अट्टहासान्विमुञ्चन्तो घननादसमस्वनाः । वाश्यन्त्यश्च शिवास्तत्र दारुणं घोरदर्शनाः ।। ७.६.
तेथे भयंकर आणि भीतीदायक शिवांनी वीजेसारखा मोठा हास्य केला आणि जोरात आक्रोश केला.
सम्पतन्त्यथ भूतानि दृश्यन्ते च यथाक्रमम् । गृध्रचक्रं महच्चात्र ज्वलनोद्गारिभिर्मुखैः ।। ७.६.
मग विविध भूतं आकाशातून उडताना दिसली, आणि मोठ्या गिधाडांचा वर्तुळ दिसला, त्यांच्या तोंडातून ज्वाला निघत होत्या.
राक्षसानामुपरि खे भ्रमते ऽलातचक्रवत् । कपोता रक्तपादाश्च शारिका विद्रुता ययुः ७.६.
राक्षसांच्या वर आकाशात अग्नीच्या चक्रासारखे तेजस्वी वर्तुळ फिरत होते; लाल पायांचे कपोत आणि शारिका पक्षी घाबरून उडून गेले.
उत्पातांस्ताननादृत्य राक्षसा बलगर्विताः । यान्त्येव न निवर्त्तन्ते मृत्युपाशावपाशिताः ।। ७.६.
हे अपशकुन दुर्लक्ष करून, बलाचा गर्व असलेले राक्षस पुढेच जात राहिले, मागे वळले नाहीत, मृत्यूच्या फासात अडकले होते.
माल्यवांश्च सुमाली च माली च सुमहाबलाः । आसन्पुरःसरास्तेषां क्रतूनामिव पावकाः ।। ७.६.
माल्यवान, सुमाली आणि माली हे तिघेही अत्यंत बलवान पुढे होते, जणू यज्ञात अग्नीप्रमाणे.
माल्यवन्तं च ते सर्वे माल्यवन्तमिवाचलम् । निशाचरा ह्याश्रयन्ति धातारमिव देवताः ।। ७.६.
सर्व निशाचर माल्यवानच्या भोवती गोळा झाले, जणू तो पर्वतच आहे, जसा देवता आपल्या सृष्टीकर्त्याभोवती जमतात.
तद्बलं राक्षसेन्द्राणां महाभ्रघननादितम् । जयेप्सया देवलोकं ययौ मालिवशे स्थितम् ।। ७.६.
राक्षस राजांची ती सेना, मोठ्या मेघांच्या गडगडाटासारखी, विजयाच्या इच्छेने आणि मालीच्या नेतृत्वाखाली देवांच्या लोकाकडे निघाली.
राक्षसानां समुद्योगं तं तु नारायणः प्रभुः । देवदूतादुपश्रुत्य चक्रे युद्धे तदा मनः ।। ७.६.
राक्षसांच्या तयारीबद्दल देवदूताकडून ऐकून, सर्वशक्तिमान नारायणाने युद्ध करण्याचा निर्धार केला.
स सज्जायुधतूणीरो वैनतेयोपरि स्थितः । आसज्ज्य कवचं दिव्यं सहस्रार्कसमद्युति ।। ७.६.
तो धनुष्य आणि बाणांच्या भांड्यासह गरुडावर उभा राहिला, आणि हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी दिव्य कवच परिधान केला.
आबध्य शरसम्पूर्णे इषुधी विमले तदा । श्रोणिसूत्रं च खड्गं च विमलं कमलेक्षणः ७.६.
कमलासारख्या डोळ्यांनी, त्याने बाणांनी भरलेली स्वच्छ भांडी कमरेला बांधली, आणि तलवार व कंबरपट्टा घातला.
सुपर्णं गिरिसङ्काशं वैनतेयमथास्थितः । राक्षसानामभावाय ययौ तूर्णतरं प्रभुः ।। ७.६.
पर्वतासारख्या दिसणाऱ्या गरुडावर बसून, प्रभू राक्षसांच्या विनाशासाठी अतिशय वेगाने निघाले.
सुपर्णपृष्ठे स बभौ श्यामः पीताम्बरो हरिः । काञ्चनस्य गिरेः शृङ्गे सतडित्तोयदो यथा ।। ७.६.
श्यामवर्णाचा आणि पिवळ्या वस्त्रातील हरि गरुडाच्या पाठीवर असा शोभला, जणू सोन्याच्या पर्वतशिखरावर वीजेसह काळा मेघ.
स सिद्धदेवर्षिमहोरगैश्च गन्धर्वयक्षैरुपगीयमानः । समाससादासुरसैन्यशत्रूंश्चक्रासिशार्ङ्गायुधशङ्खपाणिः ।। ७.६.
सिद्ध, देवर्षी, महाप्रमाण सर्प, गंधर्व आणि यक्ष यांच्या स्तुतीने वेढलेला, तो चक्र, तलवार, धनुष्य आणि शंख हातात घेऊन असुरांच्या सैन्याजवळ पोहोचला.
सुपर्णपक्षानिलनुन्नपक्षं भ्रमत्पताकं प्रविकीर्णशस्त्रम् । चचाल तद्राक्षसराजसैन्यं चलोपलं नील इवाचलेन्द्रः ।। ७.६.
गरुडाच्या पंखांनी वाऱ्याने फडफडणारे ध्वज, विखुरलेली शस्त्रे, आणि सैन्याची हालचाल, हे सर्व पाहून राक्षस राजाचे सैन्य जणू निळ्या पर्वतासारखे थरथर कापू लागले.
ततः शरैः शोणितमांसरूषितैर्युगान्तवैश्वानरतुल्यविग्रहैः । निशाचराः सम्परिवार्य माधवं वरायुधैर्निर्बिभिदुः सहस्रशः ।। ७.६.
मग त्या रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनी माधवाला चौफेर वेढून, हजारो उत्तम शस्त्रांनी आणि रक्त-मांसाने माखलेल्या, प्रलयाच्या ज्वाळेसारख्या तिखट बाणांनी जबरदस्त हल्ला केला.
नारायणगिरिं ते तु गर्जन्तो राक्षसाम्बुदाः । ववर्षुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः ।। ७.७.
राक्षसांनी गडगडाट करत जणू ढगांसारखे, नारायण पर्वतावर बाणांचा पाऊस पाडला, जसा ढग पर्वतावर पाऊस पाडतात.
श्यामावदातस्तैर्विष्णुर्नीलैर्नक्तञ्चरोत्तमैः । वृतो ऽञ्जनगिरीवासीत् वर्षमाणैः पयोधरैः ।। ७.७.
त्या काळ्या-पांढऱ्या रंगाच्या श्रेष्ठ राक्षसांनी वेढलेल्या विष्णूचं रूप, जणू अंजनाच्या डोंगराभोवती पावसाचे ढग जमले आहेत, असं भासत होतं.
शलभा इव केदारं मशका इव पर्वतम् । यथामृतघटं दंशा मकरा इव चार्णवम् ।। ७.७.
जसं टोळ शेतात जमतात, डोंगरावर डास जमतात, अमृताच्या भांड्यावर माश्या बसतात, किंवा समुद्रात मगर असतात—
तथा रक्षोधनुर्मुक्ता वज्रानिलमनोजवाः । हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये ।। ७.७.
तसंच, राक्षसांच्या धनुष्यांतून सुटलेले वज्रासारखे आणि वाऱ्यासारख्या वेगाने जाणारे बाण, प्रलयकाळी सृष्टी जशी हरितात तशी, हरिवर जाऊन भिडले.
स्यन्दनैः स्यन्दनगता गजैश्च गजपृष्ठगाः । अश्वारोहास्तथाश्वैश्च पादाताश्चाम्बरे स्थिताः ।। ७.७.
रथांवर बसलेले, हत्तीवर बसलेले, घोड्यावर स्वार झालेले आणि आकाशात उभे असलेले, असे सर्व योद्धे—रथी, गजरथी, अश्वारूढ आणि पायदळ—समोर आले.
राक्षसेन्द्रा गिरिनिभाः शरैः शक्त्यृष्टितोमरैः । निरुछ्वासं हरिं चक्रुः प्राणायामा इव द्विजम् ।। ७.७.
डोंगरासारख्या बलाढ्य राक्षसराजांनी बाण, भाले, शूल आणि तोमर यांच्या वर्षावाने हरीला जणू प्राणायाम करणाऱ्या ब्राह्मणासारखा श्वास रोखून धरावा लागावा, असं केलं.
निशाचरैस्ताड्यमानो मीनैरिव महोदधिः । शार्ङ्गमायम्य दुर्धर्षो राक्षसेभ्यो ऽसृजच्छरान् ।। ७.७.
रात्री हिंडणाऱ्या राक्षसांनी जसा मोठ्या समुद्रावर मासे तुटून पडतात तसा हल्ला केला, पण तो अजिंक्य वीर शार्ङ्ग धनुष्य ताणून राक्षसांवर बाणांचा वर्षाव करू लागला.
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रवक्त्रैर्मनोजवैः । चिच्छेद विष्णुर्निशितैः शतशो ऽथ सहस्रशः ।। ७.७.
विष्णूंनी पूर्ण ताकदीने सोडलेले, वज्रासारख्या टोकाचे आणि मनासारख्या वेगाने जाणारे तीक्ष्ण बाण, शेकडो-हजारो राक्षसांना छेदून टाकले.
विद्राव्य शरवर्षेण वर्षा वायुरिवोत्थितम् । पाञ्चजन्यं महाशङ्खं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः ।। ७.७.
बाणांच्या वर्षावाला वाऱ्याने पावसाचा मारा जसा दूर होतो तसा हाकलून लावून, पुरुषोत्तमाने आपला मोठा शंख पाञ्चजन्य फुंकला.
सो ऽम्बुजो हरिणा ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् । ररास भीमनिर्हादस्त्रैलोक्यं व्यथयन्निव ।। ७.७.
हरिने सर्व शक्तीनिशी फुंकलेला तो शंख, भीषण गर्जना करत तिन्ही लोकांना जणू हादरवून टाकेल असा आवाज करीत होता.
शङ्खराजरवः सो ऽथ त्रासयामास राक्षसान् । मृगराज इवारण्ये समदानिव कुञ्जरान् ।। ७.७.
त्या शंखाच्या गजराने राक्षसांना भीतीने थरथरवून सोडलं, जसं जंगलात सिंह गर्विष्ठ हत्तींच्या कळपाला घाबरवतो.
न शेकुरश्वाः संस्थातुं विमदाः कुञ्जराभवन् । स्यन्दनेभ्यश्च्युता वीराः शङ्खरावितदुर्बलाः ।। ७.७.
घोड्यांना जणू जिवात जीव राहिला नाही, ते उभे राहू शकले नाहीत; ते हत्तींसारखे झाले आणि शंखाच्या आवाजाने कमकुवत झालेले वीर रथावरून खाली पडले.
शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः । विदार्य तानि रक्षांसि सुपुङ्खा विविशुः क्षितिम् ।। ७.७.
शार्ङ्ग धनुष्यातून सुटलेले, वज्रासारख्या टोकाचे आणि सुंदर पिसांचे बाण, राक्षसांना भेदून पृथ्वीमध्ये घुसले.
भिद्यमानाः शरैः सङ्ख्ये नारायणकरच्युतैः । निपेतू राक्षसा भूमौ शैला वज्रहता इव ।। ७.७.
नारायणाच्या हातून सुटलेल्या बाणांनी युद्धात भेदले गेलेले राक्षस, जणू वज्राने फोडलेले डोंगर खाली कोसळतात तसे, जमिनीवर पडले.
व्रणानि परगात्रेभ्यो विष्णुचक्रकृतानि वै । असृक्क्षरन्ति धाराभिः स्वर्णधारा इवाचलाः ।। ७.७.
विष्णूच्या चक्राने शत्रूंच्या अंगावर केलेल्या जखमांतून रक्ताच्या धारा वाहू लागल्या, जणू पर्वतावरून सोन्याच्या धारा वाहतात तशा.