ईदृशास्ते भविष्यन्ति पुत्राः पुत्रि न संशयः । तेजसा भास्करसमो यादृशो ऽयं धनेश्वरः ।। ७.९.
मुली, तुझ्या पोटी असे पुत्र जन्माला येतील, यात शंका नाही—ज्यांचं तेज धनाच्या अधिपतीसारखं असेल.
सा तु तद्वचनं श्रुत्वा कन्यका पितृगौरवात् । तत्रोपागम्य सा तस्थौ विश्रवा यत्र तप्यते ।। ७.९.
वडिलांचं मान ठेवून, ती कन्या त्यांचं बोलणं ऐकून, जिथे विश्वश्रवा तप करत होते तिथे जाऊन उभी राहिली.
एतस्मिन्नन्तरे राम पुलस्त्यतनयो द्विजः । अग्निहोत्रमुपातिष्ठच्चतुर्थ इव पावकः ।। ७.९.
याच वेळी, राम, पुलस्त्यांचा पुत्र, तो द्विज, अग्निहोत्र करत होता, जणू चौथ्या ज्वाळेसारखा तेजस्वी दिसत होता.
अविचिन्त्य तु तां वेलां दारुणां पितृगौरवात् । उपसृत्याग्रतस्तस्य चरणाधोमुखी स्थिता । विलिखन्ती मुहुर्भूमिमङ्गुष्ठाग्रेण भामिनी ।। ७.९.
त्या कठीण वेळेचा विचार न करता, वडिलांचा मान ठेवून, ती त्याच्या पुढे जाऊन, त्याच्या पायाशी डोकं झुकवून उभी राहिली आणि अंगठ्याने जमिनीवर वारंवार रेघोट्या काढू लागली.
स तु तां वीक्ष्य सुश्रोणीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् । अब्रवीत्परमोदारो दीप्यमानां स्वतेजसा ।। ७.९.
स्वतःच्या तेजाने उजळलेला, उदार स्वभावाचा तो ऋषी, पूर्ण चंद्रासारखं मुख असलेल्या, सुंदर कटी असलेल्या तिला पाहून बोलला.
भद्रे कस्यासि दुहिता कुतो वा त्वमिहागता । किं कार्यं कस्य वा हेतोस्तत्त्वतो ब्रूहि शोभने ।। ७.९.
सुंदर स्त्री, तू कोणाची मुलगी आहेस, कुठून आली आहेस? तुला काय हवं आहे, आणि कशासाठी आली आहेस? खरं खरं सांग.
एवमुक्ता तु सा कन्या कृताञ्जलिरथाब्रवीत् । आत्मप्रभावेण मुने ज्ञातुमर्हसि मे मतम् ।। ७.९.
असं विचारल्यावर, ती कन्या हात जोडून म्हणाली, "मुनिवर, माझ्या मनात काय आहे, ते तुम्ही स्वतःच्या सामर्थ्याने जाणू शकता."
किं तु मां विद्धि ब्रह्मर्षे शासनात्पितुरागताम् । कैकसी नाम नाम्नाहं शेषं त्वं ज्ञातुमर्हसि ।। ७.९.
पण, ब्रह्मर्षी, मला वडिलांच्या आज्ञेने आलेली म्हणून ओळखा; माझं नाव कैकेसी आहे. बाकीचं तुम्ही जाणून घ्या.
स तु गत्वा मुनिर्ध्यानं वाक्यमेतदुवाच ह । विज्ञातं ते मया भद्रे कारणं यन्मनोगतम् ।। ७.९.
मग तो मुनि ध्यानात गेला आणि म्हणाला, "भद्रे, तुझ्या मनातलं कारण मी ओळखलं आहे."
सुताभिलाषो मत्तस्ते मत्तमातङ्गगामिनि । दारुणायां तु वेलायां यस्मात्त्वं मामुपस्थिता ।। ७.९.
मत्त हत्तीणीसारख्या चालणाऱ्या, तुला पुत्रांची इच्छा आहे हे मला कळलं आहे; आणि तू अशा कठीण वेळी माझ्याकडे आली आहेस—
शृणु तस्मात्सुतान्भद्रे यादृशाञ्जनयिष्यसि । दारुणान्दारुणाकारान्दारुणाभिजनप्रियान् ।। ७.९.
म्हणून, भद्रे, ऐक, तुला कसे पुत्र होतील: रागीट, भयंकर रूपाचे आणि भयंकर कुळात प्रिय असणारे.
प्रसविष्यसि सुश्रोणि राक्षसान्क्रूरकर्मणः । सा तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्याब्रवीद्वचः ।। ७.९.
सुंदर कटी असलेल्या, तुझ्या पोटी क्रूर कृत्य करणारे राक्षस जन्माला येतील. हे ऐकून तिने वाकून नमस्कार केला आणि म्हणाली.
भगवन्नीदृशान्पुत्रांस्त्वत्तो ऽहं ब्रह्मवादिनः । नेच्छामि सुदुराचारान्प्रसादं कर्तुमर्हसि ।। ७.९.
भगवंत, मला तुमच्याकडून असे दुष्ट वर्तन करणारे पुत्र नको आहेत. कृपया माझ्यावर कृपा करा.
कन्यया त्वेवमुक्तस्तु विश्रवा मुनिपुङ्गवः । उवाच कैकसीं भूयः पूर्णेन्दुरिव रोहिणीम् ।। ७.९.
मग त्या कन्येने असे म्हटल्यावर, महर्षी विश्रवा पूर्ण चंद्रासारखा तेजस्वी, पुन्हा कैकसीला म्हणाले.
पश्चिमो यस्तव सुतो भविष्यति शुभानने । मम वंशानुरूपः स धर्मात्मा च भविष्यति ।। ७.९.
