न मे स्वर्गो बहु मतः सम्मानश्च सुरर्षभैः। त्वया राम विहीनस्य सत्यं प्रतिशृणोमि ते
राम, तुझ्याशिवाय मला स्वर्ग फारसा प्रिय नाही, ना देवांमध्ये मिळणारा मान. हे मी तुला सत्य सांगतो.
अद्य त्वां निहतामित्रं दृष्ट्वा सम्पूर्णमानसम्। निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत् परा मम
आज तुला शत्रूंना हरवलेले पाहून आणि वनवास संपवलेला पाहून माझे मन पूर्ण समाधानाने भरले आहे आणि माझ्या अंतःकरणात अपार आनंद निर्माण झाला आहे.
कैकेय्या यानि चोक्तानि वाक्यानि वदतां वर। तव प्रव्राजनार्थानि स्थितानि हृदये मम
वक्तृत्वात श्रेष्ठ असलेल्या राम, तुझ्या वनवासासाठी कैकेयीने जी वचने सांगितली, ती अजूनही माझ्या हृदयात घर करून आहेत.
त्वां तु दृष्ट्वा कुशलिनं परिष्वज्य सलक्ष्मणम्। अद्य दुःखाद् विमुक्तोऽस्मि नीहारादिव भास्करः
आज तुला आणि लक्ष्मणाला सुखरूप पाहून, दोघांना मिठी मारून, मी जणू धुक्यातून बाहेर पडलेल्या सूर्याप्रमाणे सगळ्या दुःखांतून मुक्त झालो आहे.
तारितोऽहं त्वया पुत्र सुपुत्रेण महात्मना। अष्टावक्रेण धर्मात्मा कहोलो ब्राह्मणो यथा
माझ्या सुज्ञ आणि पुण्यवान पुत्रा, तू मला तारलेस, जसे अष्टावक्राने आपल्या वडील काहोल ब्राह्मणाला तारले होते.
इदानीं च विजानामि यथा सौम्य सुरेश्वरैः। वधार्थं रावणस्येह विहितं पुरुषोत्तमम्
सौम्य, आता मला समजले की, देवेंद्रादी देवांनी रावणाचा वध करण्यासाठी या पृथ्वीवर श्रेष्ठ पुरुषाची नेमणूक केली होती.
सिद्धार्था खलु कौसल्या या त्वां राम गृहं गतम्। वनान्निवृत्तं संहृष्टा द्रक्ष्यते शत्रुसूदनम्
कौसल्या खरंच भाग्यवान आहे, कारण तिला, शत्रूंचा संहार करणारा राम, वनातून परत आपल्या घरी येताना आनंदाने पाहायला मिळेल.
सिद्धार्थाः खलु ते राम नरा ये त्वां पुरीं गतम्। राज्ये चैवाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्ते वसुधाधिपम्
राम, जे लोक तुला नगरीत येताना आणि राज्याभिषेक होऊन पृथ्वीचा राजा झालेला पाहतील, ते खरंच धन्य आहेत.
अनुरक्तेन बलिना शुचिना धर्मचारिणा। इच्छेयं त्वामहं द्रष्टुं भरतेन समागतम्
मला तुझी आणि भरताची, जो तुझ्यावर प्रेम करणारा, बलवान, शुद्ध आणि धर्मनिष्ठ आहे, एकत्र भेट होतेय हे पाहायला आवडेल.
चतुर्दश समाः सौम्य वने निर्यातितास्त्वया। वसता सीतया सार्धं मत्प्रीत्या लक्ष्मणेन च
हे सौम्य, चौदा वर्षे तू सीतेसह आणि माझ्या आनंदासाठी लक्ष्मणासह वनात काढलीस.
निवृत्तवनवासोऽसि प्रतिज्ञा पूरिता त्वया। रावणं च रणे हत्वा देवताः परितोषिताः
तू वनवास संपवला आहेस, आपली प्रतिज्ञा पूर्ण केली आहेस आणि रणांगणात रावणाचा वध करून देवतांना संतुष्ट केले आहेस.
कृतं कर्म यशः श्लाघ्यं प्राप्तं ते शत्रुसूदन। भ्रातृभिः सह राज्यस्थो दीर्घमायुरवाप्नुहि
हे शत्रूंचा संहार करणारा, तुझं कार्य पूर्ण झालं, तुझं यश गौरवास्पद आहे आणि ते तुला मिळालं आहे; तू भावांसह राज्यात दीर्घायुष्य लाभो.
इति ब्रुवाणं राजानं रामः प्राञ्जलिरब्रवीत्। कुरु प्रसादं धर्मज्ञ कैकय्या भरतस्य च
राजा असं म्हणताच, रामाने हात जोडून म्हटलं, 'धर्म जाणणाऱ्या, तू कैकेयी आणि भरतावर कृपा कर.'
सपुत्रां त्वां त्यजामीति यदुक्ता कैकयी त्वया। स शापः कैकयीं घोरः सपुत्रां न स्पृशेत् प्रभो
प्रभो, तू कैकेयीला आणि तिच्या पुत्राला सोडतो असं म्हणत दिलेला शाप, तो भयंकर शाप कैकेयी आणि तिच्या पुत्राला लागू होऊ नये.
तथेति स महाराजो राममुक्त्वा कृताञ्जलिम्। लक्ष्मणं च परिष्वज्य पुनर्वाक्यमुवाच ह
राजाने 'तसं होवो' असं म्हणून, हात जोडलेल्या रामाला मोकळं केलं, लक्ष्मणाला मिठी मारली आणि पुन्हा बोलू लागला.
