ततस्तामेव चोत्कृष्य शक्तिं शक्तिधरप्रियः । माल्यवन्तं समुद्दिश्य चिक्षेपाम्बुरुहेक्षणः ।। ७.८.
मग कमळासारखी डोळे असलेल्या हरिने तीच शक्ति उचलून, मालयवानावर फेकली.
स्कन्दोत्सृष्टेव सा शक्तिर्गोविन्दकरनिस्सृता । काङ्क्षन्ती राक्षसं प्रायान्माहेन्द्रीवाञ्जनाचलम् ।। ७.८.
स्कंदाने सोडल्यासारखी किंवा गोविंदाच्या हातातून सुटल्यासारखी ती शक्ति, मालयवानाकडे वीज पर्वतावर झेपावते तशी धावली.
सा तस्योरसि विस्तीर्णे हारभारा ऽवभासिते । अपतद्राक्षसेन्द्रस्य गिरिकूट इवाशनिः ।। ७.८.
ती शक्ति, राक्षसाधिपतीच्या हाराने झळाळणाऱ्या रुंद छातीवर, जणू वीज डोंगराच्या शिखरावर पडावी तशी आदळली.
तया भिन्नतनुत्राणः प्राविशद्विपुलं तमः । माल्यवान्पुनराश्वस्तस्तस्थौ गिरिरिवाचलः ।। ७.८.
त्या प्रहाराने त्याचे कवच फाटले आणि मालयवान गडद अंधारात गेला; पण पुन्हा सावरून तो डोंगरासारखा स्थिर उभा राहिला.
ततः कार्ष्णायसं शूलं कण्टकैर्बहुभिर्वतम् । प्रगृह्याभ्यहनद्देवं स्तनयोरन्तरे दृढम् ।। ७.८.
मग अनेक काट्यांनी भरलेलं काळं लोखंडी भाले हातात घेऊन त्याने त्या देवाला छातीच्या मध्ये जोरात मारले.
तथैव रणरक्तस्तु मुष्टिना वासवानुजम् । ताडयित्वा धनुर्मात्रमपक्रान्तो निशाचरः ।। ७.८.
तसाच रणात रक्ताने माखलेला तो निशाचर, वासवाचा भाऊ असलेल्या देवाला मुठीने मारून, धनुष्याएवढ्या अंतरावर मागे सरकला.
ततो ऽम्बरे महाञ्छब्दः साधुसाध्विति चोदितः । आहत्य राक्षसो विष्णुं गरुडं चाप्यताडयत् ।। ७.८.
मग आकाशात मोठा गजर झाला, 'छान! छान!' अशा आरोळ्या उठल्या. त्या राक्षसाने विष्णूला मारल्यानंतर गरुडालाही आघात केला.
वैनतेयस्ततः क्रुद्धः पक्षवातेन राक्षसम् । व्यपोहद्बलवान्वायुः शुष्कपर्णचयं यथा ।। ७.८.
तेव्हा क्रोधाने भरलेल्या विनतेपुत्राने आपल्या पंखाच्या वाऱ्याने त्या राक्षसाला जसा जोरदार वारा कोरड्या पानांचा ढीग उडवून लावतो तसा दूर फेकून दिले.
द्विजेन्द्रपक्षवातेन द्रावितं दृश्य पूर्वजम् । सुमाली स्वबलैः सार्धं लङ्कामभिमुखो ययौ ।। ७.८.
पक्षीराजाच्या पंखाच्या वाऱ्याने आपला मोठा भाऊ दूर फेकला जातोय हे पाहून सुमाली आपल्या सैन्यासह लंका कडे निघून गेला.
पक्षवातबलोद्धूतो माल्यवानपि राक्षसः । स्वबलेन समागम्य ययौ लङ्कां ह्रिया वृतः ।। ७.८.
पंखाच्या वाऱ्याच्या जोराने उडवून दिला गेलेला राक्षस मल्यवानही, आपली सेना गोळा करून लाजेने झाकलेला लंकेत गेला.
