पुनस्तानि भविष्यन्ति तथैव तव राक्षस । वितरामीह ते सौम्य वरं चान्यं दुरासदम् ।। ७.१०.
"ती सर्व डोकी पुन्हा तशीच तुला मिळतील, राक्षसा; आणि सौम्य रावणा, तुला आणखी एक दुर्मिळ वर देतो."
छन्दतस्तव रूपं च मनसा यद्यथेप्सितम् । भविष्यति न सन्देहो मद्वरात्तवराक्षस ।। ७.१०.
"माझ्या वरामुळे, राक्षसश्रेष्ठा, तुझे रूप तुझ्या इच्छेनुसार आणि मनाप्रमाणे, नक्कीच जसे हवे तसे होईल."
एवं पितामहोक्तस्य दशग्रीवस्य रक्षसः । अग्नौ हुतानि शीर्षाणि पुनस्तान्युत्थितानि वै ।। ७.१०.
ब्रह्मदेवाने जसे सांगितले, तसे दहा डोक्यांच्या राक्षसाने अग्नीत अर्पण केलेली डोकी पुन्हा प्रकट झाली.
एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं पितामहः । विभीषणमथोवाच वाक्यं लोकपितामहः ।। ७.१०.
असे म्हणून, हे राम, ब्रह्मदेवाने दहा डोक्यांच्या रावणाला संबोधून, नंतर विभीषणाला असे सांगितले.
विभीषण त्वया वत्स धर्मसंहितबुद्धिना । परितुष्टो ऽस्मि धर्मात्मन्वरं वरय सुव्रत ।। ७.१०.
"विभीषण, धर्मभावनेने युक्त बुद्धी असलेल्या माझ्या मुला, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; धर्मनिष्ठा, तू वर माग."
विभीषणस्तु धर्मात्मा वचनं प्राह साञ्जलिः । वृतः सर्वगुणैर्नित्यं चन्द्रमा रश्मिभिर्यथा ।। ७.१०.
विभीषण, नेहमी सर्व गुणांनी युक्त, चंद्रासारखा तेजस्वी, हात जोडून म्हणाला.
भगवन्कृतकृत्यो ऽहं यन्मे लोकगुरुः स्वयम् । प्रीतेन यदि दातव्यो वरो मे शृणु सुव्रत ।। ७.१०.
भगवंत, मला पूर्ण समाधान मिळालं आहे, कारण जगाचे गुरु स्वतः माझ्याशी बोलले. पण जर तुम्ही प्रेमाने मला काही वर द्यायचा असेल, तर ऐका, हे उत्तम व्रत धारण करणाऱ्या.
परमापद्गतस्यापि धर्मे मम मतिर्भवेत् । अशिक्षितं च ब्रह्मास्त्रं भगवन्प्रतिभातु मे ।। ७.१०.
माझ्यावर कितीही मोठा संकट आला तरी, माझं मन नेहमी धर्मावरच स्थिर राहो; आणि मी शिकलेलो नसतानाही, ब्रह्मास्त्राचं ज्ञान माझ्यात जागृत होवो, हे भगवंता.
या या मे जायते बुद्धिर्येषु येष्वाश्रमेषु च । सा सा भवतु धर्मिष्ठा तं तु धर्मं च पालये ।। ७.१०.
माझ्या मनात ज्या ज्या वेळी, ज्या ज्या आश्रमात किंवा परिस्थितीत, जी जी बुद्धी येईल, ती सगळी धर्मनिष्ठ असो, आणि मी तो धर्म पाळू दे.
एष मे परमोदार वरः परमको मतः । नहि धर्माभिरक्तानां लोके किञ्चन दुर्लभम् ।। ७.१०.
माझ्यासाठी हा वर सर्वात श्रेष्ठ आणि उदार आहे; कारण जे लोक धर्माला प्रेम करतात, त्यांच्यासाठी या जगात काहीच अशक्य नाही.