रामं शुश्रूषता भक्त्या वैदेह्या सह सीतया। कृता मम महाप्रीतिः प्राप्तं धर्मफलं च ते
रामाची आणि सीतेची भक्तीने सेवा करून तू मला मोठा आनंद दिलास, आणि तुला धर्माचं फळही मिळालं.
धर्मं प्राप्स्यसि धर्मज्ञ यशश्च विपुलं भुवि। रामे प्रसन्ने स्वर्गं च महिमानं तथोत्तमम्
धर्म जाणणाऱ्या, तुला धर्म आणि पृथ्वीवर मोठं यश मिळेल; राम तुष्ट असल्यावर तुला स्वर्ग आणि श्रेष्ठ कीर्तीही मिळेल.
रामं शुश्रूष भद्रं ते सुमित्रानन्दवर्धन। रामः सर्वस्य लोकस्य हितेष्वभिरतः सदा
सुमित्रेच्या आनंदात वाढ करणाऱ्या, तू रामाची सेवा कर, तुझं कल्याण होवो; राम नेहमी सर्व लोकांच्या हितासाठीच कार्य करतो.
एते सेन्द्रास्त्रयो लोकाः सिद्धाश्च परमर्षयः। अभिवाद्य महात्मानमर्चन्ति पुरुषोत्तमम्
हे तीनही लोक, इंद्रासह, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, त्या महात्म्याला वंदन करून, पुरुषोत्तमाचं पूजन करतात.
एतत् तदुक्तमव्यक्तमक्षरं ब्रह्मसम्मितम्। देवानां हृदयं सौम्य गुह्यं रामः परंतपः
हेच ते अप्रकट, अक्षय, ब्रह्माने मान्य केलेलं गूढ ज्ञान आहे, हे सौम्य; हेच देवतांचं हृदय, आणि राम, शत्रूंचा संहार करणारा, याचा खरा स्वामी आहे.
अवाप्तधर्माचरणं यशश्च विपुलं त्वया। एवं शुश्रूषताव्यग्रं वैदेह्या सह सीतया
सीतेसह तुझ्या एकाग्र सेवेमुळे, तू धर्माचरण आणि मोठं यश मिळवलं आहेस.
इत्युक्त्वा लक्ष्मणं राजा स्नुषां बद्धाञ्जलिं स्थिताम्। पुत्रीत्याभाष्य मधुरं शनैरेनामुवाच ह
राजाने लक्ष्मणाला असं सांगून, हात जोडून उभी असलेल्या आपल्या सूनबाईला 'मुलगी' म्हणून हळूवार आणि गोड शब्दांत संबोधलं.
कर्तव्यो न तु वैदेहि मन्युस्त्यागमिमं प्रति। रामेणेदं विशुद्ध्यर्थं कृतं वै त्वद्धितैषिणा
वैदेही, या सोडून देण्याबद्दल तू मनात राग धरू नकोस; रामाने हे तुझ्या शुद्धतेसाठी, तुझ्या भल्यासाठी केलं आहे.
सुदुष्करमिदं पुत्रि तव चारित्रलक्षणम्। कृतं यत् तेऽन्यनारीणां यशो ह्यभिभविष्यति
माझ्या मुली, हे तुझं आचरण फार कठीण आहे; तू जे केलं आहेस, त्याने इतर स्त्रियांचं यशही मागे टाकेल.
न त्वं कामं समाधेया भर्तृशुश्रूषणं प्रति। अवश्यं तु मया वाच्यमेष ते दैवतं परम्
तुला नवऱ्याची सेवा कशी करावी हे शिकवायची काहीच गरज नाही; पण तरीही हे सांगणं मला आवश्यक वाटतं, कारण तोच तुझ्यासाठी सर्वात मोठं दैवत आहे.
इति प्रतिसमादिश्य पुत्रौ सीतां च राघवः। इन्द्रलोकं विमानेन ययौ दशरथो नृपः
असं सांगून, राघवाने आपल्या मुलांना आणि सीतेला उपदेश केला आणि मग दशरथ राजा विमानात बसून इंद्रलोकाकडे गेला.
विमानमास्थाय महानुभावः श्रिया च संहृष्टतनुर्नृपोत्तमः। आमन्त्र्य पुत्रौ सह सीतया च जगाम देवप्रवरस्य लोकम्
महान आत्मा आणि तेजस्वी राजा, विमानात बसून, आपल्या दोन मुलांना आणि सीतेला निरोप देऊन, देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या इंद्राच्या लोकात गेला.
thumb|विंशत्यधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे विंशत्यधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशेवीसावा सर्ग ऐका.
प्रतिप्रयाते काकुत्स्थे महेन्द्रः पाकशासनः। अब्रवीत् परमप्रीतो राघवं प्राञ्जलिं स्थितम्
काकुत्स्थ वंशाचा राम परत गेल्यावर, पाका-शत्रू महेंद्र अत्यंत आनंदाने हात जोडून उभ्या असलेल्या राघवाशी बोलला.
अमोघं दर्शनं राम तवास्माकं नरर्षभ। प्रीतियुक्ताः स्म तेन त्वं ब्रूहि यन्मनसेप्सितम्
हे नरश्रेष्ठ राम, तुझं दर्शन आम्हाला नेहमीच फलदायी वाटतं; त्यामुळे आम्ही अत्यंत आनंदित झालो आहोत. म्हणून, तुझ्या मनात जे काही इच्छा आहे ते सांग.