राक्षसेन्द्रा गिरिनिभाः शरैः शक्त्यृष्टितोमरैः । निरुछ्वासं हरिं चक्रुः प्राणायामा इव द्विजम् ।। ७.७.
डोंगरासारख्या बलाढ्य राक्षसराजांनी बाण, भाले, शूल आणि तोमर यांच्या वर्षावाने हरीला जणू प्राणायाम करणाऱ्या ब्राह्मणासारखा श्वास रोखून धरावा लागावा, असं केलं.
निशाचरैस्ताड्यमानो मीनैरिव महोदधिः । शार्ङ्गमायम्य दुर्धर्षो राक्षसेभ्यो ऽसृजच्छरान् ।। ७.७.
रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनी जसा मोठ्या समुद्रावर मासे तुटून पडतात तसा हल्ला केला, पण तो अजिंक्य वीर शार्ङ्ग धनुष्य ताणून राक्षसांवर बाणांचा वर्षाव करू लागला.
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रवक्त्रैर्मनोजवैः । चिच्छेद विष्णुर्निशितैः शतशो ऽथ सहस्रशः ।। ७.७.
विष्णूंनी पूर्ण ताकदीने सोडलेले, वज्रासारख्या टोकाचे आणि मनासारख्या वेगाने जाणारे तीक्ष्ण बाण, शेकडो-हजारो राक्षसांना छेदून टाकले.
विद्राव्य शरवर्षेण वर्षा वायुरिवोत्थितम् । पाञ्चजन्यं महाशङ्खं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः ।। ७.७.
बाणांच्या वर्षावाला वाऱ्याने पावसाचा मारा जसा दूर होतो तसा हाकलून लावून, पुरुषोत्तमाने आपला मोठा शंख पाञ्चजन्य फुंकला.
सो ऽम्बुजो हरिणा ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् । ररास भीमनिर्हादस्त्रैलोक्यं व्यथयन्निव ।। ७.७.
हरिने सर्व शक्तीनिशी फुंकलेला तो शंख, भीषण गर्जना करत तिन्ही लोकांना जणू हादरवून टाकेल असा आवाज करीत होता.
शङ्खराजरवः सो ऽथ त्रासयामास राक्षसान् । मृगराज इवारण्ये समदानिव कुञ्जरान् ।। ७.७.
त्या शंखाच्या गजराने राक्षसांना भीतीने थरथरवून सोडलं, जसं जंगलात सिंह गर्विष्ठ हत्तींच्या कळपाला घाबरवतो.
न शेकुरश्वाः संस्थातुं विमदाः कुञ्जराभवन् । स्यन्दनेभ्यश्च्युता वीराः शङ्खरावितदुर्बलाः ।। ७.७.
घोड्यांना जणू जिवात जीव राहिला नाही, ते उभे राहू शकले नाहीत; ते हत्तींसारखे झाले आणि शंखाच्या आवाजाने कमकुवत झालेले वीर रथावरून खाली पडले.
शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः । विदार्य तानि रक्षांसि सुपुङ्खा विविशुः क्षितिम् ।। ७.७.
शार्ङ्ग धनुष्यातून सुटलेले, वज्रासारख्या टोकाचे आणि सुंदर पिसांचे बाण, राक्षसांना भेदून पृथ्वीमध्ये घुसले.
भिद्यमानाः शरैः सङ्ख्ये नारायणकरच्युतैः । निपेतू राक्षसा भूमौ शैला वज्रहता इव ।। ७.७.
नारायणाच्या हातून सुटलेल्या बाणांनी युद्धात भेदले गेलेले राक्षस, जणू वज्राने फोडलेले डोंगर खाली कोसळतात तसे, जमिनीवर पडले.
व्रणानि परगात्रेभ्यो विष्णुचक्रकृतानि वै । असृक्क्षरन्ति धाराभिः स्वर्णधारा इवाचलाः ।। ७.७.
