसिभिः शक्तितोमरैः । हन्यमानो दशग्रीवस्तत्सैन्यं समगाहत ।। ७.१४.
मग दशलोक, गदा, मुसळ, तलवारी, भाले आणि तोमरांनी मारला जाऊन, त्या सैन्यात घुसला.
स निरुच्छ्वासवत्तत्र वध्यमानो दशाननः । वर्षद्भिरिव जीमूतैर्धाराभिरवरुध्यत ।। ७.१४.
तिथे दशनन मारला जात असताना श्वासही घेऊ शकत नव्हता, जणू अनेक वर्षे पावसाच्या ढगांनी पाण्याने गुदमरल्यासारखा झाला.
न चकार व्यथां चैव यक्षशस्त्रैः समाहतः । महीधर इवाम्भोदैर्धाराशतसमुक्षितः ।। ७.१४.
यक्षांच्या शस्त्रांनी मारला गेला तरी त्याला काहीच वेदना झाली नाही, जसं एखाद्या डोंगरावर शेकडो पावसाच्या धारांनी ओला केला तरी तो हलत नाही.
स दुरात्मा समुद्यम्य कालदण्डोपमां गदाम् । प्रविवेश ततः सैन्यं नयन्यक्षान्यमक्षयम् ।। ७.१४.
तो दुष्ट राक्षस काळाच्या दंडासारखी गदा उचलून, मग सैन्यात घुसला आणि यक्षांना पूर्णपणे नष्ट करू लागला.
स कक्षमिव विस्तीर्णं शुष्केन्धनमिवाकुलम् । वातेनाग्निरिवायत्तो यक्षसैन्यं ददाह तत् ।। ७.१४.
तो वाऱ्याने पेटलेल्या आगीसारखा, मोठ्या झाडाझुडपांनी भरलेला किंवा कोरड्या लाकडांनी भरलेला भाग जाळतो तसा, त्या यक्षांच्या सैन्याला जाळून टाकलं.
तैस्तु तत्र महामात्यैर्महोदरशुकादिभिः । अल्पावशेषास्ते यक्षाः कृता वातैरिवाम्बुदाः ।। ७.१४.
त्या महोदर, शुक आणि इतर मोठ्या मंत्र्यांनी, वाऱ्याने ढग विखुरावेत तसे, फार थोडे यक्ष शिल्लक ठेवले.
केचित्समाहता भग्नाः पतिताः समरक्षितौ । ओष्ठांश्च दशनैस्तीक्ष्णैरदशन्कुपिता रणे ।। ७.१४.
काही जण युद्धात जोरात मार लागून खाली पडले, आणि रागाच्या भरात त्यांनी आपल्या तिखट दातांनी ओठ चावले.
श्रान्ताश्चान्योन्यमालिङ्ग्य भ्रष्टशस्त्रा रणाजिरे । सीदन्ति च तदा यक्षाः कूला इव जलेन ह ।। ७.१४.
थकून गेलेले यक्ष एकमेकांना मिठी मारून, शस्त्र खाली पडल्यावर, जणू पाण्याने धूपलेले काठ जसे कोसळतात तसे रणभूमीत कोसळले.