शत्रुघ्ने वाथ सुग्रीवे राक्षसे वा विभीषणे। निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मना
किंवा शत्रुघ्न, सुग्रीव किंवा राक्षस विभीषण यांच्यावरही मन ठेवू शकतेस, सीते. जिथे तुला सुख वाटेल तिथे मन लाव.
नहि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम्। मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे पर्यवस्थिताम्
हे सीते, तुझं दिव्य आणि मनोहारी रूप पाहून, रावण तुझं आपल्या घरी राहणं किती काळ सहन करू शकला असता?
ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मानिनी। मुमोच बाष्पं रुदती तदा भृशं गजेन्द्रहस्ताभिहतेव वल्लरी
मग, इतक्या काळानंतर प्रिय व्यक्तीच्या कानांसाठी न शोभणाऱ्या त्या कठोर शब्दांनी, अभिमानी सीता फारच व्यथित झाली. ती रडू लागली, जणू हत्तीच्या सोंडेने फेकून दिलेली वेल.
thumb|षोडशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षोडशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील शंभर सोळावा सर्ग.
एवमुक्ता तु वैदेही परुषं रोमहर्षणम्। राघवेण सरोषेण श्रुत्वा प्रव्यथिताभवत्
राघवांनी रागाने उच्चारलेली ती कठोर आणि अंगावर काटा आणणारी वचने ऐकून, वैदेही फारच व्याकुळ झाली.
सा तदाश्रुतपूर्वं हि जने महति मैथिली। श्रुत्वा भर्तुर्वचो घोरं लज्जयावनताभवत्
इतक्या मोठ्या लोकांसमोर, पतीच्या तोंडून अशी भयंकर वचने मैथिलीने कधीच ऐकली नव्हती. ती लाजेने खाली वाकली.
प्रविशन्तीव गात्राणि स्वानि सा जनकात्मजा। वाक्शरैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत्
जनकनंदिनीला जणू आपली सर्व अंगं आत ओढली जात आहेत असं वाटलं. त्या शब्दांनी ती खोल जखमी झाली आणि तिला अश्रू आवरता येईनात.
ततो बाष्पपरिक्लिन्नं प्रमार्जन्ती स्वमाननम्। शनैर्गद्गदया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत्
मग, अश्रूंनी ओले झालेले आपले तोंड पुसत, सीता हळूहळू आणि तुटक शब्दांत आपल्या पतीला बोलू लागली.
किं मामसदृशं वाक्यमीदृशं श्रोत्रदारुणम्। रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृतामिव
हे वीर, तू माझ्याशी इतक्या कठोर आणि मनाला लागणाऱ्या शब्दांत का बोलतोस? जणू काही एक सर्वसाधारण पुरुष आपल्या बायकोशी बोलतो तसं.
न तथास्मि महाबाहो यथा मामवगच्छसि। प्रत्ययं गच्छ मे स्वेन चारित्रेणैव ते शपे
हे महाबाहो, तू जसं समजतोस तशी मी नाही. माझ्या स्वभावावर पूर्ण विश्वास ठेव. मी तुला माझ्या चारित्र्याची शपथ देते.
पृथक्स्त्रीणां प्रचारेण जातिं त्वं परिशङ्कसे। परित्यजैनां शङ्कां तु यदि तेऽहं परीक्षिता
इतर स्त्रियांच्या वागण्यामुळे तू माझ्यावर शंका घेतली आहेस. पण जर तू मला खरंच परखून पाहिलं असेल, तर ही शंका आता सोडून दे.
यदहं गात्रसंस्पर्शं गतास्मि विवशा प्रभो। कामकारो न मे तत्र दैवं तत्रापराध्यति
हे प्रभो, मी दुसऱ्याच्या स्पर्शाला जेव्हा लाचार होऊन गेली, तेव्हा माझ्या इच्छेने नाही. त्या वेळी दोष माझा नाही, ते सगळं नशीबामुळे घडलं.
मदधीनं तु यत् तन्मे हृदयं त्वयि वर्तते। पराधीनेषु गात्रेषु किं करिष्याम्यनीश्वरी
माझं मन, जे माझ्या अधीन आहे, ते नेहमी तुझ्यावरच आहे. पण शरीर दुसऱ्याच्या ताब्यात असताना, मी असहाय्य असताना मी काय करू शकते?
सह संवृद्धभावेन संसर्गेण च मानद। यदि तेऽहं न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम्
आपण दोघं इतके दिवस एकत्र होतो, जवळून राहिलो, तरीही जर तू मला ओळखलंच नाहीस, तर मी कायमची हरले.
प्रेषितस्ते महावीरो हनुमानवलोककः। लङ्कास्थाहं त्वया राजन् किं तदा न विसर्जिता
तू मोठ्या पराक्रमी हनुमंताला मला पाहायला पाठवलंस. मी लंकेत असताना, राजन, मगच का मला सोडून दिलं नाहीस?
प्रत्यक्षं वानरस्यास्य तद्वाक्यसमनन्तरम्। त्वया संत्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज्जीवितं मया
माकडाने प्रत्यक्ष सांगितल्यानंतर जर तू मला सोडून दिलं असतंस, हे वीर, तर मी लगेचच माझं प्राण सोडलं असतं.