पुनः प्रजापतिः प्रीतो विभीषणमुवाच ह । धर्मिष्ठस्त्वं यथा वत्स तथा चैतद्भविष्यति ।। ७.१०.
पुन्हा प्रजापती प्रसन्न होऊन विभीषणाला म्हणाले, "बाळा, तू खरंच धर्मनिष्ठ आहेस; म्हणून असंच होईल."
यस्माद्राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रनाशन । नाधर्मे जायते बुद्धिरमरत्वं ददामि ते ।। ७.१०.
हे शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, तू राक्षस कुळात जन्मलास तरी तुझं मन अधर्माकडे वळलं नाही, म्हणून मी तुला अमरत्व देतो.
इत्युक्त्वा कुम्भकर्णाय वरं दातुमुपस्थितम् । प्रजापतिं सुराः सर्वे वाक्यं प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ।। ७.१०.
असं म्हणून, जेव्हा प्रजापती कुम्भकर्णाला वर द्यायला गेले, तेव्हा सर्व देवांनी हात जोडून प्रजापतीला विनंती केली.
न तावत्कुम्भकर्णाय प्रदातव्यो वरस्त्वया । जानीषे हि यथा लोकांस्त्रासयत्येष दुर्मतिः ।। ७.१०.
तुम्ही कुम्भकर्णाला वर देऊ नये, कारण तुम्हाला माहीत आहे की हा दुष्ट बुद्धीचा सर्व लोकांना घाबरवतो.
नन्दने ऽप्सरसः सप्त महेन्द्रानुचरा दश । अनेन भक्षिता ब्रह्मन्नृषयो मानुषास्तथा ।। ७.१०.
नंदनवनात, सात अप्सरा आणि महेंद्राचे दहा सेवक, तसेच ऋषी आणि माणसं, या सगळ्यांना याने खाल्लं आहे, हे ब्रह्मन्.
अलब्धवरपूर्वेण यत्कृतं राक्षसेन तु । तदेष वरलब्धः स्याद्भक्षयेद्भुवनत्रयम् ।। ७.१०.
या राक्षसाने वर न मिळवता जे काही केलं आहे, ते पाहता, जर याला वर मिळाला, तर हा तीनही लोकांचा भक्षण करेल.
वरव्याजेन मोहो ऽस्मै दीयताममितप्रभ । लोकानां स्वस्ति चैवं स्याद्भवेदस्य च सन्नतिः ।। ७.१०.
वर देण्याच्या बहाण्याने, हे अपार तेज असणाऱ्या, याला मोह द्या; त्यामुळे लोकांचं कल्याण होईल आणि याची मर्यादा राहील.
एवमुक्तः सुरैर्ब्रह्मा ऽचिन्तयत् पद्मसम्भवः । चिन्तिता चोपतस्थे ऽस्य पार्श्वं देवी सरस्वती ।। ७.१०.
देवांनी असं सांगितल्यावर, कमळातून जन्मलेले ब्रह्मा विचार करू लागले; आणि ते विचार करत असताना, देवी सरस्वती त्यांच्या बाजूला प्रकट झाली.
प्राञ्जलिः सा तु पार्श्वस्था प्राह वाक्यं सरस्वती । इयमस्म्यागता देव किं कार्यं करवाण्यहम् ।। ७.१०.
ती हात जोडून त्यांच्या बाजूला उभी राहून म्हणाली, "देवा, मी आले आहे — कोणतं काम करावं?"
प्रजापतिस्तुं तां प्राप्तां प्राह वाक्यं सरस्वतीम् । वाणि त्वं राक्षसेन्द्रस्य भव या देवतेप्सिता ।। ७.१०.
प्रजापतीने सरस्वतीला, जी आली होती, असं सांगितलं, "वाणी, तू राक्षसांच्या राजाला जशी हवी आहेस, तशी त्याची वाणी हो."
तथेत्युक्त्वा प्रविष्टा सा प्रजापतिरथाब्रवीत् । कुम्भकर्ण महाबाहो वरं वरय यो मतः ।। ७.१०.
