पृथक्स्त्रीणां प्रचारेण जातिं त्वं परिशङ्कसे। परित्यजैनां शङ्कां तु यदि तेऽहं परीक्षिता
इतर स्त्रियांच्या वागण्यामुळे तू माझ्यावर शंका घेतली आहेस. पण जर तू मला खरंच परखून पाहिलं असेल, तर ही शंका आता सोडून दे.
यदहं गात्रसंस्पर्शं गतास्मि विवशा प्रभो। कामकारो न मे तत्र दैवं तत्रापराध्यति
हे प्रभो, मी दुसऱ्याच्या स्पर्शाला जेव्हा लाचार होऊन गेली, तेव्हा माझ्या इच्छेने नाही. त्या वेळी दोष माझा नाही, ते सगळं नशीबामुळे घडलं.
मदधीनं तु यत् तन्मे हृदयं त्वयि वर्तते। पराधीनेषु गात्रेषु किं करिष्याम्यनीश्वरी
माझं मन, जे माझ्या अधीन आहे, ते नेहमी तुझ्यावरच आहे. पण शरीर दुसऱ्याच्या ताब्यात असताना, मी असहाय्य असताना मी काय करू शकते?
सह संवृद्धभावेन संसर्गेण च मानद। यदि तेऽहं न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम्
आपण दोघं इतके दिवस एकत्र होतो, जवळून राहिलो, तरीही जर तू मला ओळखलंच नाहीस, तर मी कायमची हरले.
प्रेषितस्ते महावीरो हनुमानवलोककः। लङ्कास्थाहं त्वया राजन् किं तदा न विसर्जिता
तू मोठ्या पराक्रमी हनुमंताला मला पाहायला पाठवलंस. मी लंकेत असताना, राजन, मगच का मला सोडून दिलं नाहीस?
प्रत्यक्षं वानरस्यास्य तद्वाक्यसमनन्तरम्। त्वया संत्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज्जीवितं मया
माकडाने प्रत्यक्ष सांगितल्यानंतर जर तू मला सोडून दिलं असतंस, हे वीर, तर मी लगेचच माझं प्राण सोडलं असतं.
न वृथा ते श्रमोऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम्। सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायं विफलस्तव
मग तुझा सारा कष्ट वाया गेला नसता, कारण मी माझं प्राण या शंकेवर ठेवली असती. तुझ्या मित्रांना झालेला त्रासही मग व्यर्थ गेला नसता.
त्वया तु नृपशार्दूल रोषमेवानुवर्तता। लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वमेव पुरस्कृतम्
पण तू, राजांमध्ये वाघ, फक्त रागालाच महत्त्व दिलंस आणि सर्वसामान्य पुरुषासारखं, माझ्या स्त्रीत्वालाच पुढे केलंस.
अपदेशेन जनकान्नोत्पत्तिर्वसुधातलात्। मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम्
तू माझा जनक आणि पृथ्वीवरून झालेला जन्म दुर्लक्ष केलास, आणि माझं वर्तन चांगलं माहित असूनही त्याला किंमत दिली नाहीस.
न प्रमाणीकृतः पाणिर्बाल्ये मम निपीडितः। मम भक्तिश्च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम्
माझं लग्न योग्य रीतीने झालं नाही, लहानपणी मला खूप हाल झाले. माझी भक्ती आणि स्वभाव, हे सगळं तू मागे टाकलंस.
इति ब्रुवन्ती रुदती बाष्पगद्गदभाषिणी। उवाच लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरायणम्
असं बोलता बोलता, रडत, डोळ्यांतून अश्रू येत असताना, सीतेने ध्यानात गढून गेलेल्या, दुःखी लक्ष्मणाला उद्देशून सांगितलं.
चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम्। मिथ्यापवादोपहता नाहं जीवितुमुत्सहे
सौमित्रा, माझ्यासाठी चित्ता तयार कर. हाच या दु:खावर उपाय आहे. खोट्या आरोपाने मी इतकी व्यथित झाले आहे की, आता जगू शकत नाही.
अप्रीतेन गुणैर्भर्त्रा त्यक्ताया जनसंसदि। या क्षमा मे गतिर्गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम्
माझ्या गुणांवर नाखूष होऊन, सर्वांसमोर पतीने मला टाकून दिलं, तर आता माझ्यासाठी दुसरा मार्गच उरलेला नाही. मी अग्नित प्रवेश करीन.
एवमुक्तस्तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा। अमर्षवशमापन्नो राघवं समुदैक्षत
वैदेहीचं असं बोलणं ऐकून, शत्रूंना जिंकणारा लक्ष्मण रागाने भरून गेला आणि त्याने राघवाकडे रोखून पाहिलं.
स विज्ञाय मनश्छन्दं रामस्याकारसूचितम्। चितां चकार सौमित्रिर्मते रामस्य वीर्यवान्
रामाच्या चेहऱ्यावरून त्याचा हेतू ओळखून, पराक्रमी सौमित्राने रामाच्या इच्छेनुसार चित्ता तयार केली.
नहि रामं तदा कश्चित् कालान्तकयमोपमम्। अनुनेतुमथो वक्तुं द्रष्टुं वाप्यशकत् सुहृत्
त्या वेळी, काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा झालेला राम, इतका कठोर झाला होता की, कोणताही मित्र त्याला समजावू शकला नाही, काही बोलू शकला नाही, किंवा त्याच्याकडे पाहूही शकला नाही.