न वृथा ते श्रमोऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम्। सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायं विफलस्तव
मग तुझा सारा कष्ट वाया गेला नसता, कारण मी माझं प्राण या शंकेवर ठेवली असती. तुझ्या मित्रांना झालेला त्रासही मग व्यर्थ गेला नसता.
त्वया तु नृपशार्दूल रोषमेवानुवर्तता। लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वमेव पुरस्कृतम्
पण तू, राजांमध्ये वाघ, फक्त रागालाच महत्त्व दिलंस आणि सर्वसामान्य पुरुषासारखं, माझ्या स्त्रीत्वालाच पुढे केलंस.
अपदेशेन जनकान्नोत्पत्तिर्वसुधातलात्। मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम्
तू माझा जनक आणि पृथ्वीवरून झालेला जन्म दुर्लक्ष केलास, आणि माझं वर्तन चांगलं माहित असूनही त्याला किंमत दिली नाहीस.
न प्रमाणीकृतः पाणिर्बाल्ये मम निपीडितः। मम भक्तिश्च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम्
माझं लग्न योग्य रीतीने झालं नाही, लहानपणी मला खूप हाल झाले. माझी भक्ती आणि स्वभाव, हे सगळं तू मागे टाकलंस.
इति ब्रुवन्ती रुदती बाष्पगद्गदभाषिणी। उवाच लक्ष्मणं सीता दीनं ध्यानपरायणम्
असं बोलता बोलता, रडत, डोळ्यांतून अश्रू येत असताना, सीतेने ध्यानात गढून गेलेल्या, दुःखी लक्ष्मणाला उद्देशून सांगितलं.
चितां मे कुरु सौमित्रे व्यसनस्यास्य भेषजम्। मिथ्यापवादोपहता नाहं जीवितुमुत्सहे
सौमित्रा, माझ्यासाठी चित्ता तयार कर. हाच या दु:खावर उपाय आहे. खोट्या आरोपाने मी इतकी व्यथित झाले आहे की, आता जगू शकत नाही.
अप्रीतेन गुणैर्भर्त्रा त्यक्ताया जनसंसदि। या क्षमा मे गतिर्गन्तुं प्रवेक्ष्ये हव्यवाहनम्
माझ्या गुणांवर नाखूष होऊन, सर्वांसमोर पतीने मला टाकून दिलं, तर आता माझ्यासाठी दुसरा मार्गच उरलेला नाही. मी अग्नित प्रवेश करीन.
एवमुक्तस्तु वैदेह्या लक्ष्मणः परवीरहा। अमर्षवशमापन्नो राघवं समुदैक्षत
वैदेहीचं असं बोलणं ऐकून, शत्रूंना जिंकणारा लक्ष्मण रागाने भरून गेला आणि त्याने राघवाकडे रोखून पाहिलं.
स विज्ञाय मनश्छन्दं रामस्याकारसूचितम्। चितां चकार सौमित्रिर्मते रामस्य वीर्यवान्
रामाच्या चेहऱ्यावरून त्याचा हेतू ओळखून, पराक्रमी सौमित्राने रामाच्या इच्छेनुसार चित्ता तयार केली.
नहि रामं तदा कश्चित् कालान्तकयमोपमम्। अनुनेतुमथो वक्तुं द्रष्टुं वाप्यशकत् सुहृत्
त्या वेळी, काळाच्या शेवटी येणाऱ्या मृत्यूसारखा झालेला राम, इतका कठोर झाला होता की, कोणताही मित्र त्याला समजावू शकला नाही, काही बोलू शकला नाही, किंवा त्याच्याकडे पाहूही शकला नाही.
अधोमुखं स्थितं रामं ततः कृत्वा प्रदक्षिणम्। उपावर्तत वैदेही दीप्यमानं हुताशनम्
राम डोकं खाली घालून उभा असताना, वैदेहीने त्याची प्रदक्षिणा केली आणि नंतर ती तेजस्वी अग्नीपाशी गेली.
प्रणम्य दैवतेभ्यश्च ब्राह्मणेभ्यश्च मैथिली। बद्धाञ्जलिपुटा चेदमुवाचाग्निसमीपतः
मैथिलीने दोन्ही हात जोडून देवांना आणि ब्राह्मणांना वंदन केले आणि अग्नीच्या जवळ उभी राहून म्हणाली,
यथा मे हृदयं नित्यं नापसर्पति राघवात्। तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः
माझं मन कधीच राघवापासून दूर झालं नाही, याचं साक्षीदार म्हणून सर्वत्र असणारा अग्नी मला सर्व बाजूंनी रक्षण करो.
यथा मां शुद्धचारित्रां दुष्टां जानाति राघवः। तथा लोकस्य साक्षी मां सर्वतः पातु पावकः
मी स्वच्छ वागणुकीची असूनही राघव मला दोषी समजतो, याचं साक्षीदार म्हणून सर्वत्र असणारा अग्नी मला सर्व बाजूंनी रक्षण करो.