हन्यमाने बले तस्मिन्पद्मनाभेन पृष्ठतः । माल्वान्सन्निवृत्तो ऽथ वेलामेत्य इवार्णवः ।। ७.८.
पद्मनाभाने मागून त्या सैन्यावर हल्ला केला तेव्हा मालयवान मागे वळला, जणू समुद्र किनाऱ्याला जाऊन थांबतो तसा.
संरक्तनयनः कोपाच्चलन्मौलिर्निशाचरः । पद्मनाभमिदं प्राह वचनं पुरुषोत्तमम् ।। ७.८.
रागाने डोळे लाल झालेले, केस विस्कटलेले तो निशाचर पद्मनाभाला, त्या श्रेष्ठ पुरुषाला, असे बोलला.
नारायण न जानीषे क्षात्रधर्मं पुरातनम् । अयुद्धमनसो भीतानस्मान्हंसि यथेतरः ।। ७.८.
नारायण, तुला जुना क्षत्रिय धर्म माहीत नाही; आम्ही घाबरलेलो, लढण्याची इच्छा नसतानाही तू आम्हाला मारतोस, इतर कुणासारखेच.
पराङ्मुखवधं पापं यः करोत्यसुरेतरः । स हन्ता न गतः स्वर्गं लभते पुण्यकर्मणाम् ।। ७.८.
जो युद्धातून वळलेल्याचा वध करतो, तो पाप करतो आणि पुण्यवानांना मिळणारे स्वर्ग मिळवत नाही.
युद्धश्रद्धा ऽथवा ते ऽस्ति शङ्खचक्रगदाधर । ४ अहं स्थितो ऽस्मि पश्यामि बलं दर्शय यत्तव ।। ७.८.
शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा, तुला खरोखरच युद्धाची इच्छा असेल तर मी इथे उभा आहे—माझ्या समोर तुझे बळ दाखव.
माल्यवन्तं स्थितं दृष्ट्वा माल्यवन्तमिवाचलम् । उवाच राक्षसेन्द्रं तं देवराजानुजो बली ।। ७.८.
मालयवान डोंगरासारखा खंबीर उभा आहे हे पाहून, देवांच्या राजाचा धाकटा भाऊ, बलवान, त्या राक्षसाधिपतीला म्हणाला.
युष्मत्तो भयभीतानां देवानां वै मया ऽभयम् । राक्षसोत्सादनं दत्तं तदेतदनुपाल्यते ।। ७.८.
तुमच्यामुळे घाबरलेल्या देवांना मी राक्षसांचा नाश करून अभय दिले; तीच प्रतिज्ञा मी पाळतो.
प्राणैरपि प्रियं कार्यं देवानां हि सदा मया । सो ऽहं वो निहनिष्यामि रसातलगतानपि ।। ७.८.
देवांना प्रिय असं काहीही मला नेहमी करावंच लागतं, जरी त्यासाठी प्राण द्यावे लागले तरी; म्हणूनच तुम्ही रसातळात गेलात तरी मी तुम्हा सर्वांना ठार करीन.
देवदेवं ब्रुवाणं तं रक्ताम्बुरुहलोचनम् । शक्त्या बिभेद सङ्क्रुद्धो राक्षसेन्द्रो भुजान्तरे ।। ७.८.
कमळासारख्या लाल डोळ्यांनी देवांचा देव बोलत असताना, संतप्त राक्षसाधिपतीने आपली शक्ति त्याच्या दोन्ही हातांच्या मध्ये भोसकली.
माल्यवद्भुजनिर्मुक्ता शक्तिर्घण्टाकृतस्वना । हरेरुरसि बभ्राज मेघस्थेव शतह्रदा ।। ७.८.
मालयवानच्या हातातून सुटलेली, घंटेसारखा आवाज करणारी ती शक्ति, हरिच्या छातीवर जणू मेघात वीज चमकावी तशी झळकत होती.
ततस्तामेव चोत्कृष्य शक्तिं शक्तिधरप्रियः । माल्यवन्तं समुद्दिश्य चिक्षेपाम्बुरुहेक्षणः ।। ७.८.
