वक्ता सर्वेषु कृत्येषु वसिष्ठो भगवानृषिः। विश्वामित्राभ्यनुज्ञातः सह सर्वैर्महर्षिभिः
'सर्व कामांमध्ये, वसिष्ठ ऋषी हे आमचे प्रवक्ते आहेत, आणि विश्वामित्र व सर्व महर्षींच्या संमतीने ते बोलतात.'
एष वक्ष्यति धर्मात्मा वसिष्ठो मे यथाक्रमम्। तूष्णींभूते दशरथे वसिष्ठो भगवानृषिः
'हे धर्मात्मा वसिष्ठ ऋषी योग्य क्रमाने माझ्या वतीने बोलेल.' मग दशरथ राजा शांत राहिला आणि वसिष्ठ ऋषींनी बोलायला सुरुवात केली.
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञो वैदेहं सपुरोधसम्। अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः
अव्यक्त मूळ असलेले, शाश्वत, नित्य आणि अविनाशी ब्रह्मा यांनी, पुरोहितांसमोर विदेह राजाला योग्य शब्दांत सांगितले.
तस्मान्मरीचिः संजज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः। विवस्वान् कश्यपाज्जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्मृतः
त्यांच्यापासून मरीचि जन्मला; मरीचि पासून कश्यप; कश्यपापासून विवस्वान आणि विवस्वानपासून वैवस्वत मनु जन्माला आला.
मनुः प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुश्च मनोः सुतः। तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्
मनु हे प्राचीन प्रजापती होते आणि त्यांचा मुलगा इक्ष्वाकू. अयोध्येचा पहिला राजा इक्ष्वाकू हाच होता, हे जाण.
इक्ष्वाकोस्तु सुतः श्रीमान् कुक्षिरित्येव विश्रुतः। कुक्षेरथात्मजः श्रीमान् विकुक्षिरुदपद्यत
इक्ष्वाकूंचा सुपुत्र कुक्षी म्हणून प्रसिद्ध झाला; आणि कुक्षीपासून त्यांचा तेजस्वी मुलगा विकुक्षी जन्माला आला.
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्रः प्रतापवान्। बाणस्य तु महातेजा अनरण्यः प्रतापवान्
विकुक्षीपासून महाशक्तिमान आणि पराक्रमी बाण जन्मला; आणि बाणापासून तेजस्वी अनरण्य जन्मला.
अनरण्यात् पृथुर्जज्ञे त्रिशङ्कुस्तु पृथोरपि। त्रिशङ्कोरभवत् पुत्रो धुन्धुमारो महायशाः
अनरण्यापासून पृथु जन्मला; पृथुपासून त्रिशंकु; आणि त्रिशंकूचा पुत्र महाप्रसिद्ध धुंधुमार झाला.
धुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो महारथः। युवनाश्वसुतश्चासीन्मान्धाता पृथिवीपतिः
धुंधुमारापासून महाशक्तिमान आणि महान रथी युवनाश्व जन्मला; युवनाश्वाचा मुलगा पृथ्वीचा राजा मांधाता झाला.
मान्धातुस्तु सुतः श्रीमान् सुसन्धिरुदपद्यत। सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्
मांधातापासून तेजस्वी सुसंधि जन्मला; सुसंधीचे दोन पुत्र झाले – ध्रुवसंधि आणि प्रसैनजित.
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो नाम नामतः। भरतात् तु महातेजा असितो नाम जायत
ध्रुवसंधीपासून यशस्वी भरत नावाचा मुलगा झाला; भरतापासून महाशक्तिमान असित जन्मला.
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः। हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशबिन्दवः
त्याच्याविरुद्ध हे प्रतिस्पर्धी राजे शत्रू म्हणून उभे राहिले – हैहय, तालजंघ आणि शूर शशबिंदु.
तांश्च स प्रतियुध्यन् वै युद्धे राजा प्रवासितः। हिमवन्तमुपागम्य भार्याभ्यां सहितस्तदा
राजाने त्यांच्याशी युद्ध करताना पराभूत होऊन वनवास पत्करला; तेव्हा आपल्या दोन पत्नींसह तो हिमालयात गेला.
असितोऽल्पबलो राजा कालधर्ममुपेयिवान्। द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः
असित राजा दुर्बल असल्याने त्याचा अंत झाला; असे सांगितले जाते की त्याच्या दोन्ही पत्नी गरोदर राहिल्या.
एका गर्भविनाशार्थं सपत्न्यै सगरं ददौ। ततः शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः
त्यातील एकीने आपला गर्भ नष्ट व्हावा म्हणून सगर आपल्या सवतिला दिला; त्यानंतर त्या रम्य पर्वतात ऋषी आनंदी झाले.
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः। तत्र चैका महाभागा भार्गवं देववर्चसम्
भृगुवंशीय च्यवन नावाचा एक ऋषी हिमालयात वास्तव्य करत होता; तेथे एक पुण्यवती स्त्री, देवासारख्या तेजस्वी भृगुवंशीयाजवळ गेली.
