नृषद्गुः कवषो धौम्यो रौद्रेयश्च महानृषिः । ते ऽप्याजग्मुः सशिष्या वै ये श्रिताः पश्चिमां दिशम् ।। ७.१.
नृषद्गु, कवष, धौम्य आणि महान ऋषी रौद्रेय, तसेच त्यांच्या शिष्यांसह, पश्चिम दिशेला राहणारे हे सर्व आले.
वसिष्ठः कश्यपो ऽथात्रिर्विश्वामित्रः सगौतमः । जमदग्निर्भरद्वाजस्ते ऽपि सप्तर्षयस्तथा ।। ७.१.
वसिष्ठ, कश्यप, अत्रि, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि आणि भरद्वाज—हे सातही ऋषी तेथे आले.
उदीच्यां दिशि सप्तैते नित्यमेव निवासिनः ।। ७.१.
उत्तर दिशेला हे सातजण नेहमीच वास करतात.
सम्प्राप्य ते महात्मानो राघवस्य निवेशनम् । विष्टिताः प्रतिहारार्थं हुताशनसमप्रभाः । वेदवेदाङ्गविदुषो नानाशास्त्रविशारदाः ।। ७.१.
ते महान आत्मे, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, वेद आणि वेदांगांचे जाणकार, विविध शास्त्रांमध्ये पारंगत, राघवाच्या निवासस्थानी येऊन प्रतिक्षा करू लागले.
द्वाःस्थं प्रोवाच धर्मात्मा अगस्त्यो मुनिसत्तमः । निवेद्यतां दाशरथेर्ऋषीनस्मान्समागतान् ।। ७.१.
धर्मशील आणि श्रेष्ठ असा अगस्त्य ऋषी द्वारपालाला म्हणाला, 'दशरथपुत्राकडे आम्ही ऋषी आलो आहोत, हे त्यांना सांग.'
प्रतीहारस्ततस्तूर्णमगस्त्यवचनाद्द्रुतम् । समीपं राघवस्याशु प्रविवेश महात्मनः ।। ७.१.
मग अगस्त्यांच्या आज्ञेवरून द्वारपाल पटकन त्या महात्मा राघवाजवळ गेला.
नयेङ्गितज्ञः सद्वृत्तो दक्षो धैर्यसमन्वितः । स रामं दृश्य सहसा पूर्णचन्द्रसमप्रभम् ।। ७.१.
शिष्टाचार जाणणारा, सद्गुणी, कुशल, धीर असा तो द्वारपाल अचानक पूर्णचंद्रासारखा तेजस्वी रामाला पाहतो.
अगस्त्यं कथयामास सम्प्राप्तमृषिभिः सह ।। ७.१.
त्याने रामाला सांगितले की अगस्त्य ऋषी इतर ऋषींसह आले आहेत.
श्रुत्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु बालसूर्यसमप्रभान् । प्रत्युवाच ततो द्वास्स्थं प्रवेशय यथासुखम् ।। ७.१.
ते बालसूर्याप्रमाणे तेजस्वी ऋषी आले आहेत, हे ऐकून रामाने द्वारपालाला सांगितले, 'त्यांना त्यांच्या इच्छेनुसार आत येऊ द्या.'
तान् सम्प्राप्तान् मुनीन् दृष्ट्वा प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । पाद्यार्घ्यादिभिरानर्च गां निवेद्य च सादरम् ।। ७.१.
ते ऋषी आलेले पाहून राम उठला, हात जोडून नमस्कार केला, पायधुण्यासाठी पाणी व अर्घ्य दिले आणि आदराने गायी अर्पण केल्या.
रामो ऽभिवाद्य प्रयत आसनान्यादिदेश ह । तेषु काञ्चनचित्रेषु महत्सु च वरेषु च ।। ७.१.
रामाने भक्तीभावाने वंदन करून त्यांना सुवर्णाने सुशोभित मोठ्या आणि उत्तम आसनांवर बसण्यास सांगितले.
कुशान्तर्धानदत्तेषु मृगचर्मयुतेषु च । यथार्हमुपविष्टास्ते आसनेष्वृषिपुङ्गवाः ।। ७.१.
कुशाच्या आसनांवर आणि मृगाच्या कातडीने मढवलेल्या जागी, योग्य त्या प्रकारे ऋषिपुंगव बसले.
रामेण कुशलं पृष्टाः सशिष्याः सपुरोगमाः । महर्षयो वेदविदो रामं वचनमब्रुवन् ।। ७.१.
रामाने त्या महर्षी, त्यांचे शिष्य आणि प्रमुख यांची कुशल विचारली. वेदज्ञ महर्षींनी रामाला असे बोलले.
कुशलं नो महाबाहो सर्वत्र रघुनन्दन । त्वां तु दिष्ट्या कुशलिनं पश्यामो हतशात्रवम् ।। ७.१.
रघुनंदना, सर्वत्र आमची कुशल आहे. तुझे शत्रू नष्ट झालेले पाहून, तुला सुखरूप पाहतोय, हे आमचे भाग्य.
दिष्ट्या त्वया हतो राजन्रावणो लोकरावणः । न हि भारः स ते राम रावणः पुत्रपौत्रवान् ।। ७.१.
राजा, तुझ्या हातून रावण, जो लोकांचा उपद्रव होता, मारला गेला हे भाग्य. पुत्र-पौत्रांसह रावण तुला ओझे नव्हता, हे खरे.
सधनुस्त्वं हि लोकांस्त्रीन्विजयेथा न संशयः । दिष्ट्या त्वया हतो राम रावणो राक्षसेश्वरः ।। ७.१.