अधोमुखं स्थितं रामं ततः कृत्वा प्रदक्षिणम्। उपावर्तत वैदेही दीप्यमानं हुताशनम्
राम डोकं खाली घालून उभा असताना, वैदेहीने त्याची प्रदक्षिणा केली आणि नंतर ती तेजस्वी अग्नीपाशी गेली.
प्रणम्य दैवतेभ्यश्च ब्राह्मणेभ्यश्च मैथिली। बद्धाञ्जलिपुटा चेदमुवाचाग्निसमीपतः
मैथिलीने दोन्ही हात जोडून देवांना आणि ब्राह्मणांना वंदन केले आणि अग्नीच्या जवळ उभी राहून म्हणाली,
यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात्। तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः
माझं मन कधीच राघवापासून दूर झालं नाही, याचं साक्षीदार म्हणून सर्वत्र असणारा अग्नी मला सर्व बाजूंनी रक्षण करो.
यथा मां शुद्धचारित्रां दुष्टां जानाति राघवः। तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः
मी स्वच्छ वागणुकीची असूनही राघव मला दोषी समजतो, याचं साक्षीदार म्हणून सर्वत्र असणारा अग्नी मला सर्व बाजूंनी रक्षण करो.
कर्मणा मनसा वाचा यथा नातिचराम्यहम्। राघवं सर्वधर्मज्ञं तथा मां पातु पावकः
मी कधीही कृतीने, मनाने किंवा वाणीने सर्वधर्म जाणणाऱ्या राघवाचा अपराध केला नाही, म्हणून अग्नी मला रक्षण करो.
आदित्यो भगवान् वायुर्दिशश्चन्द्रस्तथैव च। अहश्चापि तथा संध्ये रात्रिश्च पृथिवी तथा। यथान्येऽपि विजानन्ति तथा चारित्रसंयुताम्
सूर्य, वायू, दिशा, चंद्र, दिवस, संध्या, रात्र आणि पृथ्वी—हे सगळे आणि इतरही मला सदाचार असलेली म्हणून ओळखतात.
एवमुक्त्वा तु वैदेही परिक्रम्य हुताशनम्। विवेश ज्वलनं दीप्तं निःशङ्केनान्तरात्मना
असं म्हणून वैदेहीने अग्नीची प्रदक्षिणा केली आणि मनात कोणतीही शंका न ठेवता ती तेजस्वी ज्वाळांमध्ये शिरली.
जनश्च सुमहांस्तत्र बालवृद्धसमाकुलः। ददर्श मैथिलीं दीप्तां प्रविशन्तीं हुताशनम्
तेथे लहान-मोठ्यांनी भरलेली मोठी लोकसमूह मैथिलीला तेजाने उजळून, त्या ज्वलंत अग्नीमध्ये जाताना पाहत होते.
सा तप्तनवहेमाभा तप्तकाञ्चनभूषणा। पपात ज्वलनं दीप्तं सर्वलोकस्य संनिधौ
ती नव्याने वितळलेल्या सोन्यासारखी चमकत होती, सोन्याच्या दागिन्यांनी सजलेली होती आणि सर्व लोकांच्या समोर ती तेजस्वी अग्नीमध्ये पडली.
ददृशुस्तां विशालाक्षीं पतन्तीं हव्यवाहनम्। सीतां सर्वाणि रूपाणि रुक्मवेदिनिभां तदा
त्या वेळी सर्वांनी मोठ्या डोळ्यांची, सोन्यासारखी चमकणारी, सर्व रूपांनी प्रकट झालेली सीता अग्नीमध्ये पडताना पाहिली.
ददृशुस्तां महाभागां प्रविशन्तीं हुताशनम्। ऋषयो देवगन्धर्वा यज्ञे पूर्णाहुतीमिव
ऋषी आणि देवगंधर्वांनी त्या पुण्यवती सीतेला अग्नीमध्ये जाताना पाहिलं, जणू काही यज्ञात पूर्ण आहुती दिली जात आहे.
प्रचुक्रुशुः स्त्रियः सर्वास्तां दृष्ट्वा हव्यवाहने। पतन्तीं संस्कृतां मन्त्रैर्वसोर्धारामिवाध्वरे
सर्व स्त्रियांनी हंबरडा फोडला, कारण त्यांनी मंत्रांनी शुद्ध केलेली, जणू यज्ञात तुपाची धार ओतावी तशी, सीता अग्नीमध्ये पडताना पाहिली.
ददृशुस्तां त्रयो लोका देवगन्धर्वदानवाः। शप्तां पतन्तीं निरये त्रिदिवाद् देवतामिव
ती शापित होऊन नरकात पडताना, जणू स्वर्गातून एखादी देवी खाली पडावी, तसं तीनही लोकांतील देव, गंधर्व आणि दानवांनी पाहिलं.
तस्यामग्निं विशन्त्यां तु हाहेति विपुलः स्वनः। रक्षसां वानराणां च सम्बभूवाद्भुतोपमः
ती अग्नीमध्ये शिरताना, राक्षस आणि वानरांच्या तोंडून 'हाय हाय' असा मोठा आवाज निघाला, जो आश्चर्यकारक आणि अद्भुत वाटत होता.