पुनः प्रजापतिः प्रीतो विभीषणमुवाच ह । धर्मिष्ठस्त्वं यथा वत्स तथा चैतद्भविष्यति ।। ७.१०.
पुन्हा प्रजापती प्रसन्न होऊन विभीषणाला म्हणाले, "बाळा, तू खरंच धर्मनिष्ठ आहेस; म्हणून असंच होईल."
यस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रनाशन । नाधर्मे जायते बुद्धिरमरत्वं ददामि ते ।। ७.१०.
हे शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, तू राक्षस कुळात जन्मलास तरी तुझं मन अधर्माकडे वळलं नाही, म्हणून मी तुला अमरत्व देतो.
इत्युक्त्वा कुम्भकर्णाय वरं दातुमुपस्थितम् । प्रजापतिं सुराः सर्वे वाक्यं प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ।। ७.१०.
असं म्हणून, जेव्हा प्रजापती कुम्भकर्णाला वर द्यायला गेले, तेव्हा सर्व देवांनी हात जोडून प्रजापतीला विनंती केली.
न तावत्कुम्भकर्णाय प्रदातव्यो वरस्त्वया । जानीषे हि यथा लोकांस्त्रासयत्येष दुर्मतिः ।। ७.१०.
तुम्ही कुम्भकर्णाला वर देऊ नये, कारण तुम्हाला माहीत आहे की हा दुष्ट बुद्धीचा सर्व लोकांना घाबरवतो.
नन्दने ऽप्सरसः सप्त महेन्द्रानुचरा दश । अनेन भक्षिता ब्रह्मन्नृषयो मानुषास्तथा ।। ७.१०.
नंदनवनात, सात अप्सरा आणि महेंद्राचे दहा सेवक, तसेच ऋषी आणि माणसं, या सगळ्यांना याने खाल्लं आहे, हे ब्रह्मन्.
अलब्धवरपूर्वेण यत्कृतं राक्षसेन तु । तदेष वरलब्धः स्याद्भक्षयेद्भुवनत्रयम् ।। ७.१०.
या राक्षसाने वर न मिळवता जे काही केलं आहे, ते पाहता, जर याला वर मिळाला, तर हा तीनही लोकांचा भक्षण करेल.
वरव्याजेन मोहो ऽस्मै दीयताममितप्रभ । लोकानां स्वस्ति चैवं स्याद्भवेदस्य च सन्नतिः ।। ७.१०.
वर देण्याच्या बहाण्याने, हे अपार तेज असणाऱ्या, याला मोह द्या; त्यामुळे लोकांचं कल्याण होईल आणि याची मर्यादा राहील.
एवमुक्तः सुरैर्ब्रह्मा ऽचिन्तयत् पद्मसम्भवः । चिन्तिता चोपतस्थे ऽस्य पार्श्वं देवी सरस्वती ।। ७.१०.
देवांनी असं सांगितल्यावर, कमळातून जन्मलेले ब्रह्मा विचार करू लागले; आणि ते विचार करत असताना, देवी सरस्वती त्यांच्या बाजूला प्रकट झाली.
प्राञ्जलिः सा तु पार्श्वस्था प्राह वाक्यं सरस्वती । इयमस्म्यागता देव किं कार्यं करवाण्यहम् ।। ७.१०.
ती हात जोडून त्यांच्या बाजूला उभी राहून म्हणाली, "देवा, मी आले आहे — कोणतं काम करावं?"
प्रजापतिस्तुं तां प्राप्तां प्राह वाक्यं सरस्वतीम् । वाणि त्वं राक्षसेन्द्रस्य भव या देवतेप्सिता ।। ७.१०.
प्रजापतीने सरस्वतीला, जी आली होती, असं सांगितलं, "वाणी, तू राक्षसांच्या राजाला जशी हवी आहेस, तशी त्याची वाणी हो."
