ऋष्यमूको गिरिवरः काञ्चनैर्धातुभिर्वृतः। अत्राहं वानरेन्द्रेण सुग्रीवेण समागतः
ऋष्यमूक हा सुंदर डोंगर, सोन्याच्या धातूंनी झाकलेला, इथेच मी वानरराज सुग्रीवाशी भेटलो होतो.
समयश्च कृतः सीते वधार्थं वालिनो मया। एषा सा दृश्यते पम्पा नलिनी चित्रकानना
सीते, इथेच मी सुग्रीवासोबत वालीच्या वधासाठी करार केला. ती समोर दिसणारी सुंदर कमळांनी भरलेली पंपा आणि रम्य जंगल आहे.
त्वया विहीनो यत्राहं विललाप सुदुःखितः। अस्यास्तीरे मया दृष्टा शबरी धर्मचारिणी
इथे तुझ्याविना मी फार दुःखी होऊन रडलो होतो. या तीरावरच मला धर्मनिष्ठ शबरी भेटली.
अत्र योजनबाहुश्च कबन्धो निहतो मया। दृश्यतेऽसौ जनस्थाने श्रीमान् सीते वनस्पतिः
इथेच दीर्घ बाहू असलेला कबंध मी मारला. जनस्थानात, सीते, तो तेजस्वी वृक्ष दिसतो आहे.
जटायुश्च महातेजास्तव हेतोर्विलासिनि। रावणेन हतो यत्र पक्षिणां प्रवरो बली
आणि इथेच, सुंदरिनी, तुझ्या रक्षणासाठी रावणाने पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि बलवान असा जटायू मारला.
खरश्च निहतो यत्र दूषणश्च निपातितः। त्रिशिराश्च महावीर्यो मया बाणैरजिह्मगैः
इथे खराही मारला गेला, दूषण खाली पाडला गेला आणि माझ्या सरळ बाणांनी महाबली त्रिशिराही पडला.
एतत् तदाश्रमपदमस्माकं वरवर्णिनि। पर्णशाला तथा चित्रा दृश्यते शुभदर्शने
हेच ते आमचं आश्रमस्थान, वरवर्णिनी. ती सुंदर पर्णकुटीही दिसते आहे, शुभदर्शने.
यत्र त्वं राक्षसेन्द्रेण रावणेन हृता बलात्। एषा गोदावरी रम्या प्रसन्नसलिला शुभा
इथेच राक्षसांचा राजा रावणाने तुला जबरदस्तीने पळवले. ही आहे रम्य, स्वच्छ आणि पवित्र अशी गोदावरी.
अगस्त्यस्याश्रमश्चैव दृश्यते कदलीवृतः। दीप्तश्चैवाश्रमे ह्येष सुतीक्ष्णस्य महात्मनः
इथेच अगस्त्यांचा आश्रम आहे, केळीच्या झाडांनी वेढलेला. आणि या आश्रमात तेजस्वी सुतिक्ष्ण ऋषी आहेत.
दृश्यते चैव वैदेहि शरभङ्गाश्रमो महान्। उपयातः सहस्राक्षो यत्र शक्रः पुरंदरः
इथेच, वैदेही, तो महान शरभंग ऋषींचा आश्रम आहे, जिथे सहस्रदृष्टी इंद्र, पुरंदर, आला होता.
अस्मिन् देशे महाकायो विराधो निहतो मया। एते ते तापसा देवि दृश्यन्ते तनुमध्यमे
या प्रदेशात मी महाकाय विराधाचा वध केला. बघ, कणखर देही असलेल्या देवी, हे तपस्वी तुझ्यासमोर दिसतात.
अत्रिः कुलपतिर्यत्र सूर्यवैश्वानरोपमः। अत्र सीते त्वया दृष्टा तापसी धर्मचारिणी
इथेच सूर्य आणि अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, कुलपती अत्री आहेत. इथेच, सीते, तू धर्मनिष्ठ तपस्विनीला पाहिलं होतंस.
असौ सुतनु शैलेन्द्रश्चित्रकूटः प्रकाशते। अत्र मां कैकयीपुत्रः प्रसादयितुमागतः
तो बघ, सुकुमार अंग असलेली, डोंगरांचा राजा चित्तरकूट तेजाने उजळून निघाला आहे. इथेच कैकेयीपुत्र मला शांत करण्यासाठी आला होता.
एषा सा यमुना रम्या दृश्यते चित्रकानना। भरद्वाजाश्रमः श्रीमान् दृश्यते चैष मैथिलि
ही आहे सुंदर यमुना, रम्य वनांनी वेढलेली. आणि इथे, मैथिली, तेजस्वी भरद्वाज ऋषींचा आश्रम आहे.
इयं च दृश्यते गङ्गा पुण्या त्रिपथगा नदी। नानाद्विजगणाकीर्णा सम्प्रपुष्पितकानना
आणि ही आहे पवित्र, तीन दिशांनी वाहणारी गंगा, विविध पक्ष्यांच्या थव्यांनी आणि फुललेल्या जंगलांनी भरलेली.
शृङ्गवेरपुरं चैतद् गुहो यत्र सखा मम। एषा सा दृश्यते सीते सरयूर्यूपमालिनी
हेच ते श्रृंगवेरपूर, जिथे माझा मित्र गुह राहतो. आणि ही आहे, सीते, तीरावर फुलांनी सजलेली सरयू.
