सुषेणं च नलं चैव गवाक्षं गन्धमादनम्। शरभं पनसं चैव परितः परिषस्वजे
त्याने सुसेन, नल, गवाक्ष, गंधमादन, शरभ आणि पनस यांनाही सर्वत्र मिठी मारली.
ते कृत्वा मानुषं रूपं वानराः कामरूपिणः। कुशलं पर्यपृच्छंस्ते प्रहृष्टा भरतं तदा
तेव्हा इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारे वानर आपले मानवी रूप धारण करून, आनंदाने भरताची कुशलता विचारू लागले.
अथाब्रवीद् राजपुत्रः सुग्रीवं वानरर्षभम्। परिष्वज्य महातेजा भरतो धर्मिणां वरः
नंतर तेजस्वी आणि धर्मशील भरताने वानरांचा प्रमुख सुग्रीवाला मिठी मारली आणि त्याच्याशी बोलू लागला.
त्वमस्माकं चतुर्णां वै भ्राता सुग्रीव पञ्चमः। सौहृदाज्जायते मित्रमपकारोऽरिलक्षणम्
सुग्रीव, आम्हा चार भावांमध्ये तू आता पाचवा भाऊ आहेस; मैत्री ही प्रेमातून जन्मते, पण द्रोह करणारा शत्रू असतो.
विभीषणं च भरतः सान्त्ववाक्यमथाब्रवीत्। दिष्ट्या त्वया सहायेन कृतं कर्म सुदुष्करम्
मग भरताने विभीषणाला शांत करणारे शब्द सांगितले, 'तुझ्या मदतीने, दैवयोगाने हे अत्यंत कठीण कार्य साध्य झाले.'
शत्रुघ्नश्च तदा राममभिवाद्य सलक्ष्मणम्। सीतायाश्चरणौ वीरो विनयादभ्यवादयत्
त्या वेळी शत्रुघ्नाने राम आणि लक्ष्मण यांना वंदन केले आणि विनयाने सीतेच्या पायांना स्पर्श करून नमस्कार केला.
रामो मातरमासाद्य विवर्णां शोककर्शिताम्। जग्राह प्रणतः पादौ मनो मातुः प्रहर्षयन्
रामाने शोकाने कृश झालेल्या आणि रंग उडालेल्या आपल्या आईजवळ जाऊन, वाकून तिचे पाय धरले आणि तिच्या मनात आनंद निर्माण केला.
अभिवाद्य सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम्। स मातॄश्च ततः सर्वाः पुरोहितमुपागमत्
रामाने सुमित्रा आणि कीर्तीशाली कैकेयी यांना वंदन केले आणि मग सर्व मातांना व कुटुंबातील पुरोहिताला भेटायला गेला.
स्वागतं ते महाबाहो कौसल्यानन्दवर्धन। इति प्राञ्जलयः सर्वे नागरा राममब्रुवन्
महाबाहू, कौसल्येच्या आनंदात वाढ करणाऱ्या रामा, तुझे स्वागत आहे! असे सर्व नगरवासीयांनी हात जोडून रामाला सांगितले.
तान्यञ्जलिसहस्राणि प्रगृहीतानि नागरैः। व्याकोशानीव पद्मानि ददर्श भरताग्रजः
भरताचा मोठा भाऊ रामाने पाहिले की, नगरातील लोकांनी हजारो हात जोडले आहेत, जणू फुललेली कमळेच त्याने पाहिली.
पादुके ते तु रामस्य गृहीत्वा भरतः स्वयम्। चरणाभ्यां नरेन्द्रस्य योजयामास धर्मवित्
नंतर धर्माची जाण असलेल्या भरताने स्वतः रामाच्या पादुका घेतल्या आणि त्या राजाच्या पायाजवळ ठेवल्या.
अब्रवीच्च तदा रामं भरतः स कृताञ्जलिः। एतत् ते सकलं राज्यं न्यासं निर्यातितं मया
त्या वेळी भरताने हात जोडून रामाला म्हटले, 'हे सर्व राज्य, जे तुझ्या विश्वासाने माझ्याकडे होते, ते मी तुला परत देतो.'
अद्य जन्म कृतार्थं मे संवृत्तश्च मनोरथः। यत् त्वां पश्यामि राजानमयोध्यां पुनरागतम्
आज माझा जन्म सफल झाला आणि माझी इच्छा पूर्ण झाली, कारण मी तुला, अयोध्येत परत आलेला राजा, पाहतो आहे.
अवेक्षतां भवान् कोशं कोष्ठागारं गृहं बलम्। भवतस्तेजसा सर्वं कृतं दशगुणं मया
तुम्ही कोष, गोदाम, राजवाडा आणि सैन्य पाहा; तुमच्या तेजामुळे मी हे सर्व दहा पट वाढवले आहे.
तथा ब्रुवाणं भरतं दृष्ट्वा तं भ्रातृवत्सलम्। मुमुचुर्वानरा बाष्पं राक्षसश्च विभीषणः
भरताने असे प्रेमाने बोलताना पाहून, वानरांच्या डोळ्यातून अश्रू आले आणि विभीषण राक्षसाच्याही डोळ्यात पाणी आले.
