रामायणमिदं कृत्स्नं शृण्वतः पठतः सदा। प्रीयते सततं रामः स हि विष्णुः सनातनः
जो नेहमी संपूर्ण रामायण ऐकतो किंवा वाचतो, त्याच्यावर राम नेहमी प्रसन्न होतो, कारण तोच सनातन विष्णू आहे.
आदिदेवो महाबाहुर्हरिर्नारायणः प्रभुः। साक्षाद् रामो रघुश्रेष्ठः शेषो लक्ष्मण उच्यते
आदिदेव, बलवान हरि, नारायण हेच खरे राम आहेत, रघुवंशातील श्रेष्ठ; आणि लक्ष्मण म्हणजेच शेष मानला जातो.
एवमेतत् पुरावृत्तमाख्यानं भद्रमस्तु वः। प्रव्याहरत विस्रब्धं बलं विष्णोः प्रवर्धताम्
हे प्राचीन आख्यान सांगितलं गेलं; ते तुमच्यासाठी मंगल होवो. निर्भयपणे याचा प्रचार करा—विष्णूची शक्ती वाढू दे.
देवाश्च सर्वे तुष्यन्ति ग्रहणाच्छ्रवणात् तथा। रामायणस्य श्रवणे तृप्यन्ति पितरः सदा
हे स्वीकारून आणि ऐकून सर्व देवता प्रसन्न होतात; रामायण ऐकण्याने पितर नेहमी तृप्त होतात.
भक्त्या रामस्य ये चेमां संहितामृषिणा कृताम्। ये लिखन्तीह च नरास्तेषां वासस्त्रिविष्टपे
जे रामभक्तीने या ऋषीने रचलेली संहिता लिहितात किंवा उतरवतात, त्यांना स्वर्गात वास मिळतो.
कुटुम्बवृद्धिं धनधान्यवृद्धिं स्त्रियश्च मुख्याः सुखमुत्तमं च। श्रुत्वा शुभं काव्यमिदं महार्थं प्राप्नोति सर्वां भुवि चार्थसिद्धिम्
हे शुभ आणि अर्थपूर्ण काव्य ऐकून घरात वाढ, धन-धान्याची समृद्धी, उत्तम पत्नी, श्रेष्ठ सुख आणि पृथ्वीवरील सर्व इच्छित फळ मिळते.
आयुष्यमारोग्यकरं यशस्यं सौभ्रातृकं बुद्धिकरं शुभं च। श्रोतव्यमेतन्नियमेन सद्भि- राख्यानमोजस्करमृद्धिकामैः
हे आख्यान आयुष्य, आरोग्य, कीर्ती, बंधुत्व, बुद्धी आणि शुभता देणारे आहे; बल आणि समृद्धी हवी असणाऱ्यांनी हे नियमाने ऐकावे.
प्राप्तराज्यस्य रामस्य राक्षसानां वधे कृते । आजग्मुर्ऋषयः सर्वे राघवं प्रतिनन्दितुम् ।। ७.१.
रामाला राज्य मिळाल्यावर आणि राक्षसांचा नाश झाल्यावर सर्व ऋषी राघवाचे अभिनंदन करण्यासाठी आले.
कौशिको ऽथ यवक्रीतो गार्ग्यो गालव एव च । कण्वो मेधातिथेः पुत्रः पूर्वस्यां दिशि ये श्रिताः ।। ७.१.
तेव्हा कौशिक, यवक्रीत, गार्ग्य, गालव, मेधातिथींचा पुत्र कण्व आणि पूर्व दिशेला राहणारे हे सर्व आले.
स्वस्त्यात्रेयो ऽथ भगवान्नमुचिः प्रमुचिस्तथा । आजग्मुस्ते सहागस्त्या ये श्रिता दक्षिणां दिशम् ।। ७.१.
नंतर भगवंत स्वस्त्यात्रेय, नमुचि, प्रमुचि आणि दक्षिण दिशेला राहणारे, अगस्त्यासह, हे सर्व आले.
नृषद्गुः कवषो धौम्यो रौद्रेयश्च महानृषिः । ते ऽप्याजग्मुः सशिष्या वै ये श्रिताः पश्चिमां दिशम् ।। ७.१.
नृषद्गु, कवष, धौम्य आणि महान ऋषी रौद्रेय, तसेच त्यांच्या शिष्यांसह, पश्चिम दिशेला राहणारे हे सर्व आले.
वसिष्ठः कश्यपो ऽथात्रिर्विश्वामित्रः सगौतमः । जमदग्निर्भरद्वाजस्ते ऽपि सप्तर्षयस्तथा ।। ७.१.
वसिष्ठ, कश्यप, अत्रि, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि आणि भरद्वाज—हे सातही ऋषी तेथे आले.
उदीच्यां दिशि सप्तैते नित्यमेव निवासिनः ।। ७.१.
उत्तर दिशेला हे सातजण नेहमीच वास करतात.
सम्प्राप्य ते महात्मानो राघवस्य निवेशनम् । विष्टिताः प्रतिहारार्थं हुताशनसमप्रभाः । वेदवेदाङ्गविदुषो नानाशास्त्रविशारदाः ।। ७.१.
ते महान आत्मे, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, वेद आणि वेदांगांचे जाणकार, विविध शास्त्रांमध्ये पारंगत, राघवाच्या निवासस्थानी येऊन प्रतिक्षा करू लागले.
द्वाःस्थं प्रोवाच धर्मात्मा अगस्त्यो मुनिसत्तमः । निवेद्यतां दाशरथेर्ऋषीनस्मान्समागतान् ।। ७.१.
धर्मशील आणि श्रेष्ठ असा अगस्त्य ऋषी द्वारपालाला म्हणाला, 'दशरथपुत्राकडे आम्ही ऋषी आलो आहोत, हे त्यांना सांग.'