मग कमळासारखी डोळे असलेल्या हरिने तीच शक्ति उचलून, मालयवानावर फेकली.
स्कन्दोत्सृष्टेव सा शक्तिर्गोविन्दकरनिस्सृता । काङ्क्षन्ती राक्षसं प्रायान्माहेन्द्रीवाञ्जनाचलम् ।। ७.८.
स्कंदाने सोडल्यासारखी किंवा गोविंदाच्या हातातून सुटल्यासारखी ती शक्ति, मालयवानाकडे वीज पर्वतावर झेपावते तशी धावली.
सा तस्योरसि विस्तीर्णे हारभारा ऽवभासिते । अपतद्राक्षसेन्द्रस्य गिरिकूट इवाशनिः ।। ७.८.
ती शक्ति, राक्षसाधिपतीच्या हाराने झळाळणाऱ्या रुंद छातीवर, जणू वीज डोंगराच्या शिखरावर पडावी तशी आदळली.
तया भिन्नतनुत्राणः प्राविशद्विपुलं तमः । माल्यवान्पुनराश्वस्तस्तस्थौ गिरिरिवाचलः ।। ७.८.
त्या प्रहाराने त्याचे कवच फाटले आणि मालयवान गडद अंधारात गेला; पण पुन्हा सावरून तो डोंगरासारखा स्थिर उभा राहिला.
ततः कार्ष्णायसं शूलं कण्टकैर्बहुभिर्वतम् । प्रगृह्याभ्यहनद्देवं स्तनयोरन्तरे दृढम् ।। ७.८.
मग अनेक काट्यांनी भरलेलं काळं लोखंडी भाले हातात घेऊन त्याने त्या देवाला छातीच्या मध्ये जोरात मारले.
तथैव रणरक्तस्तु मुष्टिना वासवानुजम् । ताडयित्वा धनुर्मात्रमपक्रान्तो निशाचरः ।। ७.८.
तसाच रणात रक्ताने माखलेला तो निशाचर, वासवाचा भाऊ असलेल्या देवाला मुठीने मारून, धनुष्याएवढ्या अंतरावर मागे सरकला.
ततो ऽम्बरे महाञ्छब्दः साधुसाध्विति चोदितः । आहत्य राक्षसो विष्णुं गरुडं चाप्यताडयत् ।। ७.८.
मग आकाशात मोठा गजर झाला, 'छान! छान!' अशा आरोळ्या उठल्या. त्या राक्षसाने विष्णूला मारल्यानंतर गरुडालाही आघात केला.
वैनतेयस्ततः क्रुद्धः पक्षवातेन राक्षसम् । व्यपोहद्बलवान्वायुः शुष्कपर्णचयं यथा ।। ७.८.
तेव्हा क्रोधाने भरलेल्या विनतेपुत्राने आपल्या पंखाच्या वाऱ्याने त्या राक्षसाला जसा जोरदार वारा कोरड्या पानांचा ढीग उडवून लावतो तसा दूर फेकून दिले.
द्विजेन्द्रपक्षवातेन द्रावितं दृश्य पूर्वजम् । सुमाली स्वबलैः सार्धं लङ्कामभिमुखो ययौ ।। ७.८.
पक्षीराजाच्या पंखाच्या वाऱ्याने आपला मोठा भाऊ दूर फेकला जातोय हे पाहून सुमाली आपल्या सैन्यासह लंका कडे निघून गेला.
पक्षवातबलोद्धूतो माल्यवानपि राक्षसः । स्वबलेन समागम्य ययौ लङ्कां ह्रिया वृतः ।। ७.८.
पंखाच्या वाऱ्याच्या जोराने उडवून दिला गेलेला राक्षस मल्यवानही, आपली सेना गोळा करून लाजेने झाकलेला लंकेत गेला.
एवं ते राक्षसा तेन हरिणा कमलेक्षण । बहुशः संयुगे भग्ना हतप्रवरनायकाः ।। ७.८.