ततः प्रहर्षाद् भरतमङ्कमारोप्य राघवः। ययौ तेन विमानेन ससैन्यो भरताश्रमम्
मग मोठ्या आनंदाने राघवाने भरताला मांडीवर घेतले आणि सैन्यासह त्या विमानातून भरताच्या आश्रमाकडे गेला.
भरताश्रममासाद्य ससैन्यो राघवस्तदा। अवतीर्य विमानाग्रादवतस्थे महीतले
राघव सैन्यासह भरताच्या आश्रमात पोहोचला, तेव्हा तो विमानावरून खाली उतरला आणि पृथ्वीवर उभा राहिला.
अब्रवीत् तु तदा रामस्तद् विमानमनुत्तमम्। वह वैश्रवणं देवमनुजानामि गम्यताम्
त्या वेळी रामाने त्या उत्तम विमानाला सांगितले, 'तू वैश्रवण देवाला घेऊन जा; मी तुला जाण्याची परवानगी देतो.'
ततो रामाभ्यनुज्ञातं तद् विमानमनुत्तमम्। उत्तरां दिशमुद्दिश्य जगाम धनदालयम्
रामाच्या परवानगीने ते अद्वितीय विमान उत्तरेकडे धनदाच्या निवासाकडे गेले.
विमानं पुष्पकं दिव्यं संगृहीतं तु रक्षसा। अगमद् धनदं वेगाद् रामवाक्यप्रचोदितम्
राक्षसाने घेतलेले ते दिव्य पुष्पक विमान, रामाच्या आज्ञेने, वेगाने धनदाकडे गेले.
पुरोहितस्यात्मसखस्य राघवो बृहस्पतेः शक्र इवामराधिपः। निपीड्य पादौ पृथगासने शुभे सहैव तेनोपविवेश वीर्यवान्
राघवाने आपल्या पुरोहित आणि मित्राचे पाय आदराने दाबले आणि मग त्याच्यासोबत वेगळ्या सुंदर आसनावर बसला, जसे इंद्र आपल्या बृहस्पतीसह बसतो.
thumb|अष्टाविंशत्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center thumb|मङ्गलशासनं श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टाविंशत्यधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशे अठ्ठाविसावा, मंगलमय अध्याय ऐका.
शिरस्यञ्जलिमाधाय कैकेय्यानन्दवर्धनः। बभाषे भरतो ज्येष्ठं रामं सत्यपराक्रमम्
कैकेयीच्या आनंदात वाढ करणारा भरताने हात जोडून डोक्यावर ठेवले आणि सत्यपराक्रमी मोठ्या भावाला रामाला म्हणाला.
पूजिता मामिका माता दत्तं राज्यमिदं मम। तद् ददामि पुनस्तुभ्यं यथा त्वमददा मम
माझ्या आईचा सन्मान झाला आणि हे राज्य मला मिळाले; आता ते मी पुन्हा तुलाच परत देतो, जसे तू ते मला दिले होतेस.
धुरमेकाकिना न्यस्तां वृषभेण बलीयसा। किशोरवद् गुरुं भारं न वोढुमहमुत्सहे
एकट्या बलवान बैलावर जड जू ठेवावे तसे, मी अजून वासरासारखा आहे, एवढे मोठे ओझे मी पेलू शकत नाही.
वारिवेगेन महता भिन्नः सेतुरिव क्षरन्। दुर्बन्धनमिदं मन्ये राज्यच्छिद्रमसंवृतम्
मोठ्या पाण्याच्या प्रवाहाने फुटलेल्या बंधाऱ्यासारखे, हे राज्य मला कमकुवत आणि अनेक ठिकाणी भगदाड पडलेले वाटते.
गतिं खर इवाश्वस्य हंसस्येव च वायसः। नान्वेतुमुत्सहे वीर तव मार्गमरिंदम
हे वीर, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, जसा कावळा घोडा किंवा हंसाच्या वाटेवर जाऊ शकत नाही, तशी मी तुझ्या मार्गावर चालू शकत नाही.
यथा चारोपितो वृक्षो जातश्चान्तर्निवेशने। महानपि दुरारोहो महास्कन्धः प्रशाखवान्
जसा एखादा मोठा, चढायला कठीण, दाट फांद्यांचा वृक्ष घराच्या आत लावला जातो आणि वाढतो—
शीर्येत पुष्पितो भूत्वा न फलानि प्रदर्शयन्। तस्य नानुभवेदर्थं यस्य हेतोः स रोपितः
—तो झाड फुलांनी बहरतो, पण फळं न देता वाळून जातो; त्याला लावणाऱ्याचा हेतू पूर्ण होत नाही.
एषोपमा महाबाहो त्वमर्थं वेत्तुमर्हसि। यद्यस्मान् मनुजेन्द्र त्वं भर्ता भृत्यान् न शाधि हि
हीच उपमा आहे, महाबाहू, तू तिचा अर्थ समजून घ्यावा. मनुष्यराजा, जर तू आमचा स्वामी असशील, तर आम्हा सेवकांवर राज्य करू नकोस.