भरतस्तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान्मम। सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम्
भरताला देखील माझ्या वतीने कुशलतेचा संदेश सांग. त्याला सांग की, मी माझे कार्य पूर्ण केले आहे आणि मी सीता व लक्ष्मणासह आहे.
हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा। सुग्रीवेण च संवादं वालिनश्च वधं रणे
सीतेचे बलाढ्य रावणाने केलेले अपहरण, सुग्रीवासोबत केलेली मैत्री आणि रणांगणात वालिचा वध हे सर्व त्याला सांग.
मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया। लङ्घयित्वा महातोयमापगापतिमव्ययम्
मैथिलीच्या शोधाची गोष्ट आणि तू कसा अथांग, न थकणारा समुद्र ओलांडून तिला शोधून काढलीस, हेही सांग.
उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम्। यथा च कारितः सेतू रावणश्च यथा हतः
समुद्राजवळ जाणे, सागराचे दर्शन, सेतूचे बांधकाम आणि रावणाचा वध कसा झाला हे सर्व त्याला सांग.
वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च। महादेवप्रसादाच्च पित्रा मम समागमम्
इंद्र, ब्रह्मा आणि वरुण यांनी दिलेल्या वरांची, महादेवाच्या कृपेची आणि माझ्या वडिलांशी झालेल्या भेटीची गोष्ट सांग.
उपयातं च मां सौम्य भरताय निवेदय। सह राक्षसराजेन हरीणामीश्वरेण च
हे सौम्य, मी राक्षसांचा राजा आणि वानरांचा स्वामी यांच्यासह आलो आहे, हे भरताला सांग.
जित्वा शत्रुगणान् रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः। उपायाति समृद्धार्थः सह मित्रैर्महाबलैः
शत्रूंचा पराभव करून, उत्तम कीर्ती मिळवून, मोठ्या बळाच्या मित्रांसह राम आपल्या उद्दिष्टात यशस्वी होऊन परत येतोय.
एतच्छ्रुत्वा यमाकारं भजते भरतस्ततः। स च ते वेदितव्यः स्यात् सर्वं यच्चापि मां प्रति
हे सर्व ऐकल्यावर भरताने जसा स्वभाव दाखवला, तसे तू नीट पाहून, त्याच्याबद्दल सगळे मला सांग.
ज्ञेयाः सर्वे च वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च। तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषितेन च
भरताचे सगळे हावभाव, त्याचे मनातले विचार, त्याचा चेहरा, नजरा आणि बोलण्यावरून ओळखून घे.
सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसंकुलम्। पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन्मनः
हत्ती, घोडे आणि रथांनी गजबजलेल्या, सर्व सुखांनी परिपूर्ण अशा वडिलोपार्जित राज्याकडे कोणाचे मन वळणार नाही?
संगत्या भरतः श्रीमान् राज्येनार्थी स्वयं भवेत्। प्रशास्तु वसुधां सर्वामखिलां रघुनन्दनः
भरत जर स्वतःसाठी राज्याची इच्छा धरत असेल, तर रघुकुळातील तो तेजस्वी राजकुमार संपूर्ण पृथ्वीचे राज्य करू दे.
तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर। यावन्न दूरं याताः स्मः क्षिप्रमागन्तुमर्हसि
वानरा, भरताचा निश्चय आणि मन जाणून, आपण फार दूर निघून जाण्यापूर्वी तू लवकर परत ये.
इति प्रतिसमादिष्टो हनूमान् मारुतात्मजः। मानुषं धारयन् रूपमयोध्यां त्वरितो ययौ
अशा प्रकारे आज्ञा मिळाल्यावर, वायुपुत्र हनुमान मानवाचा रूप धारण करून अयोध्येकडे वेगाने निघाला.
अथोत्पपात वेगेन हनूमान् मारुतात्मजः। गरुत्मानिव वेगेन जिघृक्षन्नुरगोत्तमम्
मग वायुपुत्र हनुमान गरुडासारखा वेगाने उडत, जणू काही श्रेष्ठ सर्पाला पकडायला निघाला आहे, असे धावला.
लङ्घयित्वा पितृपथं विहगेन्द्रालयं शुभम्। गङ्गायमुनयोर्भीमं समतीत्य समागमम्
पित्यांच्या मार्गावरून, पक्षीराजाच्या सुंदर निवासस्थानावरून, गंगा-यमुनेच्या भयंकर संगमावरून तो पार गेला.
शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहमासाद्य वीर्यवान्। स वाचा शुभया हृष्टो हनूमानिदमब्रवीत्
शृंगवेरपूरला पोहोचून, गुहाशी भेटून, पराक्रमी हनुमान आनंदाने शुभ वाणी बोलला.
सखा तु तव काकुत्स्थो रामः सत्यपराक्रमः। ससीतः सह सौमित्रिः स त्वां कुशलमब्रवीत्
काकुत्स्थकुळातील तुझा मित्र, सत्यपराक्रमी राम, सीता आणि लक्ष्मणासह, तुझ्या कुशलाची चौकशी करतोय.