एवं ते राक्षसा तेन हरिणा कमलेक्षण । बहुशः संयुगे भग्ना हतप्रवरनायकाः ।। ७.८.
कमलासारख्या डोळ्यांनो, त्या हरिने त्या युद्धात पुन्हा पुन्हा राक्षसांना पराभूत केले, त्यांच्या श्रेष्ठ सेनापतींना मारले.
अशक्नुवन्तस्ते विष्णुं प्रतियोद्धुं भयार्दिताः । त्यक्त्वा लङ्कां गता वस्तुं पातालं सहपत्नयः ।। ७.८.
विष्णूशी सामना करणे अशक्य झाल्याने, भीतीने ग्रासलेले ते राक्षस लंका सोडून आपल्या पत्नींसह पाताळात जाऊन राहू लागले.
सुमालिनं समासाद्य राक्षसं रघुसत्तम । स्थिताः प्रख्यातवीर्यास्ते वंशे सालकटङ्कटे ।। ७.८.
रघुकुळातील श्रेष्ठा, सुमाली या राक्षसाला भेटून, प्रसिद्ध पराक्रमी ते सर्व साळकटंकट वंशातच राहिले.
ये त्वया निहतास्ते तु पौलस्त्या नाम राक्षसाः । सुमाली माल्यवान्माली ये च तेषां पुरःसराः ७.८.
पण ज्यांना तुम्ही मारले, ते पौरस्त्य नावाचे राक्षस होते—सुमाली, मल्यवान, माली आणि त्यांच्या पुढारी.
न चान्यो राक्षसान्हन्ता सुरारीन्देवकण्टकान् । ऋते नारायणं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ।। ७.८.
शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या नारायण देवाशिवाय, देवांचे शत्रू असलेल्या राक्षसांना कोणीही मारू शकत नाही.
भवान्नारायणो देवश्चतुर्बाहुः सनातनः । राक्षसान्हन्तुमुत्पन्नो ह्यजेयः प्रभुरव्ययः ।। ७.८.
तुम्हीच तो सनातन, चतुर्भुज नारायण देव आहात, राक्षसांचा नाश करण्यासाठी जन्मलेला, अजिंक्य, सर्वशक्तिमान आणि अविनाशी.
नष्टधर्मव्यवस्थाता काले काले प्रजाकरः । उत्पद्यते दस्युवधे शरणागतवत्सलः ।। ७.८.
जो हरवलेला धर्म पुन्हा प्रस्थापित करतो, प्रत्येक युगात सृष्टी करतो, दुष्टांचा नाश करण्यासाठी जन्म घेतो आणि शरण आलेल्यांवर प्रेम करतो.
एषा मया तव नराधिप राक्षसानामुत्पत्तिरद्य कथिता सकला यथावत् । भूयो निबोध रघुसत्तम रावणस्य जन्मप्रभावमतुलं ससुतस्य सर्वम् ।। ७.८.
राजा, मी आता तुला राक्षसांची उत्पत्ती जशी घडली तशी पूर्णपणे सांगितली आहे. आता, रघुकुळातील श्रेष्ठा, रावण आणि त्याच्या मुलांचा अद्वितीय जन्म आणि सामर्थ्य ऐक.
चिरात्सुमाली व्यचरद्रसातलं स राक्षसो विष्णुभयार्दितस्तदा । पुत्रैश्च पौत्रैश्च समन्वितो बली ततस्तु लङ्कामवसद्धनेश्वरः ।। ७.८.
दीर्घकाळ सुमाली हा राक्षस विष्णूच्या भीतीने पाताळात भटकत राहिला. नंतर आपल्या मुला-नातवांसह, बलाढ्य असलेला तो धनाचा स्वामी म्हणून लंकेत राहू लागला.
कस्यचित्त्वथ कालस्य सुमाली नाम राक्षसः । रसातलान्मर्त्यलोकं सर्वं वै विचचार ह ।। ७.९.
काही काळानंतर सुमाली नावाचा राक्षस पाताळातून निघून साऱ्या मर्त्य लोकांत फिरू लागला.
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः । कन्यां दुहितरं गृह्य विना पद्ममिव श्रियम् ।। ७.९.