तथेत्युक्त्वा प्रविष्टा सा प्रजापतिरथाब्रवीत् । कुम्भकर्ण महाबाहो वरं वरय यो मतः ।। ७.१०.
"तसं होईल" असं म्हणून ती त्याच्यात प्रवेशली; मग प्रजापती म्हणाले, "कुम्भकर्णा, महाबाहू, तुला जो वर हवा आहे तो माग."
कुम्भकर्णस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वचनमब्रवीत् । स्वप्तुं वर्षाण्यनेकानि देवदेव ममेप्सितम् ।। ७.१०.
कुम्भकर्णाने ते शब्द ऐकून उत्तर दिलं, "देवाधिदेवा, मला अनेक वर्षं झोपायचा वर हवा आहे."
एवमस्त्विति तं चोक्त्वा प्रायाद्ब्रह्मा सुरैः समम् । देवी सरस्वती चैव राक्षसं तं जहौ पुनः ।। ७.१०.
"तसं होईल" असं सांगून ब्रह्मा देवांसह निघून गेले; आणि देवी सरस्वतीनेही त्या राक्षसाचा त्याग केला.
ब्रह्मणा सह देवेषु गतेषु च नभःस्थलम् । विमुक्तो ऽसौ सरस्वत्या स्वां सञ्ज्ञां च ततो गतः ।। ७.१०.
ब्रह्मा आणि देव आकाशात गेले तेव्हा, सरस्वतीने त्याला मुक्त केलं आणि तो पुन्हा स्वतःची जाणीव मिळवून गेला.
कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा चिन्तयामास दुःखितः । ईदृशं किमिदं वाक्यं ममाद्य वदनाच्च्युतम् ।। ७.१०.
कुंभकर्ण हा दुष्ट मनाचा होता, तो खूपच अस्वस्थ झाला आणि विचार करू लागला — 'आज माझ्या तोंडून हे असं विचित्र बोल कसं बाहेर पडलं?'
अहं व्यामोहितो देवैरिति मन्ये तदा ऽ ऽगतैः । एवं लब्धवराः सर्वे भ्रातरो दीप्ततेजसः । श्लेष्मातकवनं गत्वा तत्र ते न्यवसन्सुखम् ।। ७.१०.
'माझ्या मते, त्या वेळी आलेल्या देवांनी मला भ्रमित केलं.' असं म्हणून, तेजस्वी आणि वर मिळवलेले सर्व भाऊ, श्लेष्मातक वनात गेले आणि तिथे आनंदाने राहू लागले.
सुमाली वरलब्धांस्तु ज्ञात्वा चैतान्निशाचरान् । उदतिष्ठद्भयं त्यक्त्वा सानुगः स रसातलात् ।। ७.११.
सुमालीने जेव्हा कळलं की हे निशाचरांना वर मिळाले आहेत, तेव्हा तो आपल्या अनुयायांसह भीती सोडून रसातळातून वर आला.
मारीचश्च प्रहस्तश्च विरूपाक्षो महोदरः । उदतिष्ठन्सुसंरब्धाः सचिवास्तस्य रक्षसः ।। ७.११.
मारीच, प्रहस्त, विरूपाक्ष आणि महोदर — या राक्षसाच्या मंत्र्यांनीही मोठ्या उत्साहाने वर येऊन हजेरी लावली.
सुमाली सचिवैः सार्धं वृतो राक्षसपुङ्गवैः । अभिगम्य दशग्रीवं परिष्वज्येदमब्रवीत् ।। ७.११.
सुमाली आपल्या मंत्र्यांसह आणि राक्षसांच्या श्रेष्ठांसह दशग्रीवाजवळ गेला, त्याला मिठी मारली आणि म्हणाला —
दिष्ट्या ते वत्स सम्प्राप्तश्चिन्तितो ऽयं मनोरथः । यस्त्वं त्रिभुवनश्रेष्ठाल्लब्धवान्वरमुत्तमम् ।। ७.११.