विष्णूच्या चक्राने शत्रूंच्या अंगावर केलेल्या जखमांतून रक्ताच्या धारा वाहू लागल्या, जणू पर्वतावरून सोन्याच्या धारा वाहतात तशा.
शङ्खराजरवश्चापि शार्ङ्गचापरस्वस्तथा । राक्षसानां रवांश्चापि ग्रसते वैष्णवो रवः ।। ७.७.
शंखाचा आवाज, शार्ङ्ग धनुष्याचा गजर आणि इतर शस्त्रांचे तसेच राक्षसांच्या किंकाळ्यांचे आवाज, हे सर्व विष्णूच्या प्रचंड गर्जनेत हरवून गेले.
तेषां शिरोधरान्धूताञ्छरध्वजधनूंषि च । रथान्पताकास्तूणीरांश्चिच्छेद स हरिः शरैः ।। ७.७.
हरिने आपल्या बाणांनी त्यांच्या डोकी, ध्वज, धनुष्य, रथ, पताका आणि बाणांचे भाते असे सर्व छाटून टाकले.
सूर्यादिव करा घोरा ऊर्मयः सागरादिव । पर्वतादिव नागेन्द्रा धारौघा इव चाम्बुदात् ।। ७.७.
सूर्याच्या प्रखर किरणांसारखे, समुद्राच्या लाटांसारखे, पर्वत हलवणाऱ्या नागराजासारखे किंवा मेघातून पडणाऱ्या पाण्याच्या धारा जशा असतात, तसेच हे होते.
तथा शार्ङ्गविनिर्मुक्ताः शरा नारायणेरिताः । निर्धावन्तीषवस्तूर्णं शतशोथ सहस्रशः ।। ७.७.
नारायणाने शार्ङ्ग धनुष्यातून सोडलेले बाण शेकड्यांनी, हजारोंनी वेगाने धावत गेले.
शरभेण यथा सिंहाः सिंहेन द्विरदा यथा । द्विरदेन यथा व्याघ्रा व्याघ्रेण द्वीपिनो यथा ।। ७.७.
शरभाने सिंह जसे मारले जातात, सिंहाने हत्ती, हत्तीने वाघ, आणि वाघाने चित्ते जसे हरले जातात—
द्वीपिनेव यथा श्वानः शुना मार्जारका यथा । मार्जारेण यथा सर्पाः सर्पेण च यथा ऽ ऽखवः ।। ७.७.
चित्त्याने कुत्रे, कुत्र्याने मांजरे, मांजऱ्याने साप, आणि सापाने उंदीर जसे मारले जातात—
तथा ते राक्षसाः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना । द्रवन्ति द्राविताश्चन्ये शायिताश्च महीतले ।। ७.७.
तसेच, त्या सर्व राक्षसांना विष्णूने पळवून लावले; काही पळाले, काही जमिनीवर पडले.
राक्षसानां सहस्राणि निहत्य मधुसूदनः । वारिजं पूरयामास तोयदं सुरराडिव ।। ७.७.
मधुसूदनाने हजारो राक्षसांचा वध करून, जणू देवांचा राजा जसा मेघ पाण्याने भरतो तसा, रणभूमी रक्ताने भरली.
नारायणशरत्रस्तं शङ्खनादसुविह्वलम् । ययौ लङ्कामभिमुखं प्रभग्नं राक्षसं बलम् ।। ७.७.
नारायणाच्या बाणांनी आणि शंखाच्या नादाने घाबरलेली, तुटलेली राक्षसांची सेना लंका कडे पळू लागली.
प्रभग्ने राक्षसबले नारायणशराहते । सुमाली शरवर्षेण निववार रणे हरिम् ।। ७.७.
राक्षसांची सेना तुटून नारायणाच्या बाणांनी घायाळ झाली असता, सुमालीने रणात हरिवर बाणांचा वर्षाव करून प्रतिकार केला.
स तु तं छादयामास नीहार इव भास्करम् । राक्षसाः सत्त्वसम्पन्नाः पुनर्धैर्यं समादधुः ।। ७.७.
