मेघाम्बुसिक्तो वर्षासु वीरासनमसेवत । नित्यं च शिशिरे काले जलमध्यप्रतिश्रयः ।। ७.१०.
पावसाळ्यात मेघाच्या पाण्याने भिजत, तो वीरासनात बसत असे; थंडीत तो नेहमी पाण्यातच राहायचा.
एवं वर्षसहस्राणि दश तस्यातिचक्रमुः । धर्मे प्रयतमानस्य सत्पथे निष्ठितस्य च ।। ७.१०.
अशा प्रकारे, धर्मात मन लावून आणि सद्गतीवर राहून, त्याची दहा हजार वर्षे अशीच गेली.
विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मपरः शुचिः । पञ्चवर्षसहस्राणि पादेनैकेन तस्थिवान् ।। ७.१०.
विभीषण मात्र धर्मशील, नेहमी धर्मात रमणारा आणि शुद्ध, त्याने पाच हजार वर्षे एका पायावर उभा राहून तप केले.
समाप्ते नियमे तस्य ननृतुश्चाप्सरोगणाः । पपात पुष्पवर्षं च क्षुभिताश्चापि देवताः ।। ७.१०.
त्याचे व्रत पूर्ण होताच, अप्सरांची टोळी नाचली, फुलांची उधळण झाली आणि देवताही आनंदित झाल्या.
पञ्चवर्षसहस्राणि सूर्यं चैवान्ववर्तत । तस्थौ चोर्ध्वशिरोबाहुः स्वाध्यायधृतमानसः ।। ७.१०.
पाच हजार वर्षे, तो सूर्याचा पाठलाग करत, डोके आणि हात वर करून, मनात वेदपठण करत उभा राहिला.
एवं विभीषणस्यापि स्वर्गस्थस्येव नन्दने । दशवर्षसहस्राणि गतानि नियतात्मनः ।। ७.१०.
अशा प्रकारे, संयमित विभीषणासाठीही, जणू स्वर्गातील नंदनवनातच, दहा हजार वर्षे गेली.
दशवर्षसहस्रं तु निराहारो दशाननः । पूर्णे वर्षसहस्रे तु शिरश्चाग्नौ जुहाव सः ।। ७.१०.
दशाननाने मात्र, दहा हजार वर्षे अन्न न घेता तप केले; आणि प्रत्येक हजार वर्षे पूर्ण झाली की, त्याने आपले एक शिर अग्नीत अर्पण केले.
एवं वर्षसहस्राणि नव तस्यातिचक्रमुः । शिरांसि नव चाप्यस्य प्रविष्टानि हुताशनम् ।। ७.१०.
अशा रीतीने, त्याची नऊ हजार वर्षे गेली आणि त्याची नऊ मस्तके अग्नीत समर्पित झाली.
अथ वर्षसहस्रे तु दशमे दशमं शिरः । छेत्तुकामे दशग्रीवे प्राप्तस्तत्र पितामहः ।। ७.१०.
मग दहा हजार वर्षे पूर्ण होताच, जेव्हा रावण आपले दहावे डोके कापायला निघाला, तेव्हा ब्रह्मदेव तिथे प्रकट झाला.
पितामहस्तु सुप्रीतः सार्धं देवैरुपस्थितः । तव तावद्दशग्रीव प्रीतो ऽस्मीत्यभ्यभाषत ।। ७.१०.
ब्रह्मदेव अत्यंत प्रसन्न होऊन देवांसह तेथे आला आणि दहा डोक्यांच्या रावणाला म्हणाला, "मी तुझ्यावर खूश आहे."
शीघ्रं वरय धर्मज्ञ वरो यस्ते ऽभिकाङ्क्षितः । कं ते कामं करोम्यद्य न वृथा ते परिश्रमः ।। ७.१०.
"लवकर माग, धर्म जाणणाऱ्या रावणा, तुला जो काही वर हवा आहे तो माग. आज मी तुझे मनोकामना पूर्ण करीन—तुझा परिश्रम वाया गेला नाही."
अथाब्रवीदृशग्रीवः प्रहृष्टेनान्तरात्मना । प्रणम्य शिरसा देवं हर्षगद्गदया गिरा ।। ७.१०.
तेव्हा दहा डोक्यांचा रावण, अंतःकरणात आनंदून, देवाला वंदन करून, आनंदाने गदगदलेल्या आवाजात बोलला.
भगवन्प्राणिनां नित्यं नान्यत्र मरणाद्भयम् । नास्ति मृत्युसमः शत्रुरमरत्वमहं वृणे ।। ७.१०.
"भगवंत, सर्व जीवांना नेहमी मृत्यूचेच भय असते; मृत्यूसारखा दुसरा शत्रू नाही. मी अमरत्वाचा वर मागतो."
एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा दशग्रीवमुवाच ह । नास्ति सर्वामरत्वं ते वरमन्यं वृणीष्व मे ।। ७.१०.
तेव्हा ब्रह्मदेव म्हणाला, "सर्वांगीण अमरत्व तुला शक्य नाही; दुसरा वर माझ्याकडून माग."
एवमुक्ते तदा राम ब्रह्मणा लोककर्तृणा । दशग्रीव उवाचेदं कृताञ्जलिरथाग्रतः ।। ७.१०.
हे राम, ब्रह्मदेवाने असे म्हटल्यावर, दहा डोक्यांचा रावण हात जोडून त्याच्यासमोर म्हणाला.
सुपर्णनागयक्षाणां दैत्यदानवरक्षसाम् । अवध्यो ऽहं प्रजाध्यक्ष देवतानां च शाश्वत ।। ७.१०.