कमलासारख्या डोळ्यांनो, त्या हरिने त्या युद्धात पुन्हा पुन्हा राक्षसांना पराभूत केले, त्यांच्या श्रेष्ठ सेनापतींना मारले.
अशक्नुवन्तस्ते विष्णुं प्रतियोद्धुं भयार्दिताः । त्यक्त्वा लङ्कां गता वस्तुं पातालं सहपत्नयः ।। ७.८.
विष्णूशी सामना करणे अशक्य झाल्याने, भीतीने ग्रासलेले ते राक्षस लंका सोडून आपल्या पत्नींसह पाताळात जाऊन राहू लागले.
सुमालिनं समासाद्य राक्षसं रघुसत्तम । स्थिताः प्रख्यातवीर्यास्ते वंशे सालकटङ्कटे ।। ७.८.
रघुकुळातील श्रेष्ठा, सुमाली या राक्षसाला भेटून, प्रसिद्ध पराक्रमी ते सर्व साळकटंकट वंशातच राहिले.
ये त्वया निहतास्ते तु पौलस्त्या नाम राक्षसाः । सुमाली माल्यवान्माली ये च तेषां पुरःसराः ७.८.
पण ज्यांना तुम्ही मारले, ते पौरस्त्य नावाचे राक्षस होते—सुमाली, मल्यवान, माली आणि त्यांच्या पुढारी.
न चान्यो राक्षसान्हन्ता सुरारीन्देवकण्टकान् । ऋते नारायणं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् ।। ७.८.
शंख, चक्र आणि गदा धारण करणाऱ्या नारायण देवाशिवाय, देवांचे शत्रू असलेल्या राक्षसांना कोणीही मारू शकत नाही.
भवान्नारायणो देवश्चतुर्बाहुः सनातनः । राक्षसान्हन्तुमुत्पन्नो ह्यजेयः प्रभुरव्ययः ।। ७.८.
तुम्हीच तो सनातन, चतुर्भुज नारायण देव आहात, राक्षसांचा नाश करण्यासाठी जन्मलेला, अजिंक्य, सर्वशक्तिमान आणि अविनाशी.
नष्टधर्मव्यवस्थाता काले काले प्रजाकरः । उत्पद्यते दस्युवधे शरणागतवत्सलः ।। ७.८.
जो हरवलेला धर्म पुन्हा प्रस्थापित करतो, प्रत्येक युगात सृष्टी करतो, दुष्टांचा नाश करण्यासाठी जन्म घेतो आणि शरण आलेल्यांवर प्रेम करतो.
एषा मया तव नराधिप राक्षसानामुत्पत्तिरद्य कथिता सकला यथावत् । भूयो निबोध रघुसत्तम रावणस्य जन्मप्रभावमतुलं ससुतस्य सर्वम् ।। ७.८.
राजा, मी आता तुला राक्षसांची उत्पत्ती जशी घडली तशी पूर्णपणे सांगितली आहे. आता, रघुकुळातील श्रेष्ठा, रावण आणि त्याच्या मुलांचा अद्वितीय जन्म आणि सामर्थ्य ऐक.
चिरात्सुमाली व्यचरद्रसातलं स राक्षसो विष्णुभयार्दितस्तदा । पुत्रैश्च पौत्रैश्च समन्वितो बली ततस्तु लङ्कामवसद्धनेश्वरः ।। ७.८.
दीर्घकाळ सुमाली हा राक्षस विष्णूच्या भीतीने पाताळात भटकत राहिला. नंतर आपल्या मुला-नातवांसह, बलाढ्य असलेला तो धनाचा स्वामी म्हणून लंकेत राहू लागला.
कस्यचित्त्वथ कालस्य सुमाली नाम राक्षसः । रसातलान्मर्त्यलोकं सर्वं वै विचचार ह ।। ७.९.
काही काळानंतर सुमाली नावाचा राक्षस पाताळातून निघून साऱ्या मर्त्य लोकांत फिरू लागला.