"तसं होईल" असं म्हणून ती त्याच्यात प्रवेशली; मग प्रजापती म्हणाले, "कुम्भकर्णा, महाबाहू, तुला जो वर हवा आहे तो माग."
कुम्भकर्णस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा वचनमब्रवीत् । स्वप्तुं वर्षाण्यनेकानि देवदेव ममेप्सितम् ।। ७.१०.
कुम्भकर्णाने ते शब्द ऐकून उत्तर दिलं, "देवाधिदेवा, मला अनेक वर्षं झोपायचा वर हवा आहे."
एवमस्त्विति तं चोक्त्वा प्रायाद्ब्रह्मा सुरैः समम् । देवी सरस्वती चैव राक्षसं तं जहौ पुनः ।। ७.१०.
"तसं होईल" असं सांगून ब्रह्मा देवांसह निघून गेले; आणि देवी सरस्वतीनेही त्या राक्षसाचा त्याग केला.
ब्रह्मणा सह देवेषु गतेषु च नभःस्थलम् । विमुक्तो ऽसौ सरस्वत्या स्वां सञ्ज्ञां च ततो गतः ।। ७.१०.
ब्रह्मा आणि देव आकाशात गेले तेव्हा, सरस्वतीने त्याला मुक्त केलं आणि तो पुन्हा स्वतःची जाणीव मिळवून गेला.
कुम्भकर्णस्तु दुष्टात्मा चिन्तयामास दुःखितः । ईदृशं किमिदं वाक्यं ममाद्य वदनाच्च्युतम् ।। ७.१०.
कुंभकर्ण हा दुष्ट मनाचा होता, तो खूपच अस्वस्थ झाला आणि विचार करू लागला — 'आज माझ्या तोंडून हे असं विचित्र बोल कसं बाहेर पडलं?'
अहं व्यामोहितो देवैरिति मन्ये तदा ऽ ऽगतैः । एवं लब्धवराः सर्वे भ्रातरो दीप्ततेजसः । श्लेष्मातकवनं गत्वा तत्र ते न्यवसन्सुखम् ।। ७.१०.
'माझ्या मते, त्या वेळी आलेल्या देवांनी मला भ्रमित केलं.' असं म्हणून, तेजस्वी आणि वर मिळवलेले सर्व भाऊ, श्लेष्मातक वनात गेले आणि तिथे आनंदाने राहू लागले.
सुमाली वरलब्धांस्तु ज्ञात्वा चैतान्निशाचरान् । उदतिष्ठद्भयं त्यक्त्वा सानुगः स रसातलात् ।। ७.११.
सुमालीने जेव्हा कळलं की हे निशाचरांना वर मिळाले आहेत, तेव्हा तो आपल्या अनुयायांसह भीती सोडून रसातळातून वर आला.
मारीचश्च प्रहस्तश्च विरूपाक्षो महोदरः । उदतिष्ठन्सुसंरब्धाः सचिवास्तस्य रक्षसः ।। ७.११.
मारीच, प्रहस्त, विरूपाक्ष आणि महोदर — या राक्षसाच्या मंत्र्यांनीही मोठ्या उत्साहाने वर येऊन हजेरी लावली.
सुमाली सचिवैः सार्धं वृतो राक्षसपुङ्गवैः । अभिगम्य दशग्रीवं परिष्वज्येदमब्रवीत् ।। ७.११.
सुमाली आपल्या मंत्र्यांसह आणि राक्षसांच्या श्रेष्ठांसह दशग्रीवाजवळ गेला, त्याला मिठी मारली आणि म्हणाला —
दिष्ट्या ते वत्स सम्प्राप्तश्चिन्तितो ऽयं मनोरथः । यस्त्वं त्रिभुवनश्रेष्ठाल्लब्धवान्वरमुत्तमम् ।। ७.११.
'मुला, सुदैवाने तुझी ही मनाशी धरलेली इच्छा पूर्ण झाली आहे — तू त्रिभुवनाच्या श्रेष्ठाकडून उत्तम वर मिळवला आहेस.'