तू धनुष्याने सर्व लोकांवर विजय मिळवू शकतोस, यात शंका नाही. राम, तुझ्या हातून राक्षसांचा राजा रावण मारला गेला, हे भाग्य.
दिष्ट्या विजयिनं त्वाद्य पश्यामः सह सीतया । लक्ष्मणेन च धर्मात्मन्भ्रात्रा त्वद्धितकारिणा ।। ७.१.
आज आम्ही तुला विजयी पाहतो, सीता आणि तुझ्या कल्याणासाठी नेहमी तत्पर असलेल्या धर्मात्मा लक्ष्मणासह.
मातृभिर्भ्रातृसहितं पश्यामो ऽद्य वयं नृप । दिष्ट्या प्रहस्तो विकटो विरूपाक्षो महोदरः । अकम्पनश्च दुर्धर्षो निहतास्ते निशाचराः ।। ७.१.
राजा, आज आम्ही तुला तुझ्या मातांसह आणि भावांसह पाहतो. भाग्याने प्रहस्त, विकट, विरूपाक्ष, महोदर आणि दुर्जय असा अकंपन हे निशाचर मारले गेले.
यस्य प्रमाणाद्विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते । दिष्ट्या ते समरे राम कुम्भकर्णो निपातितः ।। ७.१.
ज्याच्या आकाराला या जगात तोड नाही, तो कुम्भकर्ण तुझ्या हातून युद्धात मारला गेला, हे भाग्य राम.
त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । दिष्ट्या ते निहता राम महावीर्या निशाचराः ।। ७.१.
त्रिशिरा, अतिकाय, देवांतक, नरांतक हे महाशक्तिशाली निशाचर तुझ्या हातून मारले गेले, हे भाग्य राम.
कुम्भश्चैव निकुम्भश्च राक्षसौ भीमदर्शनौ । दिष्ट्या तौ निहतौ राम कुम्भकर्णसुतौ मृधे ।। ७.१.
कुंभ आणि निकुंभ हे दोघेही भीषण दिसणारे राक्षस, कुंभकर्णाचे पुत्र, युद्धात तुझ्या हातून मारले गेले, हे मोठं भाग्य आहे, राम.
युद्धोन्मत्तश्च मत्तश्च कालान्तकयमोपमौ । यज्ञकोपश्च बलवान्धूम्राक्षो नाम राक्षसः ।। ७.१.
युद्धासाठी वेडे झालेले युद्धोन्मत्त आणि मत्त, काळाच्या मृत्यूसारखे भयानक, आणि बलवान यज्ञकोप नावाचा धूम्राक्ष हा राक्षस—
कुर्वन्तः कदनं घोरमेते शस्त्रास्त्रपारगाः । अन्तकप्रतिमैर्बाणैर्दिष्ट्या विनिहतास्त्वया ।। ७.१.
हे शस्त्रास्त्रात निपुण, भयंकर हानी करणारे, आणि मृत्यूसारख्या बाणांनी तुझ्या हातून मारले गेले, हे खरोखरच भाग्याचे आहे.
दिष्ट्या त्वं राक्षसेन्द्रेण द्वन्द्वयुद्धमुपागतः । देवतानामवध्येन विजयं प्राप्तवानसि ।। ७.१.
भाग्यानेच, तू राक्षसांचा राजा, देवतांना जिंकता न येणारा, याच्याशी एकाकी युद्धात उतरला आणि विजय मिळवला.
सङ्ख्ये तस्य न किञ्चित्तु रावणस्य पराभवः । द्वन्द्वयुद्धमनुप्राप्तो दिष्ट्या ते रावणिर्हतः ।। ७.१.
रावणाला कधीच युद्धात पराभव आलेला नव्हता; तरीही, तू त्याच्याशी एकाकी युद्ध केलंस आणि रावणाचा पुत्र तुझ्या हातून मारला गेला, हे मोठं भाग्य आहे.
दिष्ट्या तस्य महाबाहो कालस्येवाभिधावतः । मुक्तः सुररिपोर्वीर प्राप्तश्च विजयस्त्वया ।। ७.१.
महाबाहू, जो देवांचा शत्रू काळासारखा धावून आला, त्याच्यापासून तू सुटला आणि विजय मिळवला, हे खरोखरच भाग्याचे आहे.
अभिनन्दाम ते सर्वे संश्रुत्येन्द्रजितो वधम् । सो ऽवध्यः सर्वभूतानां महामायाधरो युधि ।। ७.१.
इंद्रजिताचा वध ऐकून आम्ही सर्वजण आनंदित झालो आहोत—तो सर्व प्राण्यांना जिंकता न येणारा आणि युद्धात मोठ्या मायावी शक्ती असलेला होता.
विस्मयस्त्वेष चास्माकं तच्छ्रुत्वेन्द्रजितं हतम् ।। ७.१.
इंद्रजित मारला गेला हे ऐकून आम्हाला खूपच आश्चर्य वाटत आहे.
एते चान्ये च बहवो राक्षसाः कामरूपिणः । दिष्ट्या त्वया हता वीरा रघूणां कुलवर्द्धन ।। ७.१.
हे आणि असे अनेक इच्छेप्रमाणे रूप बदलू शकणारे राक्षस, हे सर्व वीर तुझ्या हातून मारले गेले, हे रघुकुल वाढवणारा, खरोखरच भाग्य आहे.
दत्त्वा पुण्यामिमां वीर सौम्यामभयदक्षिणाम् ७.१.
वीरा, तू ही पुण्यवान आणि सौम्य अशी निर्भयतेची भेट दिलीस—