स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा । अवर्धताहुतिहुतो महातेजा यथानलः ।। ७.३.
तेव्हा वैश्रवण, तपोवनात राहून, मोठ्या तेजाने युक्त होऊन, जणू आहुतीने वाढणाऱ्या अग्नीप्रमाणे वाढू लागला.
तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः । चरिष्ये परमं धर्मं धर्मो हि परमा गतिः ।। ७.३.
आश्रमात वास करत असताना त्या महात्म्याच्या मनात विचार आला — 'मी सर्वोच्च धर्माचे पालन करीन, कारण धर्मच सर्वश्रेष्ठ मार्ग आहे.'
स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने । यन्त्रितो नियमैरुग्रैश्चकार सुमहत्तपः ।। ७.३.
त्यांनी मोठ्या वनात हजारो वर्षे कठोर नियमांनी संयम ठेवून, अत्यंत कठीण तपस्या केली.
पूर्णे वर्षसहस्रान्ते तं तं विधिमकल्पयत् । जलाशी मारुताहारो निराहारस्तथैव च ।। ७.३.
हजारो वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्यांनी वेगवेगळ्या तपश्चर्या केल्या — काही काळ फक्त पाणी पिऊन, कधी फक्त वाऱ्यावर जगून, तर कधी पूर्ण उपवास करून.
एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येकवर्षवत् । अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सुरगणैः सह ।। ७.३.
अशा प्रकारे हजारो वर्षे एक वर्षासारखी सहज निघून गेली; मग मोठ्या तेजाने युक्त असलेले देव, इंद्रांसह, प्रसन्न झाले.
गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यमब्रवीत् । परितुष्टो ऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन सुव्रत । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं महामते ।। ७.३.
ते त्यांच्या आश्रमात गेले आणि ब्रह्मदेव म्हणाले — 'माझ्या लेकरा, या तुझ्या उत्तम कृत्यामुळे मी तुझ्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे. तू वर माग, तुला शुभेच्छा असो; तू वर घेण्यास पात्र आहेस, हे महाबुद्धीमान.'
अथाब्रवीद्वैश्रवणः पितामहमुपस्थितम् । भगवँल्लोकपालत्वमिच्छेयं वित्तरक्षणम् ।। ७.३.
मग वैश्रवणांनी उपस्थित असलेल्या पितामह ब्रह्मदेवांना म्हणाले — 'भगवन्, मला संपत्तीचे रक्षण करण्याचे आणि धनपालक होण्याचे पद हवे आहे.'
अथाब्रवीद्वैश्रवणं परितुष्टेन चेतसा । ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढमित्येव हृष्टवत् ।। ७.३.
मग ब्रह्मदेवांनी, देवांसह अत्यंत प्रसन्न मनाने, वैश्रवणाला हसतच सांगितले — 'तसेच होवो.'
अहं वै लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुमुद्यतः ।। ७.३.
आता मी या विश्वाचे चौथे लोकपाल निर्माण करण्यास सज्ज झालो आहे.
यमेन्द्रवरुणानां च पदं यत्तव चेप्सितम् । तद्गच्छ त्वं हि धर्मज्ञ निधीशत्वमवाप्नुहि । शक्राम्बुपयमानां च चतुर्थस्त्वं भविष्यसि ।। ७.३.
यम, इंद्र आणि वरुण यांचे जे स्थान तुला हवे आहे, ते तुला मिळेल, हे धर्म जाणणारा; तू निधानांचा स्वामी होशील आणि शक्र, वरुण, यम यांच्यासोबत चौथा लोकपाल होशील.
एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसन्निभम् । प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज ।। ७.३.
हे पुष्पक नावाचे, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी असे विमान मी तुला देतो; हे तुझे वाहन म्हणून स्वीकार आणि देवांसारखी प्रतिष्ठा मिळव.
स्वस्ति ते ऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् । कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव वरद्वयम् ।। ७.३.
तुला शुभेच्छा असो; आम्ही आता जसे आलो तसे परत जाऊ. हे तात, तुला हे दोन वर देऊन आमचे कार्य पूर्ण झाले आहे.
इत्युक्त्वा स गतो ब्रह्मा स्वस्थानं त्रिदशैः सह ।। ७.३.
असं सांगून ब्रह्मदेव सर्व देवांसह आपल्या स्थानावर गेला.
गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्थलम् । वने स पितरं प्राह प्राञ्जलिः प्रयतात्मवान् । निवासनं न मे देवो विदधे स प्रजापतिः ।। ७.३.
ब्रह्मदेव आणि देवता आकाशात गेले, तेव्हा तो एकाग्र मनाने आणि जोडलेल्या हातांनी वनात वडिलांना म्हणाला, "पिताजी, सृष्टीकर्ता देवाने मला राहण्यासाठी जागा दिली नाही."
भगवँल्लब्धवानस्मि वरमिष्टं पितामहात् । तं पश्य भगवन्कञ्चिन्निवासं साधु मे प्रभो ।। ७.३.
"भगवंत, मी पितामहाकडून हवी ती वर मिळवली आहे. आता, प्रभो, कृपा करून मला राहण्यासाठी योग्य अशी एखादी जागा दाखवा."
