वैरोचनस्य दौहित्रीं वज्रज्वालेति नामतः । तां भार्यां कुम्भकर्णस्य रावणः समकल्पयत् ।। ७.१२.
वैरॊचनाचा नात, वज्रज्वाली नावाची स्त्री, रावणाने कुम्भकर्णासाठी पत्नी म्हणून निवडली.
गन्धर्वराजस्य सुतां शैलूषस्य महात्मनः । सरमां नाम धर्मज्ञां लेभे भार्यां विभीषणः ।। ७.१२.
गंधर्वराज शैलूष यांची धर्मपरायण कन्या सरमा, विभीषणाने पत्नी म्हणून स्वीकारली.
तीरे तु सरसो वै तु सञ्जज्ञे मानसस्य हि । सरस्तदा मानसं तु ववृधे जलदागमे ।। ७.१२.
मानस सरोवराच्या काठी, पावसाळा सुरू होताच ते सरोवर फार वाढले.
मात्रा तु तस्याः कन्यायाः स्नेहेनाक्रन्दितं वचः । सरो मा वर्धयस्वेति ततः सा सरमा ऽभवत् ।। ७.१२.
त्या कन्येच्या आईने प्रेमाने हाक मारली, "हे सरोवर, वाढू नकोस!" म्हणून ती सरमा नावाने ओळखली जाऊ लागली.
एवं ते कृतदारा वै रेमिरे तत्र राक्षसाः । स्वां स्वां भार्यामुपागम्य गन्धर्वा इव नन्दने ।। ७.१२.
अशा प्रकारे पत्नी मिळवून, त्या राक्षसांनी प्रत्येकाने आपल्या पत्नीबरोबर तिथे आनंद केला, जणू काही गंधर्व नंदनवनात विहरत आहेत.
ततो मन्दोदरी पुत्रं मेघनादमजीजनत् । स एष इन्द्रजिन्नाम युष्माभिरभिधीयते ।। ७.१२.
नंतर मंदोदरीने मेघनाद नावाच्या पुत्राला जन्म दिला; त्यालाच तुम्ही इंद्रजित म्हणता.
जातमात्रेण हि पुरा तेन रावणसूनुना । रुदता सुमहान्मुक्तो नादो जलधरोपमः ।। ७.१२.
रावणाच्या त्या पुत्राचा जन्म होताच, त्याने मोठ्याने रडले, जणू काही मेघांचा गडगडाट झाला.
जडीकृता च सा लङ्का तस्य नादेन राघव । पिता तस्याकरोन्नाम मेघनाद इति स्वयम् ।। ७.१२.
राघव, त्याच्या त्या गर्जनेने लंका जणू बधीर झाली; त्याच्या वडिलांनी त्याला स्वतः मेघनाद हे नाव दिले.
सो ऽवर्धत तदा राम रावणान्तःपुरे शुभे । रक्ष्यमाणो वरस्त्रीभिश्छन्नः काष्ठैरिवानलः ।। ७.१२.
तो रावणाच्या सुंदर अंतःपुरात, श्रेष्ठ स्त्रियांच्या देखरेखीखाली, लाकडात लपलेल्या अग्नीप्रमाणे वाढू लागला.
मातापित्रोर्महाहर्षं जनयन्रावणात्मजः ।। ७.१२.
रावणपुत्राने आपल्या आईवडिलांना मोठा आनंद दिला.
अथ लोकेश्वरोत्सृष्टा तत्र कालेन केनचित् । निद्रा समभवत्तीव्रा कुम्भकर्णस्य रूपिणी ।। ७.१३.
काही काळाने, लोकांचा स्वामी पाठविलेल्या तीव्र झोपेने, कुम्भकर्णाला आपल्या रूपाने ग्रासले.
ततो भ्रातरमासीनं कुम्भकर्णो ऽब्रवीद्वचः । निद्रा मां बाधते राजन्कारयस्व ममालयम् ।। ७.१३.
मग कुम्भकर्णाने बसलेल्या भावाला सांगितले, "राजा, मला झोप त्रास देते; माझ्यासाठी निवासाची व्यवस्था कर."
विनियुक्तास्ततो राज्ञा शिल्पिनो विश्वकर्मवत् । विस्तीर्णं योजनं शुभ्रं ततो द्विगुणमायतम् ।। ७.१३.
राजाच्या आज्ञेने, विश्वकर्मासारखे कुशल कारागीर नेमले गेले; त्यांनी एक विस्तीर्ण, उजळ सभागृह बांधले, एक योजन रुंद आणि त्याच्या दुप्पट लांब.
दर्शनीयं निराबाधं कुम्भकर्णस्य चक्रिरे । स्फाटिकैः काञ्चनैश्चित्रैः स्तम्भैः सर्वत्र शोभितम् ।। ७.१३.
ते त्यांनी कुम्भकर्णासाठी सुंदर, अडथळे नसलेले बनवले, स्फटिक आणि सोन्याच्या सुंदर खांबांनी सर्वत्र सजवले.
वैडूर्यकृतसोपानं किङ्किणीजालकं तथा । दान्ततोरणविन्यस्तं वज्रस्फटिकवेदिकम् ।। ७.१३.
वैडूर्याच्या पायऱ्या, घंटांच्या जाळ्या, हत्तीच्या दातांची कमानी, आणि वज्र-स्फटिकाचे चबुतरे अशा सुंदर वस्तू तेथे बांधल्या होत्या.
मनोहरं सर्वसुखं कारयामास राक्षसः । सर्वत्र सुखदं नित्यं मेरोः पुण्यां गुहामिव ।। ७.१३.
