इति ब्रुवन्ती रुदती बाष्पगद्गदभाषिणी। उवाच लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरायणम्
असं बोलता बोलता, रडत, डोळ्यांतून अश्रू येत असताना, सीतेने ध्यानात गढून गेलेल्या, दुःखी लक्ष्मणाला उद्देशून सांगितलं.
चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम्। मिथ्यापवादोपहता नाहं जीवितुमुत्सहे
सौमित्रा, माझ्यासाठी चित्ता तयार कर. हाच या दु:खावर उपाय आहे. खोट्या आरोपाने मी इतकी व्यथित झाले आहे की, आता जगू शकत नाही.
अप्रीतेन गुणैर्भर्त्रा त्यक्ताया जनसंसदि। या क्षमा मे गतिर्गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम्
माझ्या गुणांवर नाखूष होऊन, सर्वांसमोर पतीने मला टाकून दिलं, तर आता माझ्यासाठी दुसरा मार्गच उरलेला नाही. मी अग्नित प्रवेश करीन.
एवमुक्तस्तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा। अमर्षवशमापन्नो राघवं समुदैक्षत
वैदेहीचं असं बोलणं ऐकून, शत्रूंना जिंकणारा लक्ष्मण रागाने भरून गेला आणि त्याने राघवाकडे रोखून पाहिलं.
स विज्ञाय मनश्छन्दं रामस्याकारसूचितम्। चितां चकार सौमित्रिर्मते रामस्य वीर्यवान्
रामाच्या चेहऱ्यावरून त्याचा हेतू ओळखून, पराक्रमी सौमित्राने रामाच्या इच्छेनुसार चित्ता तयार केली.
नहि रामं तदा कश्चित् कालान्तकयमोपमम्। अनुनेतुमथो वक्तुं द्रष्टुं वाप्यशकत् सुहृत्
त्या वेळी, काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा झालेला राम, इतका कठोर झाला होता की, कोणताही मित्र त्याला समजावू शकला नाही, काही बोलू शकला नाही, किंवा त्याच्याकडे पाहूही शकला नाही.
अधोमुखं स्थितं रामं ततः कृत्वा प्रदक्षिणम्। उपावर्तत वैदेही दीप्यमानं हुताशनम्
राम डोकं खाली घालून उभा असताना, वैदेहीने त्याची प्रदक्षिणा केली आणि नंतर ती तेजस्वी अग्नीपाशी गेली.
प्रणम्य दैवतेभ्यश्च ब्राह्मणेभ्यश्च मैथिली। बद्धाञ्जलिपुटा चेदमुवाचाग्निसमीपतः
मैथिलीने दोन्ही हात जोडून देवांना आणि ब्राह्मणांना वंदन केले आणि अग्नीच्या जवळ उभी राहून म्हणाली,
यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात्। तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः
माझं मन कधीच राघवापासून दूर झालं नाही, याचं साक्षीदार म्हणून सर्वत्र असणारा अग्नी मला सर्व बाजूंनी रक्षण करो.
यथा मां शुद्धचारित्रां दुष्टां जानाति राघवः। तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः
मी स्वच्छ वागणुकीची असूनही राघव मला दोषी समजतो, याचं साक्षीदार म्हणून सर्वत्र असणारा अग्नी मला सर्व बाजूंनी रक्षण करो.
कर्मणा मनसा वाचा यथा नातिचराम्यहम्। राघवं सर्वधर्मज्ञं तथा मां पातु पावकः
मी कधीही कृतीने, मनाने किंवा वाणीने सर्वधर्म जाणणाऱ्या राघवाचा अपराध केला नाही, म्हणून अग्नी मला रक्षण करो.
आदित्यो भगवान् वायुर्दिशश्चन्द्रस्तथैव च। अहश्चापि तथा संध्ये रात्रिश्च पृथिवी तथा। यथान्येऽपि विजानन्ति तथा चारित्रसंयुताम्
सूर्य, वायू, दिशा, चंद्र, दिवस, संध्या, रात्र आणि पृथ्वी—हे सगळे आणि इतरही मला सदाचार असलेली म्हणून ओळखतात.
एवमुक्त्वा तु वैदेही परिक्रम्य हुताशनम्। विवेश ज्वलनं दीप्तं निःशङ्केनान्तरात्मना
असं म्हणून वैदेहीने अग्नीची प्रदक्षिणा केली आणि मनात कोणतीही शंका न ठेवता ती तेजस्वी ज्वाळांमध्ये शिरली.
जनश्च सुमहांस्तत्र बालवृद्धसमाकुलः। ददर्श मैथिलीं दीप्तां प्रविशन्तीं हुताशनम्
तेथे लहान-मोठ्यांनी भरलेली मोठी लोकसमूह मैथिलीला तेजाने उजळून, त्या ज्वलंत अग्नीमध्ये जाताना पाहत होते.
सा तप्तनवहेमाभा तप्तकाञ्चनभूषणा। पपात ज्वलनं दीप्तं सर्वलोकस्य संनिधौ
ती नव्याने वितळलेल्या सोन्यासारखी चमकत होती, सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेली होती आणि सर्व लोकांच्या समोर ती तेजस्वी अग्नीमध्ये पडली.
ददृशुस्तां विशालाक्षीं पतन्तीं हव्यवाहनम्। सीतां सर्वाणि रूपाणि रुक्मवेदिनिभां तदा
त्या वेळी सर्वांनी मोठ्या डोळ्यांची, सोन्यासारखी चमकणारी, सर्व रूपांनी प्रकट झालेली सीता अग्नीमध्ये पडताना पाहिली.
ददृशुस्तां महाभागां प्रविशन्तीं हुताशनम्। ऋषयो देवगन्धर्वा यज्ञे पूर्णाहुतीमिव
ऋषी आणि देवगंधर्वांनी त्या पुण्यवती सीतेला अग्नीमध्ये जाताना पाहिलं, जणू काही यज्ञात पूर्ण आहुती दिली जात आहे.
प्रचुक्रुशुः स्त्रियः सर्वास्तां दृष्ट्वा हव्यवाहने। पतन्तीं संस्कृतां मन्त्रैर्वसोर्धारामिवाध्वरे
सर्व स्त्रियांनी हंबरडा फोडला, कारण त्यांनी मंत्रांनी शुद्ध केलेली, जणू यज्ञात तुपाची धार ओतावी तशी, सीता अग्नीमध्ये पडताना पाहिली.
ददृशुस्तां त्रयो लोका देवगन्धर्वदानवाः। शप्तां पतन्तीं निरये त्रिदिवाद् देवतामिव
ती शापित होऊन नरकात पडताना, जणू स्वर्गातून एखादी देवी खाली पडावी, तसं तीनही लोकांतील देव, गंधर्व आणि दानवांनी पाहिलं.
तस्यामग्निं विशन्त्यां तु हाहेति विपुलः स्वनः। रक्षसां वानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः
ती अग्नीमध्ये शिरताना, राक्षस आणि वानरांच्या तोंडून 'हाय हाय' असा मोठा आवाज निघाला, जो आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वाटत होता.
thumb|सप्तदशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्तदशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशे सतरावा सर्ग ऐका.
ततो हि दुर्मना रामः श्रुत्वैवं वदतां गिरः । दध्यौ मुहूर्तं धर्मात्मा बाष्पव्याकुललोचनः
मग त्या शब्दांनी रामाचा मन खिन्न झालं, डोळ्यात अश्रू येऊन तो धर्मात्मा काही काळ विचारात पडला.
ततो वैश्रवणो राजा यमश्च पितृभिः सह । सहस्राक्षश्च देवेशो वरुणश्च जलेश्वरः
मग वैश्रवण राजा, यम आपल्या पितरांसह, देवांचा स्वामी इंद्र आणि जलाचा अधिपती वरुण हे सर्व आले.
षडर्धनयनः श्रीमान्महादेवो वृषध्वजः । कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः
तीन डोळ्यांचा, वृषध्वज असलेला तेजस्वी महादेव आणि सर्व लोकांचा कर्ता, ब्रह्मविद्येत श्रेष्ठ असलेला ब्रह्मा हेही आले.
एते सर्वे समागम्य विमानैः सूर्यसन्निभैः । आगम्य नगरीं लङ्काम् अभिजग्मुश्च राघवम्
हे सर्वजण एकत्र येऊन, सूर्यासारख्या तेजस्वी विमानांत बसून लंका नगरीत आले आणि राघवाजवळ गेले.
ततः सहस्ताभरणान् प्रगृह्य विपुलान् भुजान् । अब्रुवंस्त्रिदशश्रैष्ठाः प्राञ्जलिं राघवं स्थितम्
तेव्हा हजारो दागिने घातलेले, बलवान हात असलेले देवांचे श्रेष्ठ लोक, हात जोडून उभ्या असलेल्या राघवाला म्हणाले.
कर्ता सर्वस्य लोकस्य श्रेष्ठो ज्ञानविदां विभुः । उपेक्षसे कथं सीताम् पतन्तीं हव्यवाहने
सर्व जगाचा कर्ता, ज्ञानी लोकांमध्ये श्रेष्ठ असलेला प्रभो, सिता अग्नीमध्ये पडत असताना तू तिला कसा दुर्लक्ष करतोस?
कथं देवगणश्रेष्ठम् आत्मानं नावबुध्यसे । ऋतधामा वसुः पूर्वम् वसूनां त्वं प्रजापतिः
देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेला स्वतःला ओळखत नाहीस का? सत्यधर्मी वसु, पूर्वीचा वसूंमध्ये प्रमुख, तूच प्रजापती आहेस.
त्रयाणां त्वं हि लोकानाम् आदिकर्ता स्वयंप्रभु: । रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामसि पञ्चमः । अश्विनौ चापि ते कर्णौ चन्द्रसूर्यौ च चक्षुषी
तीनही लोकांचा आदिकर्ता आणि सर्वांचा स्वामी तूच आहेस; रुद्रांमध्ये आठवा रुद्र, साध्यांमध्ये पाचवा; अश्विनी तुझे कान, चंद्रसूर्य तुझी डोळे.
अन्ते चादौ च लोकानाम् दृश्यसे त्वं परन्तप । उपेक्षसे च वैदेहीम् मानुषः प्राकृतो यथा
सृष्टीच्या प्रारंभास आणि शेवटी तूच दिसतोस, शत्रूंना जाळणारा; तरीही वैदेहीकडे तू सामान्य माणसासारखे दुर्लक्ष करतोस.