वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुरिव क्षरन्। दुर्बन्धनमिदं मन्ये राज्यच्छिद्रमसंवृतम्
मोठ्या पाण्याच्या प्रवाहाने फुटलेल्या बंधाऱ्यासारखे, हे राज्य मला कमकुवत आणि अनेक ठिकाणी भगदाड पडलेले वाटते.
गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः। नान्वेतुमुत्सहे वीर तव मार्गमरिंदम
हे वीर, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, जसा कावळा घोडा किंवा हंसाच्या वाटेवर जाऊ शकत नाही, तशी मी तुझ्या मार्गावर चालू शकत नाही.
यथा चारोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने। महानपि दुरारोहो महास्कन्धः प्रशाखवान्
जसा एखादा मोठा, चढायला कठीण, दाट फांद्यांचा वृक्ष घराच्या आत लावला जातो आणि वाढतो—
शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयन्। तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स रोपितः
—तो झाड फुलांनी बहरतो, पण फळं न देता वाळून जातो; त्याला लावणाऱ्याचा हेतू पूर्ण होत नाही.
एषोपमा महाबाहो त्वमर्थं वेत्तुमर्हसि। यद्यस्मान् मनुजेन्द्र त्वं भर्ता भृत्यान् न शाधि हि
हीच उपमा आहे, महाबाहू, तू तिचा अर्थ समजून घ्यावा. मनुष्यराजा, जर तू आमचा स्वामी असशील, तर आम्हा सेवकांवर राज्य करू नकोस.
जगदद्याभिषिक्तं त्वामनुपश्यतु राघव। प्रतपन्तमिवादित्यं मध्याह्ने दीप्ततेजसम्
आज जगाने तुला, हे राघव, अभिषेक केलेला, दुपारच्या सूर्यासारखा तेजस्वी पाहावा.
तूर्यसंघातनिर्घोषैः काञ्चीनूपुरनिःस्वनैः। मधुरैर्गीतशब्दैश्च प्रतिबुध्यस्व शेष्व च
वाद्यांचा गजर, सोन्याच्या पैंजणांचा मंजुळ आवाज आणि मधुर गाण्यांच्या स्वरात तू जागा हो आणि विश्रांती घे.
यावदावर्तते चक्रं यावती च वसुंधरा। तावत् त्वमिह लोकस्य स्वामित्वमनुवर्तय
जोपर्यंत चक्र फिरते आणि जोपर्यंत ही पृथ्वी आहे, तोपर्यंत या जगावर तुझे राज्य असावे.
भरतस्य वचः श्रुत्वा रामः परपुरञ्जयः। तथेति प्रतिजग्राह निषसादासने शुभे
भरताची वचने ऐकून, शत्रूंचा विजेता रामाने 'तसेच होवो' असे मान्य केले आणि सुंदर आसनावर बसला.
ततः शत्रुघ्नवचनान्निपुणाः श्मश्रुवर्धनाः। सुखहस्ताः सुशीघ्राश्च राघवं पर्यवारयन्
मग शत्रुघ्नाच्या सांगण्यावरून, कुशल, हलक्या हाताने आणि जलद काम करणारे न्हावी राघवाभोवती जमले.
पूर्वं तु भरते स्नाते लक्ष्मणे च महाबले। सुग्रीवे वानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रे विभीषणे
आधी भरताने स्नान केले, मग बलवान लक्ष्मण, वानरांचा राजा सुग्रीव आणि राक्षसांचा राजा विभीषण यांनीही स्नान केले—
विशोधितजटः स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः। महार्हवसनोपेतस्तस्थौ तत्र श्रिया ज्वलन्
रामाने आपली जटा स्वच्छ केली, स्नान केले, रंगीबेरंगी फुले आणि सुगंधी लेप लावले, मौल्यवान वस्त्रे परिधान केली आणि तिथे तेजाने उजळून उभा राहिला.
प्रतिकर्म च रामस्य कारयामास वीर्यवान्। लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः
इक्ष्वाकू वंशवर्धक, तेजस्वी लक्ष्मणाने राम आणि स्वतःसाठी सर्व विधींची तयारी केली.
प्रतिकर्म च सीतायाः सर्वा दशरथस्त्रियः। आत्मनैव तदा चक्रुर्मनस्विन्यो मनोहरम्
त्या वेळी, सर्व मनस्विनी, रम्य दशरथपत्न्यांनी स्वतः सीतेचे विधीपूर्वक अलंकरण केले आणि ते मनोहारी बनवले.
ततो वानरपत्नीनां सर्वासामेव शोभनम्। चकार यत्नात् कौसल्या प्रहृष्टा पुत्रवत्सला
मग कौसल्या, आपल्या मुलावर प्रेम करणारी आणि आनंदी, तिने सर्व वानरपत्नींना मन लावून सजवले आणि त्यांना शोभिवंत केले.
ततः शत्रुघ्नवचनात् सुमन्त्रो नाम सारथिः। योजयित्वाभिचक्राम रथं सर्वाङ्गशोभनम्
मग शत्रुघ्नाच्या आज्ञेवरून, सुमंत्र नावाच्या सारथ्याने सर्वांगसुंदर रथ जोडून आणला.
