यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां प्रतिमार्जता। तत् कृतं रावणं हत्वा मयेदं मानकांक्षिणा
मानहानी दूर करण्यासाठी मनुष्याने जे करावं लागतं, ते मी केले आहे. रावणाचा वध करून, मी माझ्या सन्मानासाठी हे कृत्य केलं.
निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना। अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक्
जसा दक्षिण दिशा पूर्वी जिंकता येत नव्हती, पण अगस्त्य ऋषींनी आपल्या तपश्चर्येने आणि पावित्र्याने तिला जिंकली, तसंच मीही सर्व जीवसृष्टीवर विजय मिळवला.
विदितश्चास्तु भद्रं ते योऽयं रणपरिश्रमः। सुतीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः
हे शुभे, तुला हे माहीत असू दे की, या युद्धातील कष्ट मी माझ्या मित्रांच्या शौर्यासाठी सोसले, तुझ्यासाठी नाही.
रक्षता तु मया वृत्तमपवादं च सर्वतः। प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिमार्जता
मी योग्य आचरण राखून, सर्व निंदा दूर केली आहे. माझ्या प्रसिद्ध वंशावर लागलेला डाग मी पुसून टाकला आहे.
प्राप्तचारित्रसंदेहा मम प्रतिमुखे स्थिता। दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूलासि मे दृढा
तुझ्या चारित्र्यावर आता शंका निर्माण झाली आहे. तू माझ्यासमोर उभी राहिल्याने, जणू डोळ्यांना दुखणाऱ्या माणसासमोर दिवा ठेवावा तसं मला त्रास होत आहे.
तद् गच्छ त्वानुजानेऽद्य यथेष्टं जनकात्मजे। एता दश दिशो भद्रे कार्यमस्ति न मे त्वया
म्हणून, आजपासून तू जिथे जायचं तिथे जा, जनकनंदिनी. या दहा दिशा तुझ्यासाठी खुल्या आहेत; मला तुझी गरज उरलेली नाही.
कः पुमांस्तु कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम्। तेजस्वी पुनरादद्यात् सुहृल्लोभेन चेतसा
कुठलाही कुलीन आणि तेजस्वी पुरुष, केवळ मित्रांच्या मोहापोटी, दुसऱ्याच्या घरी राहिलेल्या स्त्रीला पुन्हा स्वीकारेल का?
रावणाङ्कपरिक्लिष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा। कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन्महत्
रावणाच्या मांडीवर बसवली गेलीस, त्याच्या वाईट नजरेतून तुला पाहिलं गेलं. अशा वेळी, मी मोठ्या वंशाचा आहे असं सांगून, तुला कसा पुन्हा स्वीकारू?
यदर्थं निर्जिता मे त्वं सोऽयमासादितो मया। नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यतामिति
ज्या कारणासाठी मी तुला परत मिळवलं, ते साध्य झालं आहे. आता मला तुझ्याशी कोणताही संबंध नाही; तू हवी तिथे जाऊ शकतेस.
तदद्य व्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना। लक्ष्मणे वाथ भरते कुरु बुद्धिं यथासुखम्
हे शुभे, मी ठाम मनाने आज हे बोललो आहे. तुला हवं असेल तर लक्ष्मण किंवा भरत यांच्यावर मन ठेव.
शत्रुघ्ने वाथ सुग्रीवे राक्षसे वा विभीषणे। निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मना
किंवा शत्रुघ्न, सुग्रीव किंवा राक्षस विभीषण यांच्यावरही मन ठेवू शकतेस, सीते. जिथे तुला सुख वाटेल तिथे मन लाव.
नहि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम्। मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे पर्यवस्थिताम्
हे सीते, तुझं दिव्य आणि मनोहारी रूप पाहून, रावण तुझं आपल्या घरी राहणं किती काळ सहन करू शकला असता?
ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मानिनी। मुमोच बाष्पं रुदती तदा भृशं गजेन्द्रहस्ताभिहतेव वल्लरी
मग, इतक्या काळानंतर प्रिय व्यक्तीच्या कानांसाठी न शोभणाऱ्या त्या कठोर शब्दांनी, अभिमानी सीता फारच व्यथित झाली. ती रडू लागली, जणू हत्तीच्या सोंडेने फेकून दिलेली वेल.
thumb|षोडशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षोडशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील शंभर सोळावा सर्ग.
एवमुक्ता तु वैदेही परुषं रोमहर्षणम्। राघवेण सरोषेण श्रुत्वा प्रव्यथिताभवत्
राघवांनी रागाने उच्चारलेली ती कठोर आणि अंगावर काटा आणणारी वचने ऐकून, वैदेही फारच व्याकुळ झाली.
सा तदाश्रुतपूर्वं हि जने महति मैथिली। श्रुत्वा भर्तुर्वचो घोरं लज्जयावनताभवत्
इतक्या मोठ्या लोकांसमोर, पतीच्या तोंडून अशी भयंकर वचने मैथिलीने कधीच ऐकली नव्हती. ती लाजेने खाली वाकली.
प्रविशन्तीव गात्राणि स्वानि सा जनकात्मजा। वाक्शरैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत्
जनकनंदिनीला जणू आपली सर्व अंगं आत ओढली जात आहेत असं वाटलं. त्या शब्दांनी ती खोल जखमी झाली आणि तिला अश्रू आवरता येईनात.
ततो बाष्पपरिक्लिन्नं प्रमार्जन्ती स्वमाननम्। शनैर्गद्गदया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत्
मग, अश्रूंनी ओले झालेले आपले तोंड पुसत, सीता हळूहळू आणि तुटक शब्दांत आपल्या पतीला बोलू लागली.
किं मामसदृशं वाक्यमीदृशं श्रोत्रदारुणम्। रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृतामिव
हे वीर, तू माझ्याशी इतक्या कठोर आणि मनाला लागणाऱ्या शब्दांत का बोलतोस? जणू काही एक सर्वसाधारण पुरुष आपल्या बायकोशी बोलतो तसं.
न तथास्मि महाबाहो यथा मामवगच्छसि। प्रत्ययं गच्छ मे स्वेन चारित्रेणैव ते शपे
हे महाबाहो, तू जसं समजतोस तशी मी नाही. माझ्या स्वभावावर पूर्ण विश्वास ठेव. मी तुला माझ्या चारित्र्याची शपथ देते.
पृथक्स्त्रीणां प्रचारेण जातिं त्वं परिशङ्कसे। परित्यजैनां शङ्कां तु यदि तेऽहं परीक्षिता
इतर स्त्रियांच्या वागण्यामुळे तू माझ्यावर शंका घेतली आहेस. पण जर तू मला खरंच परखून पाहिलं असेल, तर ही शंका आता सोडून दे.
यदहं गात्रसंस्पर्शं गतास्मि विवशा प्रभो। कामकारो न मे तत्र दैवं तत्रापराध्यति
हे प्रभो, मी दुसऱ्याच्या स्पर्शाला जेव्हा लाचार होऊन गेली, तेव्हा माझ्या इच्छेने नाही. त्या वेळी दोष माझा नाही, ते सगळं नशीबामुळे घडलं.
मदधीनं तु यत् तन्मे हृदयं त्वयि वर्तते। पराधीनेषु गात्रेषु किं करिष्याम्यनीश्वरी
माझं मन, जे माझ्या अधीन आहे, ते नेहमी तुझ्यावरच आहे. पण शरीर दुसऱ्याच्या ताब्यात असताना, मी असहाय्य असताना मी काय करू शकते?
सह संवृद्धभावेन संसर्गेण च मानद। यदि तेऽहं न विज्ञाता हता तेनास्मि शाश्वतम्
आपण दोघं इतके दिवस एकत्र होतो, जवळून राहिलो, तरीही जर तू मला ओळखलंच नाहीस, तर मी कायमची हरले.
प्रेषितस्ते महावीरो हनुमानवलोककः। लङ्कास्थाहं त्वया राजन् किं तदा न विसर्जिता
तू मोठ्या पराक्रमी हनुमंताला मला पाहायला पाठवलंस. मी लंकेत असताना, राजन, मगच का मला सोडून दिलं नाहीस?
प्रत्यक्षं वानरस्यास्य तद्वाक्यसमनन्तरम्। त्वया संत्यक्तया वीर त्यक्तं स्याज्जीवितं मया
माकडाने प्रत्यक्ष सांगितल्यानंतर जर तू मला सोडून दिलं असतंस, हे वीर, तर मी लगेचच माझं प्राण सोडलं असतं.
न वृथा ते श्रमोऽयं स्यात् संशये न्यस्य जीवितम्। सुहृज्जनपरिक्लेशो न चायं विफलस्तव
मग तुझा सारा कष्ट वाया गेला नसता, कारण मी माझं प्राण या शंकेवर ठेवली असती. तुझ्या मित्रांना झालेला त्रासही मग व्यर्थ गेला नसता.
त्वया तु नृपशार्दूल रोषमेवानुवर्तता। लघुनेव मनुष्येण स्त्रीत्वमेव पुरस्कृतम्
पण तू, राजांमध्ये वाघ, फक्त रागालाच महत्त्व दिलंस आणि सर्वसामान्य पुरुषासारखं, माझ्या स्त्रीत्वालाच पुढे केलंस.
अपदेशेन जनकान्नोत्पत्तिर्वसुधातलात्। मम वृत्तं च वृत्तज्ञ बहु ते न पुरस्कृतम्
तू माझा जनक आणि पृथ्वीवरून झालेला जन्म दुर्लक्ष केलास, आणि माझं वर्तन चांगलं माहित असूनही त्याला किंमत दिली नाहीस.
न प्रमाणीकृतः पाणिर्बाल्ये मम निपीडितः। मम भक्तिश्च शीलं च सर्वं ते पृष्ठतः कृतम्
माझं लग्न योग्य रीतीने झालं नाही, लहानपणी मला खूप हाल झाले. माझी भक्ती आणि स्वभाव, हे सगळं तू मागे टाकलंस.