'मुला, सुदैवाने तुझी ही मनाशी धरलेली इच्छा पूर्ण झाली आहे — तू त्रिभुवनाच्या श्रेष्ठाकडून उत्तम वर मिळवला आहेस.'
यत्कृते च वयं लङ्कां त्यकत्वा याता रसातलम् । तद्गतं नो महाबाहो महद्विष्णुकृतं भयम् ।। ७.११.
'हे महाबली, याच कारणासाठी आम्ही लंका सोडून रसातळात गेलो होतो; विष्णूने निर्माण केलेली ती मोठी भीती आता आपल्यावरून गेली आहे.'
असकृत्तद्भयाद्भीताः परित्यज्य स्वमालयम् । विद्रुताः सहिताः सर्वे प्रविष्टाः स्म रसातलम् ।। ७.११.
'त्या भीतीमुळे आम्ही अनेक वेळा घाबरून आपली घरे सोडली आणि सगळे मिळून रसातळात शिरलो.'
अस्मदीया च लङ्केयं नगरी राक्षसोचिता । निवेशिता तव भ्रात्रा धनाध्यक्षेण धीमता ।। ७.११.
'ही लंकेची नगरी, जी राक्षसांना योग्य आहे, ती तुझ्या बुद्धिमान भाऊ धनाध्यक्षाने वसवली आहे.'
यदि नामात्र शक्यं स्यात्साम्ना दानेन वानघ । तरसा वा महाबाहो प्रत्यानेतुं कृतं भवेत् ।। ७.११.
'अघहीन, जर हे स्नेहाने, दानाने किंवा बळाने मिळवता येत असेल, तर हे काम करावं.'
त्वं तु लङ्केश्वरस्तात भविष्यसि न संशयः । त्वया राक्षसवंशो ऽयं निमग्नो ऽपि समुद्धृतः । सर्वेषां नः प्रभुश्चैव भविष्यसि महाबल ।। ७.११.
'मुला, तू नक्कीच लंकेचा राजा होशील; तुझ्यामुळे हा राक्षसवंश, जरी खाली गेला असला तरी, पुन्हा उभा राहील आणि तू आमचा सर्वांचा स्वामी होशील, हे महाबली.'
अथाब्रवीद्दशग्रीवो मातामहमुपस्थितम् । वित्तेशो गुरुरस्माकं नार्हसे वक्तुमीदृशम् ।। ७.११.
तेव्हा दशग्रीवाने जवळ आलेल्या आपल्या आजोबांना म्हणाले — 'कुबेर आमचा गुरु आहे; तुम्ही असं बोलू नये.'
साम्नापि राक्षसेन्द्रेण प्रत्याख्यातो गरीयसा । किञ्चिन्नाह तदा रक्षो ज्ञात्वा तस्य चकीर्षितम् ।। ७.११.
'राक्षसांच्या राजाने स्नेहाने सांगितलं तरी, त्या तेजस्वी व्यक्तीने नकार दिला; तेव्हा त्या राक्षसाने त्याचा हेतू ओळखून काहीच बोललं नाही.'
कस्यचित्त्वथ कालस्य वसन्तं रावणं ततः । उक्तवन्तं तथा वाक्यं दशग्रीवं निशाचरः ।। ७.११.
काही काळानंतर, जेव्हा रावण तिथे राहत होता, तेव्हा त्या निशाचराने दशग्रीवाला अशी वाक्यं सांगितली.
प्रहस्तः प्रश्रितं वाक्यमिदमाह स कारणम् ।। ७.११.
प्रहस्ताने नम्रपणे कारण सांगत अशी वाणी बोलली.
दशग्रीव महाबाहो नार्हस्त्वं वक्तुमीदृशम् । सौभ्रात्रं नास्ति शूराणां शृणु चेदं वचो मम ।। ७.११.
'दशग्रीवा, महाबली, तू असं बोलू नकोस; शूरांमध्ये बंधुभाव नसतो — माझं हे शब्द ऐक.'