एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसन्निभम् । प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज ।। ७.३.
हे पुष्पक नावाचे, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असे विमान मी तुला देतो; हे तुझे वाहन म्हणून स्वीकार आणि देवांसारखी प्रतिष्ठा मिळव.
स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् । कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव वरद्वयम् ।। ७.३.
तुला शुभेच्छा असो; आम्ही आता जसे आलो तसे परत जाऊ. हे तात, तुला हे दोन वर देऊन आमचे कार्य पूर्ण झाले आहे.
इत्युक्त्वा स गतो ब्रह्मा स्वस्थानं त्रिदशैः सह ।। ७.३.
असं सांगून ब्रह्मदेव सर्व देवांसह आपल्या स्थानावर गेला.
गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्थलम् । वने स पितरं प्राह प्राञ्जलिः प्रयतात्मवान् । निवासनं न मे देवो विदधे स प्रजापतिः ।। ७.३.
ब्रह्मदेव आणि देवता आकाशात गेले, तेव्हा तो एकाग्र मनाने आणि जोडलेल्या हातांनी वनात वडिलांना म्हणाला, "पिताजी, सृष्टीकर्ता देवाने मला राहण्यासाठी जागा दिली नाही."
भगवँल्लब्धवानस्मि वरमिष्टं पितामहात् । तं पश्य भगवन्कञ्चिन्निवासं साधु मे प्रभो ।। ७.३.
"भगवंत, मी पितामहाकडून हवी ती वर मिळवली आहे. आता, प्रभो, कृपा करून मला राहण्यासाठी योग्य अशी एखादी जागा दाखवा."
न च पीडा भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् । एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।। ७.३.
"आणि तिथे कोणत्याही सजीवाला त्रास होऊ नये." असे पुत्राने सांगितल्यावर, ऋषीश्रेष्ठ विश्रवा म्हणाले,
वचनं प्राह धर्मज्ञः श्रूयतामिति सत्तमः । दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः ।। ७.३.
धर्म जाणणाऱ्या त्या श्रेष्ठ ऋषीने उत्तर दिले, "ऐक, दक्षिण समुद्राच्या काठी त्रिकूट नावाचा एक डोंगर आहे."
तस्याग्रे तु विशाला सा महेन्द्रस्य पुरी यथा । लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ।। ७.३.
"त्या डोंगराच्या समोर, महेंद्राच्या नगरीसारखी, विशाल आणि सुंदर अशी लंका नावाची नगरी आहे, जी विश्वकर्म्याने बांधली आहे."
राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती । तत्र त्वं वस भद्रं ते लङ्कायां नात्र संशयः ।। ७.३.
"जशी इंद्रासाठी अमरावती आहे, तशी ती राक्षसांच्या वास्तव्याची जागा आहे. पुत्रा, तू तिथे लंकेत सुखाने राहा, यात काहीच शंका नाही."
हेमप्राकारपरिघा यन्त्रशस्त्रसमावृता । रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैडूर्यतोरणा ।। ७.३.
"ती रम्य नगरी सोन्याच्या तटबंदीने आणि खंदकांनी वेढलेली आहे, यंत्रास्त्रांनी सजलेली आहे, आणि तिच्या प्रवेशद्वारांना सोनं व वैडूर्य लावलेलं आहे."
राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः । शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः ।। ७.३.
"पूर्वी राक्षसांना विष्णूची भीती वाटून त्यांनी ती नगरी सोडली होती; सर्व राक्षसगण पाताळात गेले आणि ती नगरी ओस पडली."
शून्या सम्प्रति लङ्का सा प्रभुस्तस्या न विद्यते । स त्वं तत्र निवासाय गच्छ पुत्र यथासुखम् ।। ७.३.
"आता ती लंका ओस आहे, आणि तिचा कोणीही स्वामी नाही. म्हणून, पुत्रा, तू तिथे जाऊन मनासारखे राहा."
निर्दोषस्तत्र ते वासो न बाधास्तत्र कस्यचित् । एतच्छुत्वा स धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः ।। ७.३.
"तिथे तुला कुठलाही दोष लागणार नाही; कोणालाही त्रास होणार नाही. वडिलांचे हे धर्मयुक्त बोलणे ऐकून, त्या धर्मात्म्याने..."
निवासयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि । नैर्ऋतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदुतैः सह ।। ७.३.
मग त्याने हजारो आनंदी आणि उत्साही नैरृतांसह, लंकेला त्या पर्वताच्या शिखरावर वसवले.
अचिरेणैव कालेन सम्पूर्णा तस्य शासनात् ।। ७.३.
त्याच्या आज्ञेने ती नगरी लवकरच पूर्णपणे भरून गेली.
स तु तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा नैर्ऋतर्षभः । समुद्रपरिघायां तु लङ्कायां विश्रवात्मजः ।। ७.३.
त्या समुद्राने वेढलेल्या लंकेत, विश्रवाचा पुत्र, धर्मात्मा नैरृतांचा राजा, आनंदाने राहू लागला.
काले काले तु धर्मात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः । अभ्यागच्छद्विनीतात्मा पितरं मातरं च हि ।। ७.३.