प्रतीहारस्ततस्तूर्णमगस्त्यवचनाद्द्रुतम् । समीपं राघवस्याशु प्रविवेश महात्मनः ।। ७.१.
मग अगस्त्यांच्या आज्ञेवरून द्वारपाल पटकन त्या महात्मा राघवाजवळ गेला.
नयेङ्गितज्ञः सद्वृत्तो दक्षो धैर्यसमन्वितः । स रामं दृश्य सहसा पूर्णचन्द्रसमप्रभम् ।। ७.१.
शिष्टाचार जाणणारा, सद्गुणी, कुशल, धीर असा तो द्वारपाल अचानक पूर्णचंद्रासारखा तेजस्वी रामाला पाहतो.
अगस्त्यं कथयामास सम्प्राप्तमृषिभिः सह ।। ७.१.
त्याने रामाला सांगितले की अगस्त्य ऋषी इतर ऋषींसह आले आहेत.
श्रुत्वा प्राप्तान्मुनींस्तांस्तु बालसूर्यसमप्रभान् । प्रत्युवाच ततो द्वास्स्थं प्रवेशय यथासुखम् ।। ७.१.
ते बालसूर्याप्रमाणे तेजस्वी ऋषी आले आहेत, हे ऐकून रामाने द्वारपालाला सांगितले, 'त्यांना त्यांच्या इच्छेनुसार आत येऊ द्या.'
तान् सम्प्राप्तान् मुनीन् दृष्ट्वा प्रत्युत्थाय कृताञ्जलिः । पाद्यार्घ्यादिभिरानर्च गां निवेद्य च सादरम् ।। ७.१.
ते ऋषी आलेले पाहून राम उठला, हात जोडून नमस्कार केला, पायधुण्यासाठी पाणी व अर्घ्य दिले आणि आदराने गायी अर्पण केल्या.
रामो ऽभिवाद्य प्रयत आसनान्यादिदेश ह । तेषु काञ्चनचित्रेषु महत्सु च वरेषु च ।। ७.१.
रामाने भक्तीभावाने वंदन करून त्यांना सुवर्णाने सुशोभित मोठ्या आणि उत्तम आसनांवर बसण्यास सांगितले.
कुशान्तर्धानदत्तेषु मृगचर्मयुतेषु च । यथार्हमुपविष्टास्ते आसनेष्वृषिपुङ्गवाः ।। ७.१.
कुशाच्या आसनांवर आणि मृगाच्या कातडीने मढवलेल्या जागी, योग्य त्या प्रकारे ऋषिपुंगव बसले.
रामेण कुशलं पृष्टाः सशिष्याः सपुरोगमाः । महर्षयो वेदविदो रामं वचनमब्रुवन् ।। ७.१.
रामाने त्या महर्षी, त्यांचे शिष्य आणि प्रमुख यांची कुशल विचारली. वेदज्ञ महर्षींनी रामाला असे बोलले.
कुशलं नो महाबाहो सर्वत्र रघुनन्दन । त्वां तु दिष्ट्या कुशलिनं पश्यामो हतशात्रवम् ।। ७.१.
रघुनंदना, सर्वत्र आमची कुशल आहे. तुझे शत्रू नष्ट झालेले पाहून, तुला सुखरूप पाहतोय, हे आमचे भाग्य.
दिष्ट्या त्वया हतो राजन्रावणो लोकरावणः । न हि भारः स ते राम रावणः पुत्रपौत्रवान् ।। ७.१.
राजा, तुझ्या हातून रावण, जो लोकांचा उपद्रव होता, मारला गेला हे भाग्य. पुत्र-पौत्रांसह रावण तुला ओझे नव्हता, हे खरे.
सधनुस्त्वं हि लोकांस्त्रीन्विजयेथा न संशयः । दिष्ट्या त्वया हतो राम रावणो राक्षसेश्वरः ।। ७.१.
तू धनुष्याने सर्व लोकांवर विजय मिळवू शकतोस, यात शंका नाही. राम, तुझ्या हातून राक्षसांचा राजा रावण मारला गेला, हे भाग्य.
दिष्ट्या विजयिनं त्वाद्य पश्यामः सह सीतया । लक्ष्मणेन च धर्मात्मन्भ्रात्रा त्वद्धितकारिणा ।। ७.१.
आज आम्ही तुला विजयी पाहतो, सीता आणि तुझ्या कल्याणासाठी नेहमी तत्पर असलेल्या धर्मात्मा लक्ष्मणासह.
मातृभिर्भ्रातृसहितं पश्यामो ऽद्य वयं नृप । दिष्ट्या प्रहस्तो विकटो विरूपाक्षो महोदरः । अकम्पनश्च दुर्धर्षो निहतास्ते निशाचराः ।। ७.१.
राजा, आज आम्ही तुला तुझ्या मातांसह आणि भावांसह पाहतो. भाग्याने प्रहस्त, विकट, विरूपाक्ष, महोदर आणि दुर्जय असा अकंपन हे निशाचर मारले गेले.
यस्य प्रमाणाद्विपुलं प्रमाणं नेह विद्यते । दिष्ट्या ते समरे राम कुम्भकर्णो निपातितः ।। ७.१.
ज्याच्या आकाराला या जगात तोड नाही, तो कुम्भकर्ण तुझ्या हातून युद्धात मारला गेला, हे भाग्य राम.
त्रिशिराश्चातिकायश्च देवान्तकनरान्तकौ । दिष्ट्या ते निहता राम महावीर्या निशाचराः ।। ७.१.
त्रिशिरा, अतिकाय, देवांतक, नरांतक हे महाशक्तिशाली निशाचर तुझ्या हातून मारले गेले, हे भाग्य राम.