एषा सा दृश्यते सीते राजधानी पितुर्मम। अयोध्यां कुरु वैदेहि प्रणामं पुनरागता
ही आहे, सीते, माझ्या वडिलांची राजधानी. अयोध्येला पुन्हा परतल्यावर, वैदेही, तिला वंदन कर.
ततस्ते वानराः सर्वे राक्षसाः सविभीषणाः। उत्पत्योत्पत्य संहृष्टास्तां पुरीं ददृशुस्तदा
मग सर्व वानर आणि विभीषणासह राक्षस, उड्या मारत आनंदाने त्या नगरीकडे पाहू लागले.
ततस्तु तां पाण्डुरहर्म्यमालिनीं विशालकक्ष्यां गजवाजिभिर्वृताम्। पुरीमपश्यन् प्लवगाः सराक्षसाः पुरीं महेन्द्रस्य यथामरावतीम्
मग त्या वानरांनी आणि सर्व राक्षसांनी ती नगरी पाहिली, जी पांढऱ्या शुभ्र राजवाड्यांनी सजलेली होती, फार मोठी होती, हत्ती आणि घोड्यांनी वेढलेली होती, जणू काही इंद्राची अमरावती नगरीच.
thumb|चतुर्विंशत्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुर्विंशत्यधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, या पवित्र वाल्मिकी रामायणातील युद्धकांडातील एकशे चोवीसावा सर्ग.
पूर्णे चतुर्दशे वर्षे पञ्चम्यां लक्ष्मणाग्रजः। भरद्वाजाश्रमं प्राप्य ववन्दे नियतो मुनिम्
चौदा वर्षे पूर्ण झाल्यावर, पाचव्या दिवशी लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ राम, भरद्वाज ऋषींच्या आश्रमात पोहोचला आणि त्यांनी त्या ऋषीला आदराने वंदन केले.
सोऽपृच्छदभिवाद्यैनं भरद्वाजं तपोधनम्। शृणोषि कच्चिद् भगवन् सुभिक्षानामयं पुरे। कच्चित् स युक्तो भरतो जीवन्त्यपि च मातरः
रामाने त्या तपस्वी भरद्वाज ऋषीला वंदन करून विचारले, "भगवन्, आपल्या नगरात सर्व काही सुखरूप आहे ना? भरत सुखरूप आहे ना? आणि माझ्या माताही अजून जिवंत आहेत ना?"
एवमुक्तस्तु रामेण भरद्वाजो महामुनिः। प्रत्युवाच रघुश्रेष्ठं स्मितपूर्वं प्रहृष्टवत्
रामाने असे विचारल्यावर, तो महान ऋषी भरद्वाज आनंदाने हसत रघुकुळातील श्रेष्ठ रामाला उत्तर देऊ लागला.
आज्ञावशत्वे भरतो जटिलस्त्वां प्रतीक्षते। पादुके ते पुरस्कृत्य सर्वं च कुशलं गृहे
भरत आज्ञेला मान देऊन, जटा वाढवून, तुझी पादुका समोर ठेवून तुझी वाट पाहत आहे; घरात सर्व काही ठीक आहे.
त्वां पुरा चीरवसनं प्रविशन्तं महावनम्। स्त्रीतृतीयं च्युतं राज्याद् धर्मकामं च केवलम्
पूर्वी मी तुला झाडाच्या सालीचे वस्त्र घालून, मोठ्या वनात जाताना पाहिले होते; एका स्त्रीमुळे तिसऱ्यांदा राज्य गमावलेला, आणि केवळ धर्माचाच विचार करणारा.
पदातिं त्यक्तसर्वस्वं पितृनिर्देशकारिणम्। सर्वभोगैः परित्यक्तं स्वर्गच्युतमिवामरम्
तू पायी चालत, सर्व काही सोडून, वडिलांच्या आज्ञेचे पालन करत होतास; सर्व सुखांचा त्याग करून, जणू काही स्वर्गातून खाली पडलेला देवता.
दृष्ट्वा तु करुणापूर्वं ममासीत् समितिंजय। कैकेयीवचने युक्तं वन्यमूलफलाशिनम्
मग तुला असे पाहून, कैकेयीच्या शब्दाला मान देऊन, वनातील मूळफळे खाणारा तू, माझ्या मनात मोठी करूणा आली, हे शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या.
साम्प्रतं तु समृद्धार्थं समित्रगणबान्धवम्। समीक्ष्य विजितारिं च ममाभूत् प्रीतिरुत्तमा
पण आता, तुला समृद्ध, मित्र, नातेवाईक आणि सहकारी यांच्यासह, शत्रूंवर विजय मिळवलेला पाहून, मला फार आनंद झाला.
सर्वं च सुखदुःखं ते विदितं मम राघव। यत् त्वया विपुलं प्राप्तं जनस्थाननिवासिना
राघवा, तुझे सर्व सुखदुःख मला माहीत आहे, आणि जनस्थानात राहणाऱ्यामुळे तुला जे काही सहन करावे लागले तेही मला माहित आहे.
ब्राह्मणार्थे नियुक्तस्य रक्षतः सर्वतापसान्। रावणेन हृता भार्या बभूवेयमनिन्दिता
ब्राह्मणांच्या सेवेत आणि सर्व तपस्व्यांचे रक्षण करत असताना, रावणाने माझी निष्पाप पत्नी हरण केली.