राक्षसाने ते घर अतिशय आकर्षक, सर्व सुखांनी भरलेले, नेहमीच आनंददायक, जणू मेरू पर्वताच्या पवित्र गुहेसारखे बांधले.
तत्र निद्रां समाविष्टः कुम्भकर्णो महाबलः । बहून्यब्दसहस्राणि शयानो न प्रबुद्ध्यते ।। ७.१३.
तेथे महाबली कुम्भकर्ण झोपेने ग्रासला गेला; तो हजारो वर्षे झोपून राहिला आणि जागा झाला नाही.
निद्राभिभूते तु तदा कुम्भकर्णे दशाननः । देवर्षियक्षगन्धर्वान्सञ्जघ्ने हि निरङ्कुशः ।। ७.१३.
कुम्भकर्ण झोपेत असताना, दशाननाने कोणतीही अडथळा न मानता देव, ऋषी, यक्ष आणि गंधर्व यांना पराभूत केले.
उद्यानानि च चित्राणि नन्दनादीनि यानि च । तानि गत्वा सुसङक्रुद्धो भिनत्ति स्म दशाननः ।। ७.१३.
नंदन आणि इतर सुंदर बगिच्यांमध्ये जाऊन, प्रचंड रागाने दशाननाने त्यांचा नाश केला.
नदीं गज इव क्रीडन्वृक्षान्वायुरिव क्षिपन् । नगान्व्रज्र इवोत्सृष्टो विध्वंसयति राक्षसः ।। ७.१३.
नदीत खेळणाऱ्या हत्तीप्रमाणे, वाऱ्याने झाडे फेकावीत तसे, आणि वज्राने डोंगर फोडावेत तसे, त्या राक्षसाने सर्वत्र विध्वंस केला.
तथावृत्तं तु विज्ञाय दशग्रीवं धनेश्वरः । कुलानुरूपं धर्मज्ञो वृत्तं संस्मृत्य चात्मनः ।। ७.१३.
दशग्रीवाने केलेली ही कृत्ये समजून, धनाचा स्वामी, धर्म जाणणारा आणि आपल्या कुलाच्या योग्य वर्तनाची आठवण काढून, त्याने विचार केला.
सौभ्रात्रदर्शनार्थं तु दूतं वैश्रवणस्तदा । लङ्कां सम्प्रेषयामास दशग्रीवस्य वै हितम् ।। ७.१३.
भाऊबंदकी दाखवण्यासाठी, वैश्रवणाने तेव्हा दशग्रीवाच्या हितासाठी एक दूत लंकेत पाठवला.
स गत्वा नगरीं लङ्कामाससाद विभीषणम् । मानितस्तेन धर्मेण पृष्टश्चागमनं प्रति ।। ७.१३.
तो दूत लंका नगरीत जाऊन विभीषणाला भेटला; विभीषणाने त्याचे धर्माप्रमाणे स्वागत केले आणि त्याच्या येण्याचे कारण विचारले.
पृष्ट्वा च कुशलं राज्ञो ज्ञातीनां च बिभीषणः । सभायां दर्शयामास तमासीनं दशाननम् ।। ७.१३.
राजा आणि त्याच्या नातेवाईकांची कुशलता विचारून, विभीषणाने त्याला सभेत बसलेल्या दशाननाचे दर्शन घडवले.
स दृष्ट्वा तत्र राजानं दीप्यमानं स्वतेजसा । जयेति वाचा सम्पूज्य तूष्णीं समभिवर्तत ।। ७.१३.
त्याने तेथे तेजाने झळकणाऱ्या राजाला पाहून 'जय हो!' असे म्हणत सन्मान केला आणि मग गप्प उभा राहिला.
तं तत्रोत्तमपर्यङ्के वरास्तरणशोभिते । उपविष्टं दशग्रीवं दूतो वाक्यमथाब्रवीत् ।। ७.१३.
त्या सुंदर, उत्तम आसनावर बसलेल्या दशग्रीवाला, दूताने तेव्हा हे शब्द सांगितले.
राजन्वदामि ते सर्वं भ्राता तव यदब्रवीत् । उभयोः सदृशं वीर वृत्तस्य च कुलस्य च ।। ७.१३.
राजा, तुझ्या भावाने जे काही सांगितले ते सर्व मी तुला सांगतो; हे तुझ्या वर्तनास आणि तुझ्या कुलास योग्य आहे, हे वीर.
साधु पर्याप्तमेतावत्कृतश्चारित्रसङ्ग्रहः । साधु धर्मे व्यवस्थानं क्रियतां यदि शक्यते ।। ७.१३.
छान केलेस, एवढे पुरेसे आहे; सद्गुणांचा संग्रह झाला आहे. उत्तम केलेस—शक्य असेल तर धर्मातच स्थिर राहा.
दृष्टं मे नन्दनं भग्नमृषयो निहताः श्रुताः । देवतानां समुद्योगस्त्वत्तो राजन्मम श्रुतः ।। ७.१३.
मी नंदन बगिचा उद्ध्वस्त झालेला पाहिला, ऋषी मारले गेले असे ऐकले; आणि राजन, देवांनी तुझ्याविरुद्ध तयारी केली आहे हेही मला समजले.
निराकृतश्च बहुशस्त्वया ऽहं राक्षसाधिप । अपराद्धा हि बाल्याच्च रमणीयाः स्वबान्धवाः ।। ७.१३.
राक्षसाधिपती, तू मला अनेकदा दूर केलेस; लहानपणी तू आपल्या प्रिय नातेवाईकांनाही दुखावलेस.