काळोवेळी, धर्मात्मा धनाचा स्वामी पुष्पक विमानाने आपल्या वडिलांना आणि आईला भेटायला जात असे.
स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुतस्तथाप्सरोनृत्यविभूषितालयः । गभस्तिभिः सूर्य इवावभासयन्पितुः समीपं प्रययौ स वित्तपः ।। ७.३.
देव, गंधर्व यांच्या स्तुतीने सन्मानित, अप्सरांच्या नृत्यांनी सजलेली त्याची वसती, सूर्याच्या किरणांसारखी तेजस्वी होती; असा तो धनाचा स्वामी वडिलांच्या जवळ गेला.
श्रुत्वागस्त्येरितं वाक्यं रामो विस्मयमागतः । कथमासीत्तु लङ्कायां सम्भवो रक्षसां पुरा ।। ७.४.
अगस्त्यांनी सांगितलेले ऐकून रामाला मोठे आश्चर्य वाटले, "लंकेत राक्षसांचा जन्म कसा झाला?"
ततः शिरः कम्पयित्वा त्रेताग्निसमविग्रहम् । तमगस्त्यं मुहुर्दृष्ट्वा स्मयमानो ऽभ्यभाषत ।। ७.४.
मग, यज्ञाग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या अगस्त्याकडे पुन्हा पुन्हा पाहत आणि डोके हलवत, तो हसत-हसत बोलू लागला.
भगवन्पूर्वमप्येषा लङ्कासीत्पिशिताशिनाम् । श्रुत्वेदं भगवद्वाक्यं जातो मे विस्मयः परः ।। ७.४.
भगवंत, मला आधीच ऐकून होते की लंका मांसाहारी राक्षसांचीच होती. पण आता तुमचं बोलणं ऐकून मला फारच आश्चर्य वाटतंय.
पुलस्त्यवंशादुद्भूता राक्षसा इति नः श्रुतम् । इदानीमन्यतश्चापि सम्भवः कीर्तितस्त्वया ।। ७.४.
आपण ऐकलं होतं की राक्षस हे पुलस्त्य यांच्या वंशातून जन्मले. पण आता तुम्ही दुसऱ्या उत्पत्तीचंही वर्णन केलं.
रावणात्कुम्भकर्णाच्च प्रहस्ताद्विकटादपि । रावणस्य च पुत्रेभ्यः किं नु ते बलवत्तराः ।। ७.४.
रावण, कुंभकर्ण, प्रहस्त, विकट आणि रावणाच्या मुलांपेक्षा ते जास्त बलवान होते का?
क एषां पूर्वको ब्रह्मन्किन्नामा च बलोत्कटः । अपराधं च कं प्राप्य विष्णुना द्राविताः कथम् ।। ७.४.
त्यांचा पूर्वज कोण होता, ब्राह्मण? त्याचं नाव काय होतं, आणि त्यांच्यात सर्वात बलवान कोण होता? आणि कोणत्या अपराधामुळे विष्णूंनी त्यांना हाकलून दिलं?
एतद्विस्तरतः सर्वं कथयस्व ममानघ । कुतूहलमिदं मह्यं नुद भानुर्यथा तमः ।। ७.४.
हे सर्व मला सविस्तर सांग, पावन. माझ्या मनातली उत्सुकता सूर्य जसा अंधार दूर करतो तशी शांत कर.
राघवस्य वचः श्रुत्वा संस्कारालङ्कृतं शुभम् । ईषद्विस्मयमानस्तमगस्त्यः प्राह राघवम् ।। ७.४.
राघवाचं सुंदर, सुसंस्कारित बोलणं ऐकून अगस्त्य थोडं आश्चर्य वाटत असताना राघवाला म्हणाला.
प्रजापतिः पुरा सृष्ट्वा ह्यपः सलिलसम्भवः । तासां गोपायने सत्त्वानसृजत्पद्मसम्भवः ।। ७.४.
पूर्वी प्रजापतींनी जलाची निर्मिती केली, त्या पाण्याचं रक्षण करण्यासाठी त्यांनी जीवांची निर्मिती केली, हे कमलज.
ते सत्त्वाः सत्त्वकर्तारं विनीतवदुपस्थिताः । किं कुर्म इति भाषन्तः क्षुत्पिपासाभयार्दिताः ।। ७.४.
ते जीव उपाशी, तहानलेले आणि घाबरलेले होते. ते नम्रपणे सृष्टीकर्त्याजवळ जाऊन म्हणाले, 'आता आम्ही काय करू?'
प्रजापतिस्तु तान्याह सत्वानि प्रहसन्निव । आभाष्य वाचा यत्नेन रक्षध्वमिति मानदः ।। ७.४.
प्रजापतींनी हसत हसत त्या जीवांना प्रेमाने सांगितलं, 'तुम्ही यांचं रक्षण करा.'
रक्षामेति च तत्रान्ये जक्षाम इति चापरे । भुक्षिताभुक्षितैरुक्तस्ततस्तानाह भूतकृत् ।। ७.४.
त्यात काहींनी 'आपण रक्षण करू' असं म्हटलं, तर काहींनी 'आपण खाऊ' असं सांगितलं. काहींनी खाल्लं, काहींनी नाही, तेव्हा सृष्टीकर्त्यांनी त्यांना उत्तर दिलं.