पञ्चमीमद्य रजनीमुषित्वा वचनान्मुनेः। भरद्वाजाभ्यनुज्ञातं द्रक्ष्यस्यत्रैव राघवम्
मुनीच्या सांगण्यावरून पाच रात्र इथे थांबून, भरद्वाजांच्या परवानगीने, तुला इथेच राघवाचे दर्शन होईल.
एवमुक्त्वा महातेजाः सम्प्रहृष्टतनूरुहः। उत्पपात महावेगाद् वेगवानविचारयन्
असे म्हणून, तेजस्वी आणि आनंदाने रोमांचित झालेला हनुमान, मोठ्या वेगाने पुढे झेपावला.
सोऽपश्यद् रामतीर्थं च नदीं वालुकिनीं तथा। वरूथीं गोमतीं चैव भीमं शालवनं तथा
त्याने रामाचे स्नानस्थान, वाळूची नदी, गायींच्या कळपांनी भरलेली गोमती आणि भयंकर शालवन पाहिले.
प्रजाश्च बहुसाहस्रीः स्फीताञ्जनपदानपि। स गत्वा दूरमध्वानं त्वरितः कपिकुञ्जरः
त्याने हजारो लोक, समृद्ध प्रदेश आणि गावे पाहिली; आणि लांबचा प्रवास जलदगतीने करून, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला,
आससाद द्रुमान् फुल्लान् नन्दिग्रामसमीपगान्। सुराधिपस्योपवने यथा चैत्ररथे द्रुमान्
नंदिग्रामाजवळ फुललेल्या झाडांपर्यंत पोहोचला, जणू काही देवेंद्राच्या उपवनातील किंवा चित्ररथाच्या वनातील झाडांसारखी ती झाडे होती.
स्त्रीभिः सपुत्रैः पौत्रैश्च रममाणैः स्वलंकृतैः। क्रोशमात्रे त्वयोध्यायाश्चीरकृष्णाजिनाम्बरम्
अयोध्येपासून एक कोस अंतरावर, आपल्या मुलांसह आणि नातवांसह, सुंदर वस्त्रांनी सजलेली आणि आनंदात असणारी स्त्रिया त्याला दिसल्या.
ददर्श भरतं दीनं कृशमाश्रमवासिनम्। जटिलं मलदिग्धाङ्गं भ्रातृव्यसनकर्शितम्
त्याने भरताला पाहिले—तो खंगलेला, दुःखी, व्रतस्थ जीवन जगणारा, जटाधारी, अंगाला मळ लावलेला आणि भावाच्या दुःखाने कृश झालेला होता.
फलमूलाशिनं दान्तं तापसं धर्मचारिणम्। समुन्नतजटाभारं वल्कलाजिनवाससम्
तो फक्त फळमुळे खात असे, संयमी, धर्मनिष्ठ, उंच जटा बांधलेला, झाडाच्या सालीचे व काळ्या मृगाच्या कातडीचे वस्त्र घातलेला तपस्वी होता.
नियतं भावितात्मानं ब्रह्मर्षिसमतेजसम्। पादुके ते पुरस्कृत्य प्रशासन्तं वसुंधराम्
तो नेहमी संयमित, शुद्ध मनाचा, ब्रह्मर्षींना समकक्ष तेजस्वी, पादुका समोर ठेवून पृथ्वीचे राज्य करीत होता.
चातुर्वर्ण्यस्य लोकस्य त्रातारं सर्वतो भयात्। उपस्थितममात्यैश्च शुचिभिश्च पुरोहितैः
तो चतुर्वर्ण समाजाचे सर्व बाजूंनी संकटांपासून रक्षण करणारा, मंत्री आणि पवित्र मनाचे पुरोहित यांच्या सेवेत असलेला होता.
बलमुख्यैश्च युक्तैश्च काषायाम्बरधारिभिः। नहि ते राजपुत्रं तं चीरकृष्णाजिनाम्बरम्
मुख्य सेनापती, सज्ज आणि भगवे वस्त्र घातलेले, त्याच्या सभेत होते; तरीही धर्मप्रिय नगरवासी त्या राजपुत्राचा, झाडाच्या साली व काळ्या मृगाच्या कातडीचे वस्त्र घातलेल्या भरताचा, उपभोग घ्यावासा वाटत नव्हता.
परिभोक्तुं व्यवस्यन्ति पौरा वै धर्मवत्सलाः। तं धर्ममिव धर्मज्ञं देहबन्धमिवापरम्
ते धर्मवेडे नगरवासी भरताला धर्माचा मूर्तिमंत स्वरूप म्हणून जपत, जसे आत्म्याचे निवासस्थान म्हणून शरीर जपले जाते.
उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं हनूमान् मारुतात्मजः। वसन्तं दण्डकारण्ये यं त्वं चीरजटाधरम्
माऱुतपुत्र हनुमानाने हात जोडून असे म्हणाले: 'ज्याच्यासाठी तू दुःखी आहेस, जो दंडकारण्यात राहतो, झाडाच्या साली व जटाधारी आहे—'