अदितिश्च दितिश्चैव भगिन्यौ सहिते हि ते । भार्ये परमरूपिण्यौ कश्यपस्य प्रजापतेः ।। ७.११.
'अदिती आणि दिती या दोघी बहिणी आहेत, त्या दोघीही प्रजापती कश्यपाच्या अतिशय सुंदर पत्नी आहेत.'
अदितिर्जनयामास देवांस्त्रिभुवनेश्वरान् । दितिस्त्वजनयत्पुत्रान्कश्यपस्यात्मसम्भवान् ।। ७.११.
'अदितीने देवांना, त्रिभुवनाचे अधिपती जन्माला घातले; पण दितीने कश्यपाच्या स्वतःच्या संततीला म्हणजे पुत्रांना जन्म दिला.'
दैत्यानां किल धर्मज्ञ पुरीयं सवनार्णवा । सपर्वता मही वीर ते ऽभवन्प्रभविष्णवः ।। ७.११.
धर्म जाणणाऱ्या वीर, असं म्हणतात की पूर्वी ही पृथ्वी, तिचे समुद्र आणि पर्वतांसह, बलवान दैत्यांच्या अधीन होती.
निहत्य तांस्तु समरे विष्णुना प्रभविष्णुना । देवानां वशमानीतं त्रैलोक्यमिदमव्ययम् ।। ७.११.
पण जेव्हा त्या दैत्यांना शक्तिमान विष्णूंनी युद्धात पराभूत केलं, तेव्हा हे अविनाशी त्रैलोक्य देवांच्या ताब्यात आलं.
नैतदेको भवानेव करिष्यति विपर्ययम् । सुरासुरैराचरितं तत्कुरुष्व वचो मम ।। ७.११.
हे फक्त तू एकट्याने बदलू शकणार नाहीस; देव आणि दैत्यांनी जे केलं आहे, तेच माझं म्हणणं ऐक आणि तसंच कर.
एवमुक्तो दशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । चिन्तयित्वा मुहूर्तं वै बाढमित्येव सो ऽब्रवीत् ।। ७.११.
असं सांगितल्यावर, दहा डोक्यांचा रावण मनातून आनंदित झाला आणि थोडा विचार करून 'ठीक आहे' असं म्हणाला.
स तु तेनैव हर्षेण तस्मिन्नहनि वीर्यवान् । वनं गतो दशग्रीवः सह तैः क्षणदाचरैः ।। ७.११.
मग त्याच आनंदाने भरलेला, बलवान दहा डोक्यांचा रावण त्या दिवशीच आपल्या रात्री फिरणाऱ्या साथीदारांसह वनात गेला.
त्रिकूटस्थः स तु तदा दशग्रीवो निशाचरः । प्रेषयामास दौत्येन प्रहस्तं वाक्यकोविदम् ।। ७.११.
तेव्हा त्रिकूट पर्वतावर राहणारा, दहा डोक्यांचा तो निशाचर, वाक्प्रवीण प्रहस्ताला दूत म्हणून पाठवू लागला.
प्रहस्त शीघ्रं गच्छ त्वं ब्रूहि नैर्ऋतपुङ्गवम् । वचसा मम वित्तेशं सामपूर्वमिदं वचः ।। ७.११.
प्रहस्ता, तू लवकर जा आणि नैरृतांचा श्रेष्ठ कुबेराला माझं हे सौम्य शब्दांनी सांग.
इयं लङ्का पुरी राजन्राक्षसानां महात्मनाम् । त्वया निवेशिता सौम्य नैतद्युक्तं तवानघ ।। ७.११.
राजा, ही लंका नगरी, महान राक्षसांची, तूच स्थापन केली आहेस, सौम्यस्वभावा; पण हे तुझ्यासाठी योग्य नाही, निर्दोषा.
तद्भवान्यदि नो ह्यद्य दद्यादतुलविक्रम । कृता भवेन्मम प्रीतिर्धुर्मश्चैवानुपालितः ।। ७.११.
म्हणून, अतुलनीय पराक्रमी, आज तू आम्हाला ही लंका दिलीस तर माझी इच्छा पूर्ण होईल आणि कर्तव्यही पाळलं जाईल.
स तु गत्वा पुरीं लङ्कां धनदेन सुरक्षिताम् । अब्रवीत्परमोदारं वित्तपालमिदं वचः ।। ७.११.
मग प्रहस्ता कुबेराच्या संरक्षणाखाली असलेल्या लंका नगरीत गेला आणि अत्यंत उदार धनपालाला हे शब्द सांगितले.
प्रेषितो ऽहं तव भ्रात्रा दशग्रीवेण सुव्रत । त्वत्समीपं महाबाहो सर्वशस्त्रभृतां वर ।। ७.११.
धैर्यशील महाबाहो, तुझ्या सर्व शस्त्रधारकांमध्ये श्रेष्ठ, मला तुझा भाऊ दहा डोक्यांचा रावण तुझ्याकडे पाठवतो आहे.
तच्छ्रूयतां महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । वचनं मम वित्तेश यद्ब्रवीति दशाननः ।। ७.११.
महाप्राज्ञ, सर्व शास्त्रात निपुण, आता माझं हे वचन ऐक, जे दहा डोक्यांचा रावण सांगतो आणि मी धनपाल म्हणून सांगतो.
इयं किल पुरी रम्या सुमालिप्रमुखैः पुरा । भुक्तपूर्वा विशालाक्ष राक्षसैर्भीमविक्रमैः ।। ७.११.