सुंदर मुख असलेल्या तुजला सांगतो, तुझा शेवटचा मुलगा माझ्या कुळास अनुरूप आणि धर्मशील असेल.
एवमुक्ता तु सा कन्या राम कालेन केनचित् । जनयामास बीभत्सं रक्षोरूपं सुदारुणम् ।। ७.९.
राम, त्या कन्येला असे सांगितल्यावर, काही काळाने तिने अत्यंत भयंकर आणि राक्षसी रूप असलेला पुत्र जन्मास घातला.
दशग्रीवं महादंष्ट्रं नीलाञ्जनचयोपमम् । ताम्रोष्ठं विंशतिभुजं महास्यं दीप्तमूर्धजम् ।। ७.९.
तो दहा डोकी असलेला, मोठ्या दातांचा, काळ्या काजळासारखा, तांबड्या ओठांचा, वीस हातांचा, मोठ्या तोंडाचा आणि ज्वलंत केसांचा होता.
तस्मिञ्जाते तु तत्काले सज्वालकवलाः शिवाः । क्रव्यादाश्चापसव्यानि मण्डलानि प्रचक्रमुः ।। ७.९.
त्याच्या जन्मावेळी, त्या वेळी, ज्वालाग्रासी तोंड असलेली कोल्ही आणि मांसाहारी प्राणी उलट दिशेने वर्तुळात फिरू लागले.
ववर्ष रुधिरं देवो मेघाश्च खरनिःस्वनाः । प्रबभौ न च सूर्यो वै महोल्काश्चापतन्भुवि ।। ७.९.
त्या वेळी देवांनी रक्ताचा पाऊस पाडला, मेघांनी जोरात गडगडाट केला, सूर्य चमकला नाही आणि मोठ्या उल्का पृथ्वीवर पडल्या.
चकम्पे जगती चैव ववुर्वाताः सुदारुणाः । अक्षोभ्यः क्षुभितश्चैव समुद्रः सरितां पतिः ।। ७.९.
पृथ्वी थरथरली, भीषण वारे वाहू लागले आणि नद्यांचा स्वामी समुद्रही अस्थिर झाला.
अथ नामाकरोत्तस्य पितामहसमः पिता । दशग्रीवः प्रसूतो ऽयं दशग्रीवो भविष्यति ।। ७.९.
मग त्याच्या वडिलांनी, जे ब्रह्मदेवासारखे होते, त्याचे नाव ठेवले – 'हा दहा डोकी असलेला जन्मला आहे, म्हणून याचे नाव दशग्रीव असेल.'
तस्य त्वनन्तरं जातः कुम्भकर्णो महाबलः । प्रमाणाद्यस्य विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते ।। ७.९.
त्याच्या नंतर लगेचच महाबली कुंभकर्ण जन्मला, ज्याचे शरीर इतके मोठे होते की त्याची मोजणी कोणालाही करता आली नाही.
ततः शूर्पणखा नाम सञ्जज्ञे विकृतानना । विभीषणश्च धर्मात्मा कैकस्याः पश्चिमः सुतः ।। ७.९.
मग विकृत चेहरा असलेली शूर्पणखा नावाची मुलगी जन्मली, आणि कैकसीचा शेवटचा पुत्र, धर्मनिष्ठ विभीषण जन्मला.
तस्मिञ्जाते महासत्त्वे पुष्पवर्षं पपात ह ।। ७.९.
त्या महान आत्म्याचा जन्म होताच, फुलांचा वर्षाव झाला.
नभःस्थाने दुन्दुभयो देवानां प्राणदंस्तदा । वाक्यं चैवान्तरिक्षे च साधु साध्विति तत्तदा ।। ७.९.
त्या वेळी आकाशात देवांचे डोल वाजले, देवांना आनंद झाला आणि आकाशातून 'छान! छान!' अशी कौतुकाची वाणी आली.
तौ तु तत्र महारण्ये ववृधाते महौजसौ । कुम्भकर्णदशग्रीवौ लोकोद्वेगकरौ तदा ।। ७.९.
त्या घनदाट अरण्यात कुंभकर्ण आणि दशग्रीव हे दोघेही मोठ्या तेजाने वाढू लागले आणि जगाला त्रास देऊ लागले.
कुम्भकर्णः प्रमत्तस्तु महर्षीन्धर्मवत्सलान् । त्रैलोक्यं भक्षयन्नित्यासन्तुष्टो विचचार ह ।। ७.९.
कुंभकर्ण नेहमी मद्यधुंद राहून, धर्मशील महर्षींची पर्वा न करता, तिन्ही लोकांना खात हिंडू लागला.
विभीषणस्तु धर्मात्मा नित्यं धर्मे व्यवस्थितः । स्वाध्यायनियताहार उवास विजितेन्द्रियः ।। ७.९.
पण विभीषण नेहमी धर्मात स्थिर, स्वाध्याय आणि मर्यादित आहार करणारा, इंद्रियांवर विजय मिळवून राहू लागला.
अथ वैश्रवणो देवस्तत्र कालेन केनचित् । आगतः पितरं द्रष्टुं पुष्पकेण धनेश्वरः ।। ७.९.
मग काही काळाने कुबेर, पुष्पक विमानातून वडिलांना भेटायला तेथे आला.
तं दृष्ट्वा कैकसी तत्र ज्वलन्तमिव तेजसा । आगम्य राक्षसी तत्र दशग्रीवमुवाच ह ।। ७.९.
तेथे तेजाने झळकणारा कुबेर दिसल्यावर, राक्षसी कैकसी दशग्रीवाजवळ जाऊन बोलली.