ववन्दे पद्मपत्राक्षी कांक्षन्ती सुतमुत्तमम्। तमृषिं साभ्युपागम्य कालिन्दी चाभ्यवादयत्
कमळासारख्या डोळ्यांनी, उत्तम पुत्राची इच्छा बाळगून तिने त्याला वंदन केले; त्या ऋषीकडे जाऊन कालिंदीने त्यांना नमस्कार केला.
स तामभ्यवदद् विप्रः पुत्रेप्सुं पुत्रजन्मनि। तव कुक्षौ महाभागे सुपुत्रः सुमहाबलः
पुत्रप्राप्तीची इच्छा असलेल्या तिला त्या ऋषीने सांगितले – 'हे पुण्यवती, तुझ्या उदरात एक उत्तम आणि बलवान पुत्र जन्माला येईल.'
महावीर्यो महातेजा अचिरात् संजनिष्यति। गरेण सहितः श्रीमान् मा शुचः कमलेक्षणे
'महाशक्तिमान आणि तेजस्वी पुत्र लवकरच जन्मेल; गर्भासहच, हे कमळासारख्या डोळ्यांनो, तू दुःखी होऊ नकोस.'
च्यवनं च नमस्कृत्य राजपुत्री पतिव्रता। पत्या विरहिता तस्मात् पुत्रं देवी व्यजायत
च्यवन ऋषींना वंदन करून, पतीपासून दूर असतानाही, त्या राजकन्येने पतिव्रता राहून एक पुत्र प्रसवला.
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया। सह तेन गरेणैव संजातः सगरोऽभवत्
सपत्नीवर मत्सराने तिला गर्भ नष्ट व्हावा म्हणून एक औषध दिलं गेलं; पण त्या औषधासहच सगर जन्माला आला.
सगरस्यासमञ्जस्तु असमञ्जादथांशुमान्। दिलीपोंऽशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः
सगराचा मुलगा असमंजस होता, असमंजसापासून अंशुमान झाला; दिलीप अंशुमानाचा मुलगा, आणि दिलीपापासून भागीरथ जन्माला आला.
भगीरथात् ककुत्स्थश्च ककुत्स्थाच्च रघुस्तथा। रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः
भागीरथापासून ककुत्स्थ, ककुत्स्थापासून रघु, रघुपासून तेजस्वी आणि पुरुषभक्षक प्रवृद्ध जन्मला.
कल्माषपादोऽप्यभवत् तस्माज्जातस्तु शङ्खणः। सुदर्शनः शङ्खणस्य अग्निवर्णः सुदर्शनात्
त्याच्यापासून कल्माषपाद झाला, कल्माषपादापासून शंखण, शंखणाचा मुलगा सुदर्शन आणि सुदर्शनापासून अग्निवर्ण जन्मला.
शीघ्रगस्त्वग्निवर्णस्य शीघ्रगस्य मरुः सुतः। मरोः प्रशुश्रुकस्त्वासीदम्बरीषः प्रशुश्रुकात्
अग्निवर्णाचा मुलगा शीघ्रग, शीघ्रगाचा मुलगा मरु, मरुपासून प्रशुश्रुक आणि प्रशुश्रुकापासून अंबरिष झाला.
अम्बरीषस्य पुत्रोऽभून्नहुषश्च महीपतिः। नहुषस्य ययातिस्तु नाभागस्तु ययातिजः
अंबरिषाचा मुलगा नहुष हा राजा झाला; नहुषापासून ययाति, आणि ययातिपासून नाभाग जन्मला.
नाभागस्य बभूवाज अजाद् दशरथोऽभवत्। अस्माद् दशरथाज्जातौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
नाभागाचा मुलगा अजा, अजापासून दशरथ, आणि या दशरथापासून राम आणि लक्ष्मण हे दोन भाऊ जन्मले.
आदिवंशविशुद्धानां राज्ञां परमधर्मिणाम्। इक्ष्वाकुकुलजातानां वीराणां सत्यवादिनाम्
या प्राचीन, शुद्ध वंशातील, अत्यंत धर्मनिष्ठ, इक्ष्वाकू कुळात जन्मलेल्या, वीर आणि सत्य बोलणाऱ्या राजांची ही वंशावळ आहे.
रामलक्ष्मणयोरर्थे त्वत्सुते वरये नृप। सदृशाभ्यां नरश्रेष्ठ सदृशे दातुमर्हसि
राजा, राम आणि लक्ष्मण यांच्यासाठी मी तुमच्या मुलीचा विवाह मागतो; हे नरश्रेष्ठ, तुम्ही तिला त्यांच्या योग्य आणि समकक्ष अशा मुलांमध्ये द्यावी.
thumb|एकसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील एकसत्तरावा सर्ग ऐका.