रक्षामेति च यैरुक्तं राक्षसास्ते भवन्तु वः । जक्षाम इति यैरुक्तं यक्षा एव भवन्तु वः ।। ७.४.
ज्यांनी 'आपण रक्षण करू' असं म्हटलं, त्यांना राक्षस म्हटलं जाईल. ज्यांनी 'आपण खाऊ' असं सांगितलं, त्यांना यक्ष म्हटलं जाईल.
तत्र हेतिः प्रहेतिश्च भ्रातरौ राक्षसाधिपौ । मधुकैटभसङ्काशौ बभूवतुररिन्दमौ ।। ७.४.
त्यात हेतिं आणि प्रहेतिं हे दोन भाऊ राक्षसांचे प्रमुख झाले. ते मदु आणि कैटभासारखे बलवान आणि देवांचे शत्रू होते.
प्रहेतिर्धार्मिकस्तत्र तपोवनगतस्तदा । हेतिर्दारक्रियार्थे तु परं यत्नमथाकरोत् ।। ७.४.
त्यात प्रहेति हा धर्मशील होता आणि त्या वेळी तो तपोवनात राहत होता. हेतिं मात्र पुत्रप्राप्तीसाठी खूप प्रयत्न करत होता.
स कालभगिनीं कन्यां भयां नाम भयावहाम् । उदावहदमेयात्मा स्वयमेव महामतिः ।। ७.४.
तो संयमी आणि बुद्धिमान हेतिंने स्वतःच काळभगिनी नावाच्या भयावह भयादायिनी कन्येशी विवाह केला.
स तस्यां जनयामास हेती राक्षसपुङ्गवः । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठो विद्युत्केश इति श्रुतम् ।। ७.४.
त्या भयामध्ये हेतिं या राक्षसश्रेष्ठाने एक पुत्र उत्पन्न केला, जो पुत्रांमध्ये श्रेष्ठ आणि विद्युत्केश म्हणून प्रसिद्ध झाला.
विद्युत्केशो हेतिपुत्रः स दीप्तार्कसमप्रभः । व्यवर्धत महातेजास्तोयमध्य इवाम्बुदः ।। ७.४.
हेतिंचा पुत्र विद्युत्केश तेजस्वी सूर्यासारखा उजळला आणि तो पाण्यातील मेघासारखा वाढू लागला.
स यदा यौवनं भद्रमनुप्राप्तो निशाचरः । ततो दारक्रियां तस्य कर्तुं व्यवसितः पिता ।। ७.४.
तो निशाचर जेव्हा तारुण्यात पोहोचला, तेव्हा त्याच्या वडिलांनी त्याचं लग्न लावायचं ठरवलं.
सन्ध्यायास्तनयां सो ऽथ सन्ध्यातुल्यां प्रभावतः । वरयामास पुत्रार्थं हेती राक्षसपुङ्गवः ।। ७.४.
मग हेतिं या राक्षसश्रेष्ठाने आपल्या पुत्रासाठी संध्येची कन्या, जी सामर्थ्यात संध्येसारखीच होती, तिची मागणी केली.
अवश्यमेव दातव्या परस्मै सेति सन्ध्यया । चिन्तयित्वा सुता दत्ता विद्युत्केशाय राघव ।। ७.४.
ती मुलगी दुसऱ्याला द्यायलाच हवी, असं संध्येला वाटलं आणि तिने आपली कन्या विद्युत्केशाला दिली, हे राघव.
सन्ध्यायास्तनयां लब्ध्वा विद्युत्केशो निशाचरः । रमते स्म तया सार्धं पौलोम्या मघवानिव ।। ७.४.
संघ्या हिची मुलगी मिळाल्यावर, रात्रभर फिरणारा विद्युत्केश तिच्या सोबत आनंदाने राहू लागला, जसं इंद्र पौलोमीसोबत आनंदी असतो.
केनचित्त्वथ कालेन राम सालकटङ्कटा । विद्युत्केशाद्गर्भमाप घनराजिरिवार्णवात् ।। ७.४.
काही काळानंतर, हे राम, सालकटंकटा हिला विद्युत्केशापासून गर्भ राहिला, जसा वाऱ्यामुळे ढगांची रांग भरते.
ततः सा राक्षसी गर्भं घनगर्भसमप्रभम् । प्रसूता मन्दरं गत्वा गङ्गा गर्भमिवाग्निजम् ।। ७.४.
मग ती राक्षसी, पावसाळी ढगासारखा तेजस्वी गर्भ घेऊन, मंदार पर्वतावर गेली आणि तिथे गंगेने जसा अग्नीचा पुत्र जन्माला घातला तसं तिने प्रसूती केली.
समुत्सृज्य तु सा गर्भं विद्युत्केशरतार्थिनी । रेमे तु सार्धं पतिना विस्मृत्य सुतमात्मजम् ।। ७.४.
विद्युत्केशासोबत राहण्याची इच्छा असल्याने तिने तो मुलगा तिथेच सोडून दिला आणि स्वतःच्या मुलाला विसरून पतीसोबत रमली.
उत्सृष्टस्तु तदा गर्भो घनशब्दसमस्वनः । तयोत्सृष्टः स तु शिशुः शरदर्कसमद्युतिः । निधायास्ये स्वयं मुष्टिं रुरोद शनकैस्तदा ।। ७.४.
मग त्या सोडलेल्या मुलाने, ढगांचा गडगडाटासारखा मोठा रडण्याचा आवाज केला, तो शरद ऋतूच्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसत होता आणि स्वतःच्या तोंडात मूठ ठेवून हळूहळू रडू लागला.