अग्न्यर्कामलसंकाशं दिव्यं दृष्ट्वा रथं स्थितम्। आरुरोह महाबाहू रामः परपुरंजयः
अग्नी आणि सूर्यासारखा तेजस्वी, दिव्य असा रथ तयार पाहून, महाबाहू, शत्रूंचा विजेता राम त्यावर चढला.
सुग्रीवो हनुमांश्चैव महेन्द्रसदृशद्युती। स्नातौ दिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुः शुभकुण्डलौ
सुग्रीव आणि हनुमान, दोघेही महेंद्रासारखे तेजस्वी, स्नान करून, दिव्य वस्त्रे आणि शुभ कुंडले घालून पुढे गेले.
सर्वाभरणजुष्टाश्च ययुस्ताः शुभकुण्डलाः। सुग्रीवपत्न्यः सीता च द्रष्टुं नगरमुत्सुकाः
सर्व अलंकारांनी सजलेल्या, शुभ कुंडले घातलेल्या सुग्रीवाच्या पत्नी आणि सीता, नगर पाहण्यासाठी उत्सुक होऊन निघाल्या.
अयोध्यायां च सचिवा राज्ञो दशरथस्य च। पुरोहितं पुरस्कृत्य मन्त्रयामासुरर्थवत्
अयोध्येत राजा दशरथ यांचे मंत्री, पुरोहितांना पुढे करून, नीट विचार करून एकत्र चर्चा करू लागले.
अशोको विजयश्चैव सिद्धार्थश्च समाहिताः। मन्त्रयन् रामवृद्ध्यर्थमृद्ध्यर्थं नगरस्य च
अशोक, विजय आणि सिद्धार्थ हे तिघेही लक्षपूर्वक बसले आणि रामाच्या भरभराटीसाठी व नगराच्या कल्याणासाठी चर्चा करू लागले.
सर्वमेवाभिषेकार्थं जयार्हस्य महात्मनः। कर्तुमर्हथ रामस्य यद् यन्मङ्गलपूर्वकम्
महान आणि विजयास पात्र असलेल्या रामाच्या अभिषेकासाठी ज्या ज्या शुभ गोष्टी आवश्यक आहेत, त्या सर्व तुम्ही तयार करा.
इति ते मन्त्रिणः सर्वे संदिश्य च पुरोहितः। नगरान्निर्ययुस्तूर्णं रामदर्शनबुद्धयः
मंत्र्यांना सूचना दिल्यावर पुरोहित आणि सर्व मंत्री, रामाचे दर्शन घ्यावे म्हणून, लवकरच नगराबाहेर पडले.
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवानघः। प्रययौ रथमास्थाय रामो नगरमुत्तमम्
निर्दोष राम उत्तम घोड्यांनी जोडलेल्या रथावर बसून, जणू काही इंद्रच आपल्या रथावर निघाला आहे, अशा थाटात नगराकडे निघाला.
जग्राह भरतो रश्मीन् शत्रुघ्नश्छत्रमाददे। लक्ष्मणो व्यजनं तस्य मूर्ध्नि संवीजयंस्तदा
भरताने रथाची दोरी पकडली, शत्रुघ्नाने छत्र धरले आणि लक्ष्मणाने त्या वेळी रामाच्या डोक्यावर पंखा हलवला.
श्वेतं च वालव्यजनं जगृहे परितः स्थितः। अपरं चन्द्रसंकाशं राक्षसेन्द्रो विभीषणः
राक्षसांचा राजा विभीषण जवळ उभा राहून, चंद्रासारखा शुभ्र आणि चमकदार दुसरा पंखा घेतो.
ऋषिसङ्घैस्तदाऽऽकाशे देवैश्च समरुद्गणैः। स्तूयमानस्य रामस्य शुश्रुवे मधुरध्वनिः
त्या वेळी आकाशात ऋषी आणि देव, मरुतांसह, रामाचे स्तुतीगान करू लागले आणि गोड आवाज ऐकू येऊ लागला.
ततः शत्रुञ्जयं नाम कुञ्जरं पर्वतोपमम्। आरुरोह महातेजाः सुग्रीवः प्लवगर्षभः
नंतर वानरांचा राजा, तेजस्वी सुग्रीव, शत्रुंजय नावाच्या पर्वतासारख्या मोठ्या हत्तीवर चढला.
नव नागसहस्राणि ययुरास्थाय वानराः। मानुषं विग्रहं कृत्वा सर्वाभरणभूषिताः
सर्व वानरांनी मानवाचे रूप धारण केले, सुंदर दागिने घातले आणि नव हजार हत्तींवर आरूढ झाले.
शङ्खशब्दप्रणादैश्च दुन्दुभीनां च निःस्वनैः। प्रययौ पुरुषव्याघ्रस्तां पुरीं हर्म्यमालिनीम्
शंखांचा गजर आणि ढोलांचा निनाद होत असताना, पुरुषसिंह राम त्या भव्य महालांनी सजलेल्या नगरीकडे निघाला.