निवृत्तवनवासोऽसि प्रतिज्ञा पूरिता त्वया। रावणं च रणे हत्वा देवताः परितोषिताः
तू वनवास संपवला आहेस, आपली प्रतिज्ञा पूर्ण केली आहेस आणि रणांगणात रावणाचा वध करून देवतांना संतुष्ट केले आहेस.
कृतं कर्म यशः श्लाघ्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन। भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घमायुरवाप्नुहि
हे शत्रूंचा संहार करणारा, तुझं कार्य पूर्ण झालं, तुझं यश गौरवास्पद आहे आणि ते तुला मिळालं आहे; तू भावांसह राज्यात दीर्घायुष्य लाभो.
इति ब्रुवाणं राजानं रामः प्राञ्जलिरब्रवीत्। कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकय्या भरतस्य च
राजा असं म्हणताच, रामाने हात जोडून म्हटलं, 'धर्म जाणणाऱ्या, तू कैकेयी आणि भरतावर कृपा कर.'
सपुत्रां त्वां त्यजामीति यदुक्ता कैकयी त्वया। स शापः कैकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो
प्रभो, तू कैकेयीला आणि तिच्या पुत्राला सोडतो असं म्हणत दिलेला शाप, तो भयंकर शाप कैकेयी आणि तिच्या पुत्राला लागू होऊ नये.
तथेति स महाराजो राममुक्त्वा कृताञ्जलिम्। लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर्वाक्यमुवाच ह
राजाने 'तसं होवो' असं म्हणून, हात जोडलेल्या रामाला मोकळं केलं, लक्ष्मणाला मिठी मारली आणि पुन्हा बोलू लागला.
रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया। कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते
रामाची आणि सीतेची भक्तीने सेवा करून तू मला मोठा आनंद दिलास, आणि तुला धर्माचं फळही मिळालं.
धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि। रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथोत्तमम्
धर्म जाणणाऱ्या, तुला धर्म आणि पृथ्वीवर मोठं यश मिळेल; राम तुष्ट असल्यावर तुला स्वर्ग आणि श्रेष्ठ कीर्तीही मिळेल.
रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन। रामः सर्वस्य लोकस्य हितेष्वभिरतः सदा
सुमित्रेच्या आनंदात वाढ करणाऱ्या, तू रामाची सेवा कर, तुझं कल्याण होवो; राम नेहमी सर्व लोकांच्या हितासाठीच कार्य करतो.
एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः। अभिवाद्य महात्मानमर्चन्ति पुरुषोत्तमम्
हे तीनही लोक, इंद्रासह, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, त्या महात्म्याला वंदन करून, पुरुषोत्तमाचं पूजन करतात.
एतत् तदुक्तमव्यक्तमक्षरं ब्रह्मसम्मितम्। देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परंतपः
हेच ते अप्रकट, अक्षय, ब्रह्माने मान्य केलेलं गूढ ज्ञान आहे, हे सौम्य; हेच देवतांचं हृदय, आणि राम, शत्रूंचा संहार करणारा, याचा खरा स्वामी आहे.
अवाप्तधर्माचरणं यशश्च विपुलं त्वया। एवं शुश्रूषताव्यग्रं वैदेह्या सह सीतया
सीतेसह तुझ्या एकाग्र सेवेमुळे, तू धर्माचरण आणि मोठं यश मिळवलं आहेस.
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं राजा स्नुषां बद्धाञ्जलिं स्थिताम्। पुत्रीत्याभाष्य मधुरं शनैरेनामुवाच ह
राजाने लक्ष्मणाला असं सांगून, हात जोडून उभी असलेल्या आपल्या सूनबाईला 'मुलगी' म्हणून हळूवार आणि गोड शब्दांत संबोधलं.
कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागमिमं प्रति। रामेणेदं विशुद्ध्यर्थं कृतं वै त्वद्धितैषिणा
वैदेही, या सोडून देण्याबद्दल तू मनात राग धरू नकोस; रामाने हे तुझ्या शुद्धतेसाठी, तुझ्या भल्यासाठी केलं आहे.
सुदुष्करमिदं पुत्रि तव चारित्रलक्षणम्। कृतं यत् तेऽन्यनारीणां यशो ह्यभिभविष्यति
माझ्या मुली, हे तुझं आचरण फार कठीण आहे; तू जे केलं आहेस, त्याने इतर स्त्रियांचं यशही मागे टाकेल.
न त्वं कामं समाधेया भर्तृशुश्रूषणं प्रति। अवश्यं तु मया वाच्यमेष ते दैवतं परम्
तुला नवऱ्याची सेवा कशी करावी हे शिकवायची काहीच गरज नाही; पण तरीही हे सांगणं मला आवश्यक वाटतं, कारण तोच तुझ्यासाठी सर्वात मोठं दैवत आहे.
इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां च राघवः। इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो नृपः
असं सांगून, राघवाने आपल्या मुलांना आणि सीतेला उपदेश केला आणि मग दशरथ राजा विमानात बसून इंद्रलोकाकडे गेला.
विमानमास्थाय महानुभावः श्रिया च संहृष्टतनुर्नृपोत्तमः। आमन्त्र्य पुत्रौ सह सीतया च जगाम देवप्रवरस्य लोकम्
महान आत्मा आणि तेजस्वी राजा, विमानात बसून, आपल्या दोन मुलांना आणि सीतेला निरोप देऊन, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या इंद्राच्या लोकात गेला.
thumb|विंशत्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे विंशत्यधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशेवीसावा सर्ग ऐका.
प्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः। अब्रवीत् परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम्
काकुत्स्थ वंशाचा राम परत गेल्यावर, पाका-शत्रू महेंद्र अत्यंत आनंदाने हात जोडून उभ्या असलेल्या राघवाशी बोलला.
अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं नरर्षभ। प्रीतियुक्ताः स्म तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेप्सितम्
हे नरश्रेष्ठ राम, तुझं दर्शन आम्हाला नेहमीच फलदायी वाटतं; त्यामुळे आम्ही अत्यंत आनंदित झालो आहोत. म्हणून, तुझ्या मनात जे काही इच्छा आहे ते सांग.
एवमुक्तो महेन्द्रेण प्रसन्नेन महात्मना। सुप्रसन्नमना हृष्टो वचनं प्राह राघवः
महेंद्राने, जो महान आत्मा आणि प्रसन्न होता, असं विचारल्यावर, राघव अत्यंत आनंदित मनाने हर्षाने बोलला.
यदि प्रीतिः समुत्पन्ना मयि ते विबुधेश्वर। वक्ष्यामि कुरु मे सत्यं वचनं वदतां वर
देवताधिपती, जर खरंच तुला माझ्यात आनंद मिळाला असेल, तर मी एक मागणी करतो—सत्य बोलणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, ती कृपा माझ्यावर कर.
मम हेतोः पराक्रान्ता ये गता यमसादनम्। ते सर्वे जीवितं प्राप्य समुत्तिष्ठन्तु वानराः
माझ्या कारणासाठी जे जे पराक्रमी वानर यमाच्या लोकात गेले आहेत, ते सर्व पुन्हा जिवंत होऊन उठावेत.
मत्कृते विप्रयुक्ता ये पुत्रैर्दारैश्च वानराः। तान् प्रीतमनसः सर्वान् द्रष्टुमिच्छामि मानद
माझ्यामुळे जे वानर आपल्या मुलांपासून आणि बायकोपासून दूर झाले, ते सर्व मला आनंदी मनाने भेटावेत, हे माझं मनापासूनचं मागणं आहे.
विक्रान्ताश्चापि शूराश्च न मृत्युं गणयन्ति च। कृतयत्ना विपन्नाश्च जीवयैतान् पुरंदर
जे वीर आणि शूर होते, ज्यांनी मृत्यूची पर्वा केली नाही, ज्यांनी प्रयत्न करूनही प्राण गमावले—हे पुरंदर, त्यांना पुन्हा जिवंत कर.
मत्प्रियेष्वभिरक्ताश्च न मृत्युं गणयन्ति ये। त्वत्प्रसादात् समेयुस्ते वरमेतमहं वृणे
जे माझ्या प्रिय व्यक्तींवर प्रेम करतात आणि मृत्यूची भीती बाळगत नाहीत, तुझ्या कृपेने ते सर्व पुन्हा मिळावेत—हीच मी मागणी करतो.
नीरुजो निर्व्रणांश्चैव सम्पन्नबलपौरुषान्। गोलाङ्गूलांस्तथर्क्षांश्च द्रष्टुमिच्छामि मानद
हे मानद, मला वानर आणि अस्वल हे सर्व निरोगी, जखम नसलेले, बळ आणि पराक्रमाने युक्त असे पाहायला आवडेल.
अकाले चापि पुष्पाणि मूलानि च फलानि च। नद्यश्च विमलास्तत्र तिष्ठेयुर्यत्र वानराः
वानर जिथे राहतात तिथे, ऋतू नसतानाही फुले, मुळे आणि फळे मिळावीत आणि नद्या नेहमी स्वच्छ वाहाव्यात.
श्रुत्वा तु वचनं तस्य राघवस्य महात्मनः। महेन्द्रः प्रत्युवाचेदं वचनं प्रीतिसंयुतम्
महात्मा राघवाचं हे बोलणं ऐकून, महेंद्राने प्रेमळ शब्दांत उत्तर दिलं.
महानयं वरस्तात यस्त्वयोक्तो रघूत्तम। द्विर्मया नोक्तपूर्वं च तस्मादेतद् भविष्यति
रघुकुळातील श्रेष्ठा, तू मागितलेला हा वर फार मोठा आहे; मी कधीच दोनदा असा वर दिला नाही, म्हणून तुझी इच्छा पूर्ण होईल.