न च पीडा भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् । एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुङ्गवः ।। ७.३.
"आणि तिथे कोणत्याही सजीवाला त्रास होऊ नये." असे पुत्राने सांगितल्यावर, ऋषीश्रेष्ठ विश्रवा म्हणाले,
वचनं प्राह धर्मज्ञः श्रूयतामिति सत्तमः । दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः ।। ७.३.
धर्म जाणणाऱ्या त्या श्रेष्ठ ऋषीने उत्तर दिले, "ऐक, दक्षिण समुद्राच्या काठी त्रिकूट नावाचा एक डोंगर आहे."
तस्याग्रे तु विशाला सा महेन्द्रस्य पुरी यथा । लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ।। ७.३.
"त्या डोंगराच्या समोर, महेंद्राच्या नगरीसारखी, विशाल आणि सुंदर अशी लंका नावाची नगरी आहे, जी विश्वकर्म्याने बांधली आहे."
राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती । तत्र त्वं वस भद्रं ते लङ्कायां नात्र संशयः ।। ७.३.
"जशी इंद्रासाठी अमरावती आहे, तशी ती राक्षसांच्या वास्तव्याची जागा आहे. पुत्रा, तू तिथे लंकेत सुखाने राहा, यात काहीच शंका नाही."
हेमप्राकारपरिघा यन्त्रशस्त्रसमावृता । रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैडूर्यतोरणा ।। ७.३.
"ती रम्य नगरी सोन्याच्या तटबंदीने आणि खंदकांनी वेढलेली आहे, यंत्रास्त्रांनी सजलेली आहे, आणि तिच्या प्रवेशद्वारांना सोनं व वैडूर्य लावलेलं आहे."
राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः । शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः ।। ७.३.
"पूर्वी राक्षसांना विष्णूची भीती वाटून त्यांनी ती नगरी सोडली होती; सर्व राक्षसगण पाताळात गेले आणि ती नगरी ओस पडली."
शून्या सम्प्रति लङ्का सा प्रभुस्तस्या न विद्यते । स त्वं तत्र निवासाय गच्छ पुत्र यथासुखम् ।। ७.३.
"आता ती लंका ओस आहे, आणि तिचा कोणीही स्वामी नाही. म्हणून, पुत्रा, तू तिथे जाऊन मनासारखे राहा."
निर्दोषस्तत्र ते वासो न बाधास्तत्र कस्यचित् । एतच्छुत्वा स धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः ।। ७.३.
"तिथे तुला कुठलाही दोष लागणार नाही; कोणालाही त्रास होणार नाही. वडिलांचे हे धर्मयुक्त बोलणे ऐकून, त्या धर्मात्म्याने..."
निवासयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि । नैर्ऋतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदुतैः सह ।। ७.३.
मग त्याने हजारो आनंदी आणि उत्साही नैरृतांसह, लंकेला त्या पर्वताच्या शिखरावर वसवले.
अचिरेणैव कालेन सम्पूर्णा तस्य शासनात् ।। ७.३.
त्याच्या आज्ञेने ती नगरी लवकरच पूर्णपणे भरून गेली.
स तु तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा नैर्ऋतर्षभः । समुद्रपरिघायां तु लङ्कायां विश्रवात्मजः ।। ७.३.
त्या समुद्राने वेढलेल्या लंकेत, विश्रवाचा पुत्र, धर्मात्मा नैरृतांचा राजा, आनंदाने राहू लागला.
काले काले तु धर्मात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः । अभ्यागच्छद्विनीतात्मा पितरं मातरं च हि ।। ७.३.
काळोवेळी, धर्मात्मा धनाचा स्वामी पुष्पक विमानाने आपल्या वडिलांना आणि आईला भेटायला जात असे.
स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुतस्तथाप्सरोनृत्यविभूषितालयः । गभस्तिभिः सूर्य इवावभासयन्पितुः समीपं प्रययौ स वित्तपः ।। ७.३.
देव, गंधर्व यांच्या स्तुतीने सन्मानित, अप्सरांच्या नृत्यांनी सजलेली त्याची वसती, सूर्याच्या किरणांसारखी तेजस्वी होती; असा तो धनाचा स्वामी वडिलांच्या जवळ गेला.
श्रुत्वागस्त्येरितं वाक्यं रामो विस्मयमागतः । कथमासीत्तु लङ्कायां सम्भवो रक्षसां पुरा ।। ७.४.
अगस्त्यांनी सांगितलेले ऐकून रामाला मोठे आश्चर्य वाटले, "लंकेत राक्षसांचा जन्म कसा झाला?"
ततः शिरः कम्पयित्वा त्रेताग्निसमविग्रहम् । तमगस्त्यं मुहुर्दृष्ट्वा स्मयमानो ऽभ्यभाषत ।। ७.४.
मग, यज्ञाग्नीप्रमाणे तेजस्वी असलेल्या अगस्त्याकडे पुन्हा पुन्हा पाहत आणि डोके हलवत, तो हसत-हसत बोलू लागला.