गतोऽस्म्यन्तममर्षस्य धर्षणा सम्प्रमार्जिता। अवमानश्च शत्रुश्च युगपन्निहतौ मया
आता माझा राग संपला आहे; झालेला अपमान आणि शत्रू, दोघांनाही मी एकाच वेळी संपवले आहे.
अद्य मे पौरुषं दृष्टमद्य मे सफलः श्रमः। अद्य तीर्णप्रतिज्ञोऽहं प्रभवाम्यद्य चात्मनः
आज माझं शौर्य सिद्ध झालं, माझा सारा परिश्रम फळाला आला; आज मी माझी प्रतिज्ञा पूर्ण केली आणि स्वतःवर विजय मिळवला.
या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा। दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः
तुला जो चंचल मनाच्या राक्षसाने माझ्यापासून वेगळी नेलं, त्या दैवाने घडवलेल्या संकटावर मी मानवी प्रयत्नाने मात केली.
सम्प्राप्तमवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति। कस्तस्य पौरुषेणार्थो महताप्यल्पचेतसः
ज्याच्यावर अपमान झाला, तो स्वतःच्या तेजाने तो अपमान दूर करत नाही, तर मोठ्या पुरुषाचं शौर्यही व्यर्थ ठरतं.
लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चापि मर्दनम्। सफलं तस्य च श्लाघ्यमद्य कर्म हनूमतः
समुद्र पार करणं आणि लंकेचा पराभव करणं—आज हनुमानाचं हे कार्य फळाला आलं आणि खरंच कौतुकास्पद ठरलं.
युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतस्तथा। सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलोऽद्य परिश्रमः
युद्धात शौर्य दाखवणं आणि योग्य सल्ला देणं—सुग्रीव आणि त्याच्या सैन्याचा परिश्रम आज फळला आहे.
विभीषणस्य च तथा सफलोऽद्य परिश्रमः। विगुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयमुपस्थितः
विभीषणाचाही परिश्रम आज फळला, ज्याने वाईट भावाला सोडून स्वतःहून माझ्याकडे आला.
इत्येवं वदतः श्रुत्वा सीता रामस्य तद् वचः। मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता
रामाचं हे बोलणं ऐकून, सिता हरण झालेल्या हरणासारख्या मोठ्या डोळ्यांनी पाहत, डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
पश्यतस्तां तु रामस्य समीपे हृदयप्रियाम्। जनवादभयाद् राज्ञो बभूव हृदयं द्विधा
राम आपल्या हृदयातील प्रिय सिता जवळ उभी आहे हे पाहत होता, पण लोक काय म्हणतील या भीतीने त्याचं मन दुभंगलं.
सीतामुत्पलपत्राक्षीं नीलकुञ्चितमूर्धजाम्। अवदद् वै वरारोहां मध्ये वानररक्षसाम्
कमळाच्या पाकळीसारख्या डोळ्यांची, काळ्या कुरळ्या केसांची आणि सुंदर बांध्याची सिता, वानर आणि राक्षसांच्या मध्ये असताना रामाने तिला बोलावलं.
यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां प्रतिमार्जता। तत् कृतं रावणं हत्वा मयेदं मानकांक्षिणा
मानहानी दूर करण्यासाठी मनुष्याने जे करावं लागतं, ते मी केले आहे. रावणाचा वध करून, मी माझ्या सन्मानासाठी हे कृत्य केलं.
निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना। अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक्
जसा दक्षिण दिशा पूर्वी जिंकता येत नव्हती, पण अगस्त्य ऋषींनी आपल्या तपश्चर्येने आणि पावित्र्याने तिला जिंकली, तसंच मीही सर्व जीवसृष्टीवर विजय मिळवला.
विदितश्चास्तु भद्रं ते योऽयं रणपरिश्रमः। सुतीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः
हे शुभे, तुला हे माहीत असू दे की, या युद्धातील कष्ट मी माझ्या मित्रांच्या शौर्यासाठी सोसले, तुझ्यासाठी नाही.
रक्षता तु मया वृत्तमपवादं च सर्वतः। प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिमार्जता
मी योग्य आचरण राखून, सर्व निंदा दूर केली आहे. माझ्या प्रसिद्ध वंशावर लागलेला डाग मी पुसून टाकला आहे.