"सुपर्ण, नाग, यक्ष, दैत्य, दानव, राक्षस आणि देव या सर्वांकडून मी कधीही मारला जाऊ नये, हे प्रजापती, असा वर मला मिळू दे."
नहि चिन्ता ममान्येषु प्राणिष्वमरपूजित । तृणभूता हि ते मन्ये प्राणिनो मानुषादयः ।। ७.१०.
"इतर जीवांची मला काहीच चिंता नाही, अमर देवते; कारण माणसे वगैरे मला गवतासारखी क्षुल्लक वाटतात."
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा दशग्रीवेण रक्षसा । उवाच वचनं देवः सह देवैः पितामहः ।। ७.१०.
धर्मनिष्ठ दहा डोक्यांच्या राक्षसाने असे म्हटल्यावर, ब्रह्मदेव देवांसह असे बोलला.
भविष्यत्येवमेतत्ते वचो राक्षसपुङ्गव । एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं पितामहः ।। ७.१०.
"राक्षसांमध्ये श्रेष्ठा, जसे तू म्हटलेस तसेच होईल." असे म्हणून, हे राम, ब्रह्मदेवाने दहा डोक्यांच्या रावणाला संबोधले.
शृणु चापि वरो भूयः प्रीतस्येह शुभो मम । हुतानि यानि शीर्षाणि पूर्वमग्नौ त्वयानघ ।। ७.१०.
"आता माझ्या प्रीतीपोटी तुला आणखी एक उत्तम वर देतो: राक्षसा, जे डोके तू पूर्वी अग्नीत अर्पण केलीस, ती तुला पुन्हा मिळतील."
पुनस्तानि भविष्यन्ति तथैव तव राक्षस । वितरामीह ते सौम्य वरं चान्यं दुरासदम् ।। ७.१०.
"ती सर्व डोकी पुन्हा तशीच तुला मिळतील, राक्षसा; आणि सौम्य रावणा, तुला आणखी एक दुर्मिळ वर देतो."
छन्दतस्तव रूपं च मनसा यद्यथेप्सितम् । भविष्यति न सन्देहो मद्वरात्तवराक्षस ।। ७.१०.
"माझ्या वरामुळे, राक्षसश्रेष्ठा, तुझे रूप तुझ्या इच्छेनुसार आणि मनाप्रमाणे, नक्कीच जसे हवे तसे होईल."
एवं पितामहोक्तस्य दशग्रीवस्य रक्षसः । अग्नौ हुतानि शीर्षाणि पुनस्तान्युत्थितानि वै ।। ७.१०.
ब्रह्मदेवाने जसे सांगितले, तसे दहा डोक्यांच्या राक्षसाने अग्नीत अर्पण केलेली डोकी पुन्हा प्रकट झाली.
एवमुक्त्वा तु तं राम दशग्रीवं पितामहः । विभीषणमथोवाच वाक्यं लोकपितामहः ।। ७.१०.
असे म्हणून, हे राम, ब्रह्मदेवाने दहा डोक्यांच्या रावणाला संबोधून, नंतर विभीषणाला असे सांगितले.
विभीषण त्वया वत्स धर्मसंहितबुद्धिना । परितुष्टो ऽस्मि धर्मात्मन्वरं वरय सुव्रत ।। ७.१०.
"विभीषण, धर्मभावनेने युक्त बुद्धी असलेल्या माझ्या मुला, मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; धर्मनिष्ठा, तू वर माग."
विभीषणस्तु धर्मात्मा वचनं प्राह साञ्जलिः । वृतः सर्वगुणैर्नित्यं चन्द्रमा रश्मिभिर्यथा ।। ७.१०.
विभीषण, नेहमी सर्व गुणांनी युक्त, चंद्रासारखा तेजस्वी, हात जोडून म्हणाला.
भगवन्कृतकृत्यो ऽहं यन्मे लोकगुरुः स्वयम् । प्रीतेन यदि दातव्यो वरो मे शृणु सुव्रत ।। ७.१०.
भगवंत, मला पूर्ण समाधान मिळालं आहे, कारण जगाचे गुरु स्वतः माझ्याशी बोलले. पण जर तुम्ही प्रेमाने मला काही वर द्यायचा असेल, तर ऐका, हे उत्तम व्रत धारण करणाऱ्या.
परमापद्गतस्यापि धर्मे मम मतिर्भवेत् । अशिक्षितं च ब्रह्मास्त्रं भगवन्प्रतिभातु मे ।। ७.१०.
माझ्यावर कितीही मोठा संकट आला तरी, माझं मन नेहमी धर्मावरच स्थिर राहो; आणि मी शिकलेलो नसतानाही, ब्रह्मास्त्राचं ज्ञान माझ्यात जागृत होवो, हे भगवंता.
या या मे जायते बुद्धिर्येषु येष्वाश्रमेषु च । सा सा भवतु धर्मिष्ठा तं तु धर्मं च पालये ।। ७.१०.
माझ्या मनात ज्या ज्या वेळी, ज्या ज्या आश्रमात किंवा परिस्थितीत, जी जी बुद्धी येईल, ती सगळी धर्मनिष्ठ असो, आणि मी तो धर्म पाळू दे.
एष मे परमोदार वरः परमको मतः । नहि धर्माभिरक्तानां लोके किञ्चन दुर्लभम् ।। ७.१०.
माझ्यासाठी हा वर सर्वात श्रेष्ठ आणि उदार आहे; कारण जे लोक धर्माला प्रेम करतात, त्यांच्यासाठी या जगात काहीच अशक्य नाही.