संह्रादिः प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः । राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता ७.५.
संहरादि, प्रघास आणि भासकर्ण नावाचा राक्षस; तसेच राका, पुष्पोत्कटा आणि शुद्ध हास्य असलेली कैकसी.
मालेस्तु वसुधा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी । भार्यासीत्पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ।। ७.५.
मालीची पत्नी वसुंधा नावाची गंधर्वकन्या होती, ती रूपवान, कमळासारख्या डोळ्यांची, स्वतःचीच बहीण आणि श्रेष्ठ यक्षिणींसारखी होती.
सुमालेरनुजस्तस्यां जनयामास यत् प्रभो । अपत्यं कथ्यमानं तु मया त्वं शृणु राघव ।। ७.५.
सुमालीचा धाकटा भाऊ त्या स्त्रीपासून संततीला जन्म दिला, हे प्रभो. हे राघव, मी तुला ती संतती सांगतो, नीट ऐक.
अनिलश्चानलश्चैव हरः सम्पातिरेव च । एते विभीषणामात्या मालेयास्तु निशाचरः ।। ७.५.
अनिल, अनल, हर आणि संपाति — हे मालेय, म्हणजे विभीषणाचे मंत्री, रात्रभर हिंडणारे राक्षस होते.
ततस्तु ते राक्षसपुङ्गवास्त्रयो निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः । सुरान्सहेन्द्रानृषिनागयक्षान्बबाधिरे तान्बहुवीर्यदर्पिताः ।। ७.५.
मग हे तीन राक्षसांचे पुढारी, शेकडो राक्षस पुत्रांनी वेढलेले, मोठ्या शौर्याने आणि गर्वाने भरून, इंद्रासह देव, ऋषी, नाग आणि यक्ष यांना त्रास देऊ लागले.
जगद्भ्रमन्तो ऽनिलवद्दुरासदा रणेषु मृत्युप्रतिमानतेजसः । वरप्रदानादतिगर्विता भृशं क्रतुक्रियाणां प्रशमङ्कराः सदा ।। ७.५.
हे सर्वजगात वाऱ्यासारखे भटकत, युद्धात कोणी जिंकू न शकणारे, त्यांच्या तेजामुळे मृत्यूसमान भासणारे, वर मिळाल्यामुळे फारच गर्विष्ठ झाले होते आणि नेहमी यज्ञ-याग उध्वस्त करीत.
तैर्वध्यमाना देवाश्च ऋषयश्च तपोधनाः । भयार्ताः शरणं जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम् ।। ७.६.
त्यांच्यामुळे त्रस्त झालेले देव आणि तपस्वी ऋषी, भीतीने ग्रासलेले, देवांचा देव महेश्वर यांच्याकडे आश्रय मागायला गेले.
जगत्सृष्ट्यन्तकर्तारमजमव्यक्तरूपिणम् । आधारं सर्वलोकानामाराध्यं परमं गुरुम् ।। ७.६.
ते अजन्मा, अव्यक्त, जगाचा सृष्टीकर्ता आणि संहारकर्ता, सर्व लोकांचा आधार, पूज्य आणि श्रेष्ठ गुरु यांच्याजवळ गेले.
ते समेत्य तु कामारिं त्रिपुरारिं त्रिलोचनम् । ऊचुः प्राञ्जलयो देवा भयगद्गदभाषिणः ।। ७.६.
ते सर्व मिळून, कामाचा शत्रू, त्रिपुराचा संहारक, तीन डोळ्यांचा शंकर यांना हात जोडून, भीतीने थरथरत बोलू लागले.
सुकेशपुत्रैर्भगवन्पितामहवरोद्धतैः । प्रजाध्यक्ष प्रजाः सर्वा बाध्यन्ते रिपुबाधनैः ।। ७.६.
भगवन्, प्रजापती, सुकैशाची मुले, पितामहाच्या वरामुळे घमेंडलेली, सर्व प्रजांना शत्रुत्वाने त्रास देत आहेत.