प्राप्तचारित्रसंदेहा मम प्रतिमुखे स्थिता। दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूलासि मे दृढा
तुझ्या चारित्र्यावर आता शंका निर्माण झाली आहे. तू माझ्यासमोर उभी राहिल्याने, जणू डोळ्यांना दुखणाऱ्या माणसासमोर दिवा ठेवावा तसं मला त्रास होत आहे.
तद् गच्छ त्वानुजानेऽद्य यथेष्टं जनकात्मजे। एता दश दिशो भद्रे कार्यमस्ति न मे त्वया
म्हणून, आजपासून तू जिथे जायचं तिथे जा, जनकनंदिनी. या दहा दिशा तुझ्यासाठी खुल्या आहेत; मला तुझी गरज उरलेली नाही.
कः पुमांस्तु कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम्। तेजस्वी पुनरादद्यात् सुहृल्लोभेन चेतसा
कुठलाही कुलीन आणि तेजस्वी पुरुष, केवळ मित्रांच्या मोहापोटी, दुसऱ्याच्या घरी राहिलेल्या स्त्रीला पुन्हा स्वीकारेल का?
रावणाङ्कपरिक्लिष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा। कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन्महत्
रावणाच्या मांडीवर बसवली गेलीस, त्याच्या वाईट नजरेतून तुला पाहिलं गेलं. अशा वेळी, मी मोठ्या वंशाचा आहे असं सांगून, तुला कसा पुन्हा स्वीकारू?
यदर्थं निर्जिता मे त्वं सोऽयमासादितो मया। नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यतामिति
ज्या कारणासाठी मी तुला परत मिळवलं, ते साध्य झालं आहे. आता मला तुझ्याशी कोणताही संबंध नाही; तू हवी तिथे जाऊ शकतेस.
तदद्य व्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना। लक्ष्मणे वाथ भरते कुरु बुद्धिं यथासुखम्
हे शुभे, मी ठाम मनाने आज हे बोललो आहे. तुला हवं असेल तर लक्ष्मण किंवा भरत यांच्यावर मन ठेव.
शत्रुघ्ने वाथ सुग्रीवे राक्षसे वा विभीषणे। निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मना
किंवा शत्रुघ्न, सुग्रीव किंवा राक्षस विभीषण यांच्यावरही मन ठेवू शकतेस, सीते. जिथे तुला सुख वाटेल तिथे मन लाव.
नहि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम्। मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे पर्यवस्थिताम्
हे सीते, तुझं दिव्य आणि मनोहारी रूप पाहून, रावण तुझं आपल्या घरी राहणं किती काळ सहन करू शकला असता?
ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मानिनी। मुमोच बाष्पं रुदती तदा भृशं गजेन्द्रहस्ताभिहतेव वल्लरी
मग, इतक्या काळानंतर प्रिय व्यक्तीच्या कानांसाठी न शोभणाऱ्या त्या कठोर शब्दांनी, अभिमानी सीता फारच व्यथित झाली. ती रडू लागली, जणू हत्तीच्या सोंडेने फेकून दिलेली वेल.
thumb|षोडशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षोडशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील शंभर सोळावा सर्ग.
एवमुक्ता तु वैदेही परुषं रोमहर्षणम्। राघवेण सरोषेण श्रुत्वा प्रव्यथिताभवत्
राघवांनी रागाने उच्चारलेली ती कठोर आणि अंगावर काटा आणणारी वचने ऐकून, वैदेही फारच व्याकुळ झाली.
सा तदाश्रुतपूर्वं हि जने महति मैथिली। श्रुत्वा भर्तुर्वचो घोरं लज्जयावनताभवत्
इतक्या मोठ्या लोकांसमोर, पतीच्या तोंडून अशी भयंकर वचने मैथिलीने कधीच ऐकली नव्हती. ती लाजेने खाली वाकली.
प्रविशन्तीव गात्राणि स्वानि सा जनकात्मजा। वाक्शरैस्तैः सशल्येव भृशमश्रूण्यवर्तयत्
जनकनंदिनीला जणू आपली सर्व अंगं आत ओढली जात आहेत असं वाटलं. त्या शब्दांनी ती खोल जखमी झाली आणि तिला अश्रू आवरता येईनात.
ततो बाष्पपरिक्लिन्नं प्रमार्जन्ती स्वमाननम्। शनैर्गद्गदया वाचा भर्तारमिदमब्रवीत्
मग, