संगत्या भरतः श्रीमान् राज्येनार्थी स्वयं भवेत्। प्रशास्तु वसुधां सर्वामखिलां रघुनन्दनः
भरत जर स्वतःसाठी राज्याची इच्छा धरत असेल, तर रघुकुळातील तो तेजस्वी राजकुमार संपूर्ण पृथ्वीचे राज्य करू दे.
तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर। यावन्न दूरं याताः स्मः क्षिप्रमागन्तुमर्हसि
वानरा, भरताचा निश्चय आणि मन जाणून, आपण फार दूर निघून जाण्यापूर्वी तू लवकर परत ये.
इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान् मारुतात्मजः। मानुषं धारयन् रूपमयोध्यां त्वरितो ययौ
अशा प्रकारे आज्ञा मिळाल्यावर, वायुपुत्र हनुमान मानवाचा रूप धारण करून अयोध्येकडे वेगाने निघाला.
अथोत्पपात वेगेन हनूमान् मारुतात्मजः। गरुत्मानिव वेगेन जिघृक्षन्नुरगोत्तमम्
मग वायुपुत्र हनुमान गरुडासारखा वेगाने उडत, जणू काही श्रेष्ठ सर्पाला पकडायला निघाला आहे, असे धावला.
लङ्घयित्वा पितृपथं विहगेन्द्रालयं शुभम्। गङ्गायमुनयोर्भीमं समतीत्य समागमम्
पित्यांच्या मार्गावरून, पक्षीराजाच्या सुंदर निवासस्थानावरून, गंगा-यमुनेच्या भयंकर संगमावरून तो पार गेला.
शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहमासाद्य वीर्यवान्। स वाचा शुभया हृष्टो हनूमानिदमब्रवीत्
शृंगवेरपूरला पोहोचून, गुहाशी भेटून, पराक्रमी हनुमान आनंदाने शुभ वाणी बोलला.
सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः। ससीतः सह सौमित्रिः स त्वां कुशलमब्रवीत्
काकुत्स्थकुळातील तुझा मित्र, सत्यपराक्रमी राम, सीता आणि लक्ष्मणासह, तुझ्या कुशलाची चौकशी करतोय.
पञ्चमीमद्य रजनीमुषित्वा वचनान्मुनेः। भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्यत्रैव राघवम्
मुनीच्या सांगण्यावरून पाच रात्र इथे थांबून, भरद्वाजांच्या परवानगीने, तुला इथेच राघवाचे दर्शन होईल.
एवमुक्त्वा महातेजाः सम्प्रहृष्टतनूरुहः। उत्पपात महावेगाद् वेगवानविचारयन्
असे म्हणून, तेजस्वी आणि आनंदाने रोमांचित झालेला हनुमान, मोठ्या वेगाने पुढे झेपावला.
सोऽपश्यद् रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा। वरूथीं गोमतीं चैव भीमं शालवनं तथा
त्याने रामाचे स्नानस्थान, वाळूची नदी, गायींच्या कळपांनी भरलेली गोमती आणि भयंकर शालवन पाहिले.
प्रजाश्च बहुसाहस्रीः स्फीताञ्जनपदानपि। स गत्वा दूरमध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः
त्याने हजारो लोक, समृद्ध प्रदेश आणि गावे पाहिली; आणि लांबचा प्रवास जलदगतीने करून, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला,
आससाद द्रुमान् फुल्लान् नन्दिग्रामसमीपगान्। सुराधिपस्योपवने यथा चैत्ररथे द्रुमान्
नंदिग्रामाजवळ फुललेल्या झाडांपर्यंत पोहोचला, जणू काही देवेंद्राच्या उपवनातील किंवा चित्ररथाच्या वनातील झाडांसारखी ती झाडे होती.
स्त्रीभिः सपुत्रैः पौत्रैश्च रममाणैः स्वलंकृतैः। क्रोशमात्रे त्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम्
अयोध्येपासून एक कोस अंतरावर, आपल्या मुलांसह आणि नातवांसह, सुंदर वस्त्रांनी सजलेली आणि आनंदात असणारी स्त्रिया त्याला दिसल्या.
ददर्श भरतं दीनं कृशमाश्रमवासिनम्। जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम्
त्याने भरताला पाहिले—तो खंगलेला, दुःखी, व्रतस्थ जीवन जगणारा, जटाधारी, अंगाला मळ लावलेला आणि भावाच्या दुःखाने कृश झालेला होता.
फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम्। समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससम्
तो फक्त फळमुळे खात असे, संयमी, धर्मनिष्ठ, उंच जटा बांधलेला, झाडाच्या सालीचे व काळ्या मृगाच्या कातडीचे वस्त्र घातलेला तपस्वी होता.
नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसम्। पादुके ते पुरस्कृत्य प्रशासन्तं वसुंधराम्
तो नेहमी संयमित, शुद्ध मनाचा, ब्रह्मर्षींना समकक्ष तेजस्वी, पादुका समोर ठेवून पृथ्वीचे राज्य करीत होता.
चातुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात्। उपस्थितममात्यैश्च शुचिभिश्च पुरोहितैः
तो चतुर्वर्ण समाजाचे सर्व बाजूंनी संकटांपासून रक्षण करणारा, मंत्री आणि पवित्र मनाचे पुरोहित यांच्या सेवेत असलेला होता.
बलमुख्यैश्च युक्तैश्च काषायाम्बरधारिभिः। नहि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम्
मुख्य सेनापती, सज्ज आणि भगवे वस्त्र घातलेले, त्याच्या सभेत होते; तरीही धर्मप्रिय नगरवासी त्या राजपुत्राचा, झाडाच्या साली व काळ्या मृगाच्या कातडीचे वस्त्र घातलेल्या भरताचा, उपभोग घ्यावासा वाटत नव्हता.
परिभोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलाः। तं धर्ममिव धर्मज्ञं देहबन्धमिवापरम्
ते धर्मवेडे नगरवासी भरताला धर्माचा मूर्तिमंत स्वरूप म्हणून जपत, जसे आत्म्याचे निवासस्थान म्हणून शरीर जपले जाते.
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः। वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम्
माऱुतपुत्र हनुमानाने हात जोडून असे म्हणाले: 'ज्याच्यासाठी तू दुःखी आहेस, जो दंडकारण्यात राहतो, झाडाच्या साली व जटाधारी आहे—'
अनुशोचसि काकुत्स्थं स त्वां कौशलमब्रवीत्। प्रियमाख्यामि ते देव शोकं त्यज सुदारुणम्
'तू काकुत्स्थासाठी शोक करतोस, पण त्याने तुला कुशलतेचा संदेश पाठवला आहे. प्रभो, मी तुला आनंदाची बातमी सांगतो; हा भीषण शोक सोडून दे.'
अस्मिन् मुहूर्ते भ्रात्रा त्वं रामेण सह संगतः। निहत्य रावणं रामः प्रतिलभ्य च मैथिलीम्
'याच क्षणी, रावणाचा वध करून आणि मैथिलीला परत मिळवून, तुझा भाऊ राम तुझ्याशी भेटायला येतो.'
उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः। लक्ष्मणश्च महातेजा वैदेही च यशस्विनी। सीता समग्रा रामेण महेन्द्रेण शची यथा
'तो आता आपल्या बलाढ्य मित्रांसह, उद्दिष्ट साध्य करून, येत आहे; महान तेजस्वी लक्ष्मण आणि कीर्तीशाली वैदेही—सीता, पूर्णपणे रामासोबत, जशी शची महेंद्रासोबत असते.'
एवमुक्तो हनुमता भरतः कैकयीसुतः। पपात सहसा हृष्टो हर्षान्मोहमुपागमत्
हनुमानाने असे सांगितल्यावर, कैकेयीपुत्र भरत आनंदाने हरखून गेला आणि अचानक जमिनीवर पडून आनंदाने बेशुद्ध झाला.
ततो मुहूर्तादुत्थाय प्रत्याश्वस्य च राघवः। हनूमन्तमुवाचेदं भरतः प्रियवादिनम्
थोड्या वेळाने, राघवाचा भाऊ भरत शुद्धीवर आला, मन स्थिर केले आणि गोड बोलणाऱ्या हनुमानाला असे म्हणाला.
अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिमालिङ्ग्य सम्भ्रमात्। सिषेच भरतः श्रीमान् विपुलैरश्रुबिन्दुभिः
भरताने, आनंदाच्या भरात, हनुमानाला मिठी मारली आणि अश्रूंच्या मोठ्या थेंबांनी त्याला न्हालून टाकले.
देवो वा मानुषो वा त्वमनुक्रोशादिहागतः। प्रियाख्यानस्य ते सौम्य ददामि ब्रुवतः प्रियम्
'तू देव असो वा माणूस, दयाळूपणाने येथे आला आहेस; सौम्य हनुमाना, ही आनंदाची बातमी सांगितल्याबद्दल मी तुला योग्य बक्षीस देतो.'
गवां शतसहस्रं च ग्रामाणां च शतं परम्। सकुण्डलाः शुभाचारा भार्याः कन्यास्तु षोडश
'शंभर हजार गायी, शंभर उत्तम गावे, आणि सुंदर कुंडले घातलेल्या, सदाचार असलेल्या सोळा कन्या, मी तुला देतो.'
हेमवर्णाः सुनासोरूः शशिसौम्याननाः स्त्रियः। सर्वाभरणसम्पन्नाः सम्पन्नाः कुलजातिभिः
'सोन्यासारखा वर्ण, सुंदर नाक, चंद्रासारखे कोमल मुख असलेल्या, सर्व अलंकारांनी सजलेल्या आणि कुलीन घरातील स्त्रिया तुझ्या आहेत.'
निशम्य रामागमनं नृपात्मजः कपिप्रवीरस्य तदाद्भुतोपमम्। प्रहर्षितो रामदिदृक्षयाभवत् पुनश्च हर्षादिदमब्रवीद् वचः
रामाच्या आगमनाची बातमी ऐकून, त्या वानरवीराच्या अद्भुत वार्तेने भरत आश्चर्यचकित झाला, रामाच्या दर्शनाच्या उत्कंठेने आनंदित झाला आणि पुन्हा आनंदाने असे म्हणाला.