शरण्यान्यशरण्यानि ह्याश्रमाणि कृतानि नः । स्वर्गाच्च देवान्प्रच्याव्य स्वर्गे क्रीडन्ति देववत् ।। ७.६.
आमचे आश्रम, जे कधी सुरक्षित होते, आता असुरक्षित झाले आहेत; त्यांनी देवांना स्वर्गातून हाकलून दिले आणि ते स्वतः देवांसारखे तिथे आनंदाने वावरतात.
अहं विष्णुरहं रुद्रो ब्रह्माहं देवराडहम् । अहं यमश्च वरुणश्चन्द्रो ऽहं रविरप्यहम् ।। ७.६.
ते म्हणतात: 'मी विष्णू आहे, मी रुद्र आहे, मी ब्रह्मा आहे, मी देवांचा राजा आहे; मी यम आहे, वरुण आहे, मी चंद्र आहे आणि मी सूर्यही आहे.'
इति माली सुमाली च माल्यवांश्चैव राक्षसाः । बाधन्ते समरोद्धर्षा ये च तेषां पुरःसराः । तन्नो देव भयार्तानामभयं दातुमर्हसि ।। ७.६.
असा माली, सुमाली आणि माल्यवान हे राक्षस आणि त्यांचे पुढारी, युद्धात गर्वाने भरून, आम्हाला त्रास देतात; हे देव, आम्ही भीतीने व्याकुळ झालो आहोत, कृपया आम्हाला संरक्षण दे.
अशिवं वपुरास्थाय जहि वै देवकण्टकान् ।। ७.६.
तुम्ही अशुभ रूप धारण करा आणि देवांना त्रास देणाऱ्यांचा नाश करा.
धन्ते समरोद्धर्षा ये च तेषां पुरःसराः । इत्युक्तस्तु सुरैः सर्वैः कपर्दी नीललोहितः । सुकेशं प्रति सापेक्षः प्राह देवगणान्प्रभुः ।। ७.६.
जे युद्धात गर्वाने पुढे असतात, असे त्यांचे पुढारी — सर्व देवांनी असे सांगितल्यावर, जटा असलेले निळे-लाल प्रभू, सुकैशाचा विचार करून, देवांना म्हणाले.
अहं तान्न हनिष्यामि मयावध्या हि ते सुराः । किं तु मन्त्रं प्रदास्यामि यो वै तान्निहनिष्यति ।। ७.६.
मी त्यांना मारणार नाही, हे देवहो, कारण ते माझ्याने मारता येणार नाहीत. पण मी तुम्हाला असा मंत्र देतो, ज्यामुळे ते नष्ट होतील.
एतमेव समुद्योगं पुरस्कृत्य महर्षयः । गच्छध्वं शरणं विष्णुं हनिष्यति स तान्प्रभुः ।। ७.६.
हीच ठरवण मनाशी धरून, तुम्ही महर्षींनो, विष्णूच्या आश्रयाला जा; तो प्रभू त्यांचा नाश करील.
ततस्तु जयशब्देन प्रतिनन्द्य महेश्वरम् । विष्णोः समीपमाजग्मुर्निशाचरभयार्दिताः ।। ७.६.
मग महेश्वराला जयजयकार करून वंदन केले आणि रात्रभर हिंडणाऱ्या राक्षसांच्या भीतीने ते सर्व विष्णूंकडे गेले.
शङ्खचक्रधरं देवं प्रणम्य बहुमान्य च । ऊचुः सम्भ्रान्तवद्वाक्यं सुकेशतनयान्प्रति ।। ७.६.
शंख आणि चक्र धारण करणाऱ्या देवाला वंदन करून, मोठ्या आदराने, ते सुकैशाच्या मुलांबद्दल घाबरलेल्या मनाने बोलू लागले.
सुकेशतनयैर्देव त्रिभिस्त्रेताग्निसन्निभैः । आक्रम्य वरदानेन स्थानान्यपहृतानि नः ।। ७.६.
