तामादाय सुमञ्जूषामायसीं यत्र तद्धनुः। सुरोपमं ते जनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिणः
ती लोखंडी, सुंदर पेटी, ज्यात धनुष्य होतं, ती घेऊन ते मंत्री, देवांसारखे, जनक राजाला म्हणाले.
इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभिः। मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदीच्छसि
'राजा, हे उत्तम धनुष्य सर्व राजांनी पूजलं आहे; मिथिलाधिपती, हे पाहायचं असेल तर पाहा.'
तेषां नृपो वचः श्रुत्वा कृताञ्जलिरभाषत। विश्वामित्रं महात्मानं तावुभौ रामलक्ष्मणौ
त्यांचं बोलणं ऐकून, राजा हात जोडून, महात्मा विश्वामित्र आणि दोघे राम-लक्ष्मण यांना म्हणाला.
इदं धनुर्वरं ब्रह्मञ्जनकैरभिपूजितम्। राजभिश्च महावीर्यैरशक्तैः पूरितं तदा
'ब्रह्मन्, हे उत्तम धनुष्य जनकांनी आणि बलवान राजांनी पूजलं आहे, पण तेव्हा कुणालाही ते चढवता आलं नाही.'
नैतत् सुरगणाः सर्वे सासुरा न च राक्षसाः। गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः
'सर्व देव, असुर, राक्षस, श्रेष्ठ गंधर्व, यक्ष, किन्नर, महापाताळ सर्प — कोणालाही हे जमलं नाही.'
क्व गतिर्मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे। आरोपणे समायोगे वेपने तोलने तथा
'माणसांना तर हे धनुष्य चढवणं, दोरी लावणं, वाकवणं किंवा उचलणं शक्यच नाही.'
तदेतद् धनुषां श्रेष्ठमानीतं मुनिपुंगव। दर्शयैतन्महाभाग अनयो राजपुत्रयोः
'हे धनुर्धन्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, हे मुनिश्रेष्ठ, आणलं आहे; हे भाग्यवान, या दोन राजपुत्रांना दाखवा.'
विश्वामित्रः सरामस्तु श्रुत्वा जनकभाषितम्। वत्स राम धनुः पश्य इति राघवमब्रवीत्
जनकाचं बोलणं ऐकून, विश्वामित्रांनी रामाला सांगितलं, 'बाळा राम, हे धनुष्य पाहा.'
महर्षेर्वचनाद् रामो यत्र तिष्ठति तद्धनुः। मञ्जूषां तामपावृत्य दृष्ट्वा धनुरथाब्रवीत्
महर्षींच्या आज्ञेने, जिथे धनुष्य होतं तिथे राम गेला; पेटी उघडून, धनुष्य पाहून तो बोलला.
इदं धनुर्वरं दिव्यं संस्पृशामीह पाणिना। यत्नवांश्च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा
'हे दिव्य, उत्तम धनुष्य मी हाताने स्पर्श करतो; ते उचलायला आणि चढवायला मी प्रयत्न करीन.'
बाढमित्यब्रवीद् राजा मुनिश्च समभाषत। लीलया स धनुर्मध्ये जग्राह वचनान्मुनेः
राजाने 'हो' असे उत्तर दिले आणि ऋषीनेही तसेच सांगितले. मग त्या ऋषीच्या सांगण्यावरून रामाने सहजपणे त्या धनुष्याचा मध्यभाग हातात घेतला.
पश्यतां नृसहस्राणां बहूनां रघुनन्दनः। आरोपयत् स धर्मात्मा सलीलमिव तद्धनुः
अनेक राजे आणि लोक बघत असताना, रघुकुळाचा आनंद राम, जो धर्मनिष्ठ आहे, त्याने ते धनुष्य अगदी सहजपणे पाण्यासारखे चढवले.
आरोपयित्वा मौर्वीं च पूरयामास तद्धनुः। तद् बभञ्ज धनुर्मध्ये नरश्रेष्ठो महायशाः
रामाने धनुष्याला दोरी लावून ते पूर्णपणे वाकवले आणि मग तो महायशस्वी, श्रेष्ठ पुरुष, त्या धनुष्याचा मध्यभाग मोडून टाकला.
तस्य शब्दो महानासीन्निर्घातसमनिःस्वनः। भूमिकम्पश्च सुमहान् पर्वतस्येव दीर्यतः
त्या वेळी मोठा आवाज झाला, जणू काही वीज कोसळली आणि पर्वत तुटल्यासारखी मोठी भूकंपही झाला.
निपेतुश्च नराः सर्वे तेन शब्देन मोहिताः। वर्जयित्वा मुनिवरं राजानं तौ च राघवौ
त्या प्रचंड आवाजाने सर्व लोक गोंधळून खाली पडले, फक्त महान ऋषी, राजा आणि ते दोन्ही राघवपुत्र सोडून.
प्रत्याश्वस्ते जने तस्मिन् राजा विगतसाध्वसः। उवाच प्राञ्जलिर्वाक्यं वाक्यज्ञो मुनिपुंगवम्
लोकांना शुद्धीवर येताच, राजाने भीती गेल्यावर, हात जोडून वाक्यकुशल श्रेष्ठ ऋषीला आदराने बोलले.
भगवन् दृष्टवीर्यो मे रामो दशरथात्मजः। अत्यद्भुतमचिन्त्यं च अतर्कितमिदं मया
भगवंत, दशरथाचा पुत्र राम याचे सामर्थ्य मी पाहिले. हे खरंच अद्भुत, अकल्पनीय आणि माझ्या मनातही न आलेले आहे.
जनकानां कुले कीर्तिमाहरिष्यति मे सुता। सीता भर्तारमासाद्य रामं दशरथात्मजम्
माझी मुलगी सीता, दशरथपुत्र राम ह्याला पती म्हणून मिळाल्यावर, जनककुळाचे नाव उज्ज्वल करेल.
मम सत्या प्रतिज्ञा सा वीर्यशुल्केति कौशिक। सीता प्राणैर्बहुमता देया रामाय मे सुता
कौशिक, 'सिता वीर्यशुल्क आहे' ही माझी प्रतिज्ञा खरी झाली. माझी मुलगी, जी मला प्राणाहूनही प्रिय आहे, ती आता रामाला दिली जाईल.
भवतोऽनुमते ब्रह्मन् शीघ्रं गच्छन्तु मन्त्रिणः। मम कौशिक भद्रं ते अयोध्यां त्वरिता रथैः
तुमच्या संमतीने, हे ब्राह्मण, माझे मंत्री लवकरात लवकर रथांमधून अयोध्येला जावोत, कौशिक, तुम्हाला शुभेच्छा असो.
राजानं प्रश्रितैर्वाक्यैरानयन्तु पुरं मम। प्रदानं वीर्यशुल्कायाः कथयन्तु च सर्वशः
माझ्या मंत्र्यांनी आदरपूर्वक बोलून राजाला माझ्या नगरीत आणावे आणि वीर्यशुल्केच्या देणगीबद्दल सर्व काही सांगावे.
मुनिगुप्तौ च काकुत्स्थौ कथयन्तु नृपाय वै। प्रीतियुक्तं तु राजानमानयन्तु सुशीघ्रगाः
मंत्र्यांनी राजाला हेही सांगावे की, ऋषीच्या रक्षणाखाली असलेले काकुत्स्थकुळातील हे दोन्ही पुत्र आहेत. आणि प्रेमाने, अत्यंत वेगाने, राजाला येथे घेऊन यावे.
कौशिकस्तु तथेत्याह राजा चाभाष्य मन्त्रिणः। अयोध्यां प्रेषयामास धर्मात्मा कृतशासनान्। यथावृत्तं समाख्यातुमानेतुं च नृपं तथा
कौशिकाने 'तसेच होईल' असे म्हटले आणि धर्मनिष्ठ राजाने आपल्या मंत्र्यांना आज्ञा दिली. मग त्यांनी अयोध्येला जाऊन सर्व घडलेली घटना सांगावी आणि राजाला घेऊन यावे, असे सांगितले.
thumb| अष्टषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे अष्टषष्ठितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील अठ्ठावन्नावा सर्ग ऐका.
जनकेन समादिष्टा दूतास्ते क्लान्तवाहनाः। त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम्
जनकाच्या आज्ञेने ते दूत, ज्यांची वाहने थकली होती, तीन रात्री वाटेत राहून अयोध्या नगरीत पोहोचले.
ते राजवचनाद् गत्वा राजवेश्म प्रवेशिताः। ददृशुर्देवसंकाशं वृद्धं दशरथं नृपम्
राजाच्या आज्ञेने ते राजवाड्यात गेले आणि देवासारखा तेजस्वी, वृद्ध दशरथ राजा त्यांना दिसला.
बद्धाञ्जलिपुटाः सर्वे दूता विगतसाध्वसाः। राजानं प्रश्रितं वाक्यमब्रुवन् मधुराक्षरम्
सर्व दूतांनी हात जोडून, भीती न बाळगता, राजाला आदरयुक्त आणि मधुर शब्दांत संबोधले.
मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतः। मुहुर्मुहुर्मधुरया स्नेहसंरक्तया गिरा
मिथिलाचा राजा जनक, अग्निहोत्रासह, पुन्हा पुन्हा गोड आणि प्रेमळ भाषेत...
कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम्। जनकस्त्वां महाराज पृच्छते सपुरःसरम्
महामहाराज, जनक राजासह त्यांचे गुरुजन आणि पुरोहित सर्वप्रथम तुमच्या आणि तुमच्या कुटुंबाच्या कुशलतेची, सुखसमृद्धीची विचारपूस करतात.
पृष्ट्वा कुशलमव्यग्रं वैदेहो मिथिलाधिपः। कौशिकानुमते वाक्यं भवन्तमिदमब्रवीत्
मिथिलाधिपती वैदेह राजाने, कौशिक ऋषींच्या संमतीने, शांतपणे तुमच्या कुशलतेची चौकशी करून ही वाणी सांगितली.