त्याने जसा धुके सूर्याला झाकते तसे हरिला झाकले; आणि राक्षसांनी पुन्हा धैर्य मिळवले.
अथ सो ऽभ्यपतद्रोषाद्राक्षसो बलदर्पितः । महानादं प्रकुर्वाणो राक्षसाञ्जीवयन्निव ।। ७.७.
मग तो राक्षस रागाने आणि अभिमानाने भरून मोठ्या आवाजात गर्जना करत पुढे झेपावला, जणू राक्षसांना पुन्हा जिवंत करतो आहे.
उत्क्षिप्य लम्बाभरणं धुन्वन्करमिव द्विपः । ररास राक्षसो हर्षात्सतडित्तोयदो यथा ।। ७.७.
जड दागिन्यांनी सजलेला हात उंचावून, तो हत्तीप्रमाणे हलवत, आनंदाने गरजला, जणू वीज चमकणारा मेघ गरजतो.
सुमालेर्नर्दतस्तस्य शिरो ज्वलितकुण्डलम् । चिच्छेद यन्तुरश्वाश्च भ्रान्तास्तस्य तु रक्षसः ।। ७.७.
सुमाली गरजत असताना, त्याचे जळणाऱ्या कुंडलांनी सजलेले डोके सारथ्याने छाटले, आणि त्या राक्षसाचे घोडे गोंधळले.
तैरश्वैर्भ्राम्यते भ्रान्तैः सुमाली राक्षसेश्वरः । इन्द्रियाश्वैः परिभ्रान्तैर्धृतिहीनो यथा नरः ।। ७.७.
त्या गोंधळलेल्या घोड्यांमुळे राक्षसांचा राजा सुमाली फिरत राहिला, जसा मनुष्य आपल्या वशात नसलेल्या इंद्रियांमुळे मार्गभ्रष्ट होतो.
ततो विष्णुं महाबाहुं प्रपतन्तं रणाजिरे । हृते सुमालेरश्वैश्च रथे विष्णुरथं प्रति ।। ७.७.
मग बलवान विष्णू रणभूमीत उतरला आणि सुमालीच्या घोडे गेलेल्या रथाजवळ गेला.
माली चाभ्यद्रवद्युक्तः प्रगृह्य सशरं धनुः । मालेर्धनुश्च्युता बाणाः कार्तस्वरविभूषिताः । विविशुर्हरिमासाद्य क्रौञ्चं पत्ररथा इव ।। ७.७.
मालीने सज्ज होऊन धनुष्य आणि बाण हातात घेऊन धाव घेतली; त्याच्या सुवर्णाने मढवलेल्या धनुष्यातून सुटलेले बाण, जणू पंख असलेले रथ क्रौंच पक्ष्यात शिरतात तसे, हरिवर आदळले.
अर्द्यमानः शरैः सो ऽथ मालिमुक्तैः सहस्रशः । चुक्षुभे न रणे विष्णुर्जितेन्द्रिय इवाधिभिः ।। ७.७.
मालीने सोडलेल्या हजारो बाणांनी छिन्नविछिन्न होत असतानाही, विष्णू युद्धात ढळला नाही, जसा इंद्रियांवर विजय मिळवलेला माणूस दुःखांनी हलत नाही.
अथ मौर्वीस्वनं कृत्वा भगवान्भूतभावनः । मालिनं प्रति बाणौघान्ससर्जारिनिषूदनः ।। ७.७.
मग सर्वांचा पालनकर्ता, शत्रूंचा संहार करणारा भगवंत, धनुष्याची प्रत्यंचा वाजवून, मालीवर बाणांचा मारा केला.
ते मालिदेहमासाद्य वज्रविद्युत्प्रभाः शराः । पिबन्ति रुधिरं तस्य नागा इव सुधारसम् ।। ७.७.
ते वज्र आणि विजेसारखे तेजस्वी बाण मालीच्या अंगावर आदळले आणि जणू साप अमृत पितात तसे त्याचे रक्त पिऊ लागले.