तो काळ्या मेघासारखा दिसत होता, कानात तळपत्या सोन्याच्या कुंडल्या घातल्या होत्या. त्याने आपल्या कन्येला, जणू कमळाशिवायची लक्ष्मीच, सोबत घेतले.
राक्षसेन्द्रः स तु तदा विचरन्वै महीतलम् । तदापश्यत्स गच्छन्तं पुष्पकेण धनेश्वरम् ।। ७.९.
तो राक्षसांचा राजा पृथ्वीवर हिंडत असताना, त्याने पुष्पक विमानातून जाणाऱ्या धनाच्या स्वामीला पाहिले.
गच्छन्तं पितरं द्रष्टुं पुलस्त्यतनयं विभुम् । तं दृष्ट्वा ऽमरसङ्काशं स्वच्छन्दं तपनोपमम् ।। ७.९.
तो आपल्या वडिलांना भेटायला निघालेला, पुलस्त्यपुत्र, तेजस्वी, देवासारखा, मुक्तपणे फिरणारा आणि सूर्याप्रमाणे प्रकाशमान, त्याला त्याने पाहिले.
रसातलं प्रविष्टः सन्मर्त्यलोकात्सविस्मयः । इत्येवं चिन्तयामास राक्षसानां महामतिः ।। ७.९.
मर्त्य लोकांमधून पाताळात परत येऊन, आश्चर्यचकित झालेला तो राक्षसांचा बुद्धिमान प्रमुख विचार करू लागला.
किं कृतं श्रेय इत्येवं वर्धेमहि कथं वयम् । अथाब्रवीत्सुतां रक्षः कैकसीं नाम नामतः ।। ७.९.
आपल्या भल्यासाठी काय करावं, आपण कसं वाढावं, असं विचार करत असताना त्या राक्षसाने आपल्या कैकेसी नावाच्या मुलीला असं सांगितलं.
पुत्रि प्रदानकालो ऽयं यौवनं व्यतिवर्तते । प्रत्याख्यानाच्च भीतैस्त्वं न वरैः प्रतिगृह्यसे ।। ७.९.
मुली, तुझ्या लग्नाचा काळ आलाय; तुझं तारुण्य संपत चाललंय. भीतीमुळे तू मागणी आलेल्या वरांना नकार दिलास, म्हणून अजून लग्न झालेलं नाही.
त्वत्कृते च वयं सर्वे यन्त्रिता धर्मबुद्धयः । त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके । कन्यापितृत्वं दुःखं हि सर्वेषां मानकाङ्क्षिणाम् ।। ७.९.
तुझ्यासाठी आम्ही सगळे धर्माचं भान ठेवून स्वतःला आवरलं आहे. मुली, तू सर्व गुणांनी युक्त आहेस, जणू लक्ष्मीच. मुलगी घरात राहणं, मान राखणाऱ्यांसाठी नेहमीच दुःखदायक असतं.
न ज्ञायते च कः कन्यां वरयेदिति कन्यके ।। ७.९.
मुली, कोण तुझा हात मागेल, हे अजून कळलेलं नाही.
त्वं हि सर्वगुणोपेता श्रीः साक्षादिव पुत्रिके । मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते । कुलत्रयं सदा कन्या संशये स्थाप्य तिष्ठति ।। ७.९.
मुली, तू सर्व गुणांनी भरलेली आहेस, जणू लक्ष्मीच. जिथे मुलगी दिली जाते, तिथे आईचं, वडिलांचं आणि ज्या घरात ती जाते त्या घराचं, या तिन्ही घरांचं नाव लागतं. मुलगी नेहमी या तिन्ही घरांना अनिश्चिततेत ठेवते.
सा त्वं मुनिवरं श्रेष्ठं प्रजापतिकुलोद्भवम् । भज विश्रवसं पुत्रि पौलस्त्यं वरय स्वयम् ।। ७.९.
म्हणून, मुली, तू स्वतःच प्रजापतींच्या कुळात जन्मलेल्या श्रेष्ठ ऋषी विश्वश्रवांस निवड.