विशाल नेत्र असलेल्या राजा, ही रम्य नगरी पूर्वी सुमालीसह भीषण पराक्रमी राक्षसांनी उपभोगली होती.
तेन विज्ञाप्यते सो ऽयं साम्प्रतं विश्रवात्मज । तदेषा दीयतां तात याचतस्तस्य सामतः ।। ७.११.
आता विश्रवाचा पुत्र माझ्या मार्फत तुला विनंती करतो आहे; म्हणून, तात, तुझ्या संमतीने ही नगरी त्याला दे.
प्रहस्तादभिसंश्रुत्य देवो वैश्रवणो वचः । प्रत्युवाच प्रहस्तं तं वाक्यं वाक्यविशारदः ।। ७.११.
प्रहस्ताने सांगितलेले शब्द ऐकून, वाक्प्रवीण वैश्रवण देवाने प्रहस्ताला असे उत्तर दिले.
दत्ता ममेयं पित्रा तु लङ्का शून्या निशाचरैः । निवासिते च मे यक्षैर्दानमानादिभिर्गुणैः ।। ७.११.
ही लंका, जी पूर्वी निशाचरांनी रिकामी केली होती, माझ्या वडिलांनी मला दिली आणि मी येथे दान, मान आणि इतर गुणांनी युक्त यक्ष वसवले आहेत.
ब्रूहि गच्छ दशग्रीवं पुरं राज्यं च यन्मम । तवाप्येतन्महाबाहो भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ।। ७.११.
जा आणि दहा डोक्याच्या रावणाला सांग, महाबाहो, माझं हे नगर आणि राज्य तूही निर्भयपणे उपभोग.
एवमुक्त्वा धनाध्यक्षो जगाम पितुरन्तिकम् ।। ७.११.
असं म्हणून धनपाल आपल्या वडिलांकडे गेला.
अभिवाद्य गुरुं प्राह रावणस्य यदीप्सितम् । एष तात दशग्रीवो दूतं प्रेषितवान्मम ।। ७.११.
गुरूंना वंदन करून त्याने रावणाच्या इच्छेची गोष्ट सांगितली, "बाबा, या दशग्रीवाने मला त्याचा दूत म्हणून पाठवलं आहे."
दीयतां नगरी लङ्का पूर्वं रक्षोगणोषिता । मयात्र यदनुष्ठेयं तन्ममाचक्ष्व सुव्रत ।। ७.११.
पूर्वी राक्षसांनी वसवलेली लंका नगरी द्यावी, आणि मला इथे काय करावं ते सांग, हे धर्मनिष्ठा.
ब्रह्मर्षिस्त्वेवमुक्तो ऽसौ विश्रवा मुनिपुङ्गवः । प्राञ्जलिं धनदं प्राह शृणु पुत्र वचो मम ।। ७.११.
असं ऐकून, ऋषीश्रेष्ठ विश्वश्रवा यांनी हात जोडून कुबेराला सांगितलं, "माझा मुला, माझं बोल ऐक."
दशग्रीवो महाबाहुरुक्तवान्मम सन्निधौ । मया निर्भर्त्सितश्चासीद्बहुशोक्तः सुदुर्मतिः ।। ७.११.
दशग्रीव, बलाढ्य भुजांचा, माझ्या उपस्थितीत बोलला; त्या दुष्ट बुद्धीच्या रावणाला मी अनेक वेळा, अनेक प्रकारे समजावलं.
स क्रोधेन मया चोक्तो ध्वंसते च पुनः पुनः । श्रेयो ऽभियुक्तं धर्म्यं च शृणु पुत्र वचो मम ।। ७.११.
मी रागाने त्याला सांगितलं आणि पुन्हा पुन्हा इशारा दिला; मुला, माझं जे बोल आहे, ते तुझ्या भल्यासाठी आणि धर्माला धरून आहे, ते ऐक.
वरप्रदानसम्मूढो मान्या ऽमान्यान् स दुर्मतिः । न वेत्ति मम शापाच्च प्रकृतिं दारुणां गतः ।। ७.११.
वरदानामुळे गोंधळलेला तो दुष्ट, योग्यांचा अपमान करतो आणि अयोग्यांना मान देतो; माझ्या शापामुळे त्याला कळत नाही आणि तो क्रूर स्वभावाचा झाला आहे.
तस्माद्गच्छ महाबाहो कैलासं धरणीधरम् । निवेशय निवासार्थं त्यक्त्वा लङ्कां सहानुगः ।। ७.११.
म्हणून, हे महाबाहू, तू कैलास पर्वतावर जा आणि आपले लोक घेऊन लंका सोडून तिथेच वास कर.
तत्र मन्दाकिनी रम्या नदीनामुत्तमा नदी । काञ्चनैः सूर्यसङ्काशैः पङ्कजैः संवृतोदका ।। ७.११.
तिथे सुंदर मंदाकिनी ही उत्तम नदी वाहते, तिच्या पाण्यावर सोन्यासारख्या तेजस्वी कमळांनी आच्छादलेलं आहे.
कुमुदैरुत्पलैश्चैव तथा ऽन्यैश्च सुगन्धिभिः ।। ७.११.
तसंच, तिथे पांढरी कुमुदं, निळी उत्पलं आणि इतर सुगंधी फुलांनी ती नदी भरलेली आहे.
तत्र देवाः सगन्धर्वाः साप्सरोरगकिंनराः । विहारशीलाः सततं रमन्ते सर्वदा ऽ ऽश्रिताः ।। ७.११.
तिथे देव, गंधर्व, अप्सरा, नाग आणि किन्नर हे नेहमी आनंदाने विहार करतात आणि कायम तिथेच राहतात.