ततो वृषभमास्थाय पार्वत्या सहितः शिवः । वायुमार्गेण गच्छन्वै शुश्राव रुदितस्वनम् ।। ७.४.
तेव्हा शिव पार्वतीसोबत वृषभावर बसून, वाऱ्याच्या मार्गाने जात असताना त्यांना ते रडण्याचं स्वर ऐकू आलं.
अपश्यदुमया सार्धं रुदन्तं राक्षसात्मजम् । कारुण्यभावात्पार्वत्या भवस्त्रिपुरसूदनः ।। ७.४.
उमा सोबत असलेल्या शिवाने, रडणारा राक्षसाचा मुलगा पाहिला; पार्वतीच्या करुणेने त्रिपुरांचा संहार करणाऱ्या भवाच्या मनात दया उत्पन्न झाली.
तं राक्षसात्मजं चक्रे मातुरेव वयःसमम् । अमरं चैव तं कृत्वा महादेवो ऽक्षरो ऽव्ययः ।। ७.४.
महादेवाने, जो अविनाशी आणि शाश्वत आहे, त्या राक्षसाच्या मुलाला त्याच्या आईच्या वयाचा केला आणि त्याला अमरत्व दिलं.
पुरमाकाशगं प्रादात्पार्वत्याः प्रियकाम्यया । उमयापि वरो दत्तो राक्षसानां नृपात्मज ।। ७.४.
पार्वतीच्या प्रेमासाठी, शिवाने त्या मुलाला आकाशात एक नगर दिलं; आणि उमानेही त्या राक्षसांना वर दिला, राजपुत्रा.
सद्योपलब्धिर्गर्भस्य प्रसूतिः सद्य एव च । सद्य एव वयःप्राप्तिर्मातुरेव वयस्समम् ।। ७.४.
त्या मुलाला लगेचच जन्म, ताबडतोब वाढ आणि आईच्या वयाइतकं वय एकदम मिळालं.
ततः सुकेशो वरदानगर्वितः श्रियं प्रभोः प्राप्य हरस्य पार्श्वतः । चचार सर्वत्र महान्महामतिः खगं पुरं प्राप्य पुरन्दरो यथा ।। ७.४.
मग वर मिळाल्याचा अभिमान असलेला सुकेश, प्रभूच्या तेजाने शोभून, हराच्या जवळ राहू लागला; तो महान आणि बुद्धिमान सर्वत्र फिरू लागला, जसा इंद्र अमरावती मिळाल्यावर सर्वत्र जातो.
सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसम् । ग्रामणीर्नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ।। ७.५.
वर मिळालेला, धर्मशील असा सुकेश राक्षस पाहून, विश्वावसु नावाचा, तेजस्वी असा गंधर्वांचा प्रमुख तेथे आला.
तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा । त्रिषु लोकेषु विख्याता रूपयौवनशालिनी । तां सुकेशाय धर्मेण ददौ रक्षःश्रियं यथा ।। ७.५.
त्याला देववती नावाची दुसरी कन्या होती, जी लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी आणि तिन्ही लोकांत सौंदर्य व तारुण्याने प्रसिद्ध होती; त्याने ती सुकेशाला धर्मानुसार दिली, जसा राक्षसांचा ऐश्वर्य देतात.
वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् । आसीद्देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ।। ७.५.
वरामुळे प्राप्त सामर्थ्य असलेला प्रिय पती मिळाल्यावर, देववती तृप्त झाली, जसा गरीबाला धन मिळाल्यावर समाधान मिळतं.
स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः । अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ।। ७.५.
ती सोबत असताना, तो रात्रभर फिरणारा राक्षस, अंजनाच्या जंगलातून बाहेर पडलेल्या मोठ्या हत्तीप्रमाणे तेजस्वी दिसू लागला.
देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव ।। ७.५.
देववतीपासून सुकेशाने पुत्रांना जन्म दिला, हे राघव.
त्रीन् पुत्रान् जनयामास त्रेताग्निसमविग्रहान् । माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् । त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः ।। ७.५.
त्याने तिघा पुत्रांना जन्म दिला, जे त्रेतायुगातील अग्निप्रमाणे तेजस्वी होते – मल्यवंत, सुमाली आणि माली, हे तिघे बलवानांमध्ये श्रेष्ठ; हे तिघे सुकेशाचे पुत्र राक्षसांचे अधिपती आणि त्रिनेत्रधारी शंकरासारखे होते.
त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः । त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ।। ७.५.
ती तिघं जणं त्रैलोक्याप्रमाणे ठाम उभ्या होत्या, जणू काही तीन प्रज्वलित अग्नी, तीन प्रचंड मंत्र, किंवा तीन भयंकर आजार असावेत.
त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमतेजसः । विवृद्धिमगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ।। ७.५.
सुकेंशाचे ते तिघं पुत्र, त्रेताग्नीइतके तेजस्वी, तिथे वाढू लागले, जणू दुर्लक्षिलेल्या आजारांसारखे.
वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वेश्वरतपोबलात् । तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ।। ७.५.
पित्याने तपश्चर्येच्या बळावर वर मिळवला हे समजून, ते तिघं भाऊ ठाम निर्धार करून मेरू पर्वतावर तप करण्यासाठी गेले.
प्रगृह्य नियमान्घोरान्राक्षसा नृपसत्तम । विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ।। ७.५.
म्हणून, त्या राक्षसांनी कठोर नियम पाळून, सर्व जीवांना भयभीत करणारे भयंकर तप सुरू केले.