सुकैशाच्या तीन पुत्रांनी, जे त्रेतायुगातील अग्नीप्रमाणे तेजस्वी आहेत, वर मिळवून आमची सर्व ठिकाणे बळकावली आहेत.
लङ्का नाम पुरी दुर्गा त्रिकूटशिखरे स्थिता । तत्र स्थिताः प्रबाधन्ते सर्वान्नः क्षणदाचराः ।। ७.६.
त्रिकूट शिखरावर वसलेली लंका नावाची एक अभेद्य नगरी आहे. तिथे राहणारे रात्री हिंडणारे राक्षस आम्हा सर्वांना त्रास देतात.
स त्वमस्मद्धितार्थाय जहि तान्मधुसूदन । शरणं त्वां वयं प्राप्ता गतिर्भव सुरेश्वर ।। ७.६.
म्हणून, आमच्या भल्यासाठी, हे मधुसूदन, तू त्यांचा नाश कर. आम्ही तुझ्या शरण आलो आहोत — हे देवाधिदेव, आमचा आधार हो.
चक्रकृत्तास्यकमलान्निवेदय यमाय वै । भयेष्वभयदो ऽस्माकं नान्यो ऽस्ति भवता विना ।। ७.६.
चक्राने छाटलेली त्यांच्या कमळासारखी तोंडे यमाला अर्पण कर. संकटाच्या वेळी आम्हाला सुरक्षितता देणारा तूच आहेस — तुझ्याशिवाय दुसरा कोणी नाही.
राक्षसान्समरे दुष्टान्सानुबन्धान्मदोद्धतान् । नुदं त्वं नो भयं देव नीहारमिव भास्करः ।। ७.६.
हे देव, युद्धात गर्विष्ठ, वाईट आणि त्यांच्या साथीदार राक्षसांना तू आमच्यासाठी दूर कर, जसा सूर्य धुके दूर करतो आणि आमचा भयं दूर कर.
इत्येवं दैवतैरुक्तो देवदेवो जनार्दनः । अभयं भयदो ऽरीणां दत्त्वा देवानुवाच ह ।। ७.६.
देवतांनी असे म्हटल्यावर, देवांचा देव जनार्दन भयभीतांना निर्भयता देऊन मग देवांना म्हणाला.
सुकेशं राक्षसं जाने ईशानवरदर्पितम् । तांश्चास्य तनयाञ्जाने येषां ज्येष्ठः स माल्यवान् ।। ७.६.
मी ईशानाच्या वरदानामुळे गर्विष्ठ झालेला राक्षस सुकैशा ओळखतो; आणि त्याचे पुत्रही मला माहीत आहेत, ज्यात मोठा आहे मालयवान.
तानहं समतिक्रान्तमर्यादान्राक्षसाधमान् । निहनिष्यामि सङ्क्रुद्धः सुरा भवत विज्वराः ।। ७.६.
मर्यादा ओलांडणाऱ्या त्या दुष्ट राक्षसांचा मी रागाने वध करीन; हे देवांनो, आता तुम्ही चिंता करू नका.
इत्युक्तास्ते सुराः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना । यथावासं ययुर्हृष्टाः प्रशंसन्तो जनार्दनम् ।। ७.६.
शक्तिमान विष्णूने असे सांगितल्यावर सर्व देव आपापल्या स्थानावर आनंदाने गेले आणि जनार्दनाचे स्तुती करू लागले.
विबुधानां समुद्योगं माल्यवांस्तु निशाचरः । श्रुत्वा तौ भ्रातरौ वीराविदं वचनमब्रवीत् ।। ७.६.
देवतांच्या तयारीबद्दल ऐकून, निशाचर मालयवान आपल्या दोन शूर भावांना असे म्हणाला.
अमरा ऋषयश्चैव सङ्गम्य किल शकरम् । अस्मद्वधं परीप्सन्त इदं वचनमब्रुवन् ।। ७.६.
अमर आणि ऋषी, शक्रासोबत एकत्र येऊन, आमचा नाश व्हावा अशी इच्छा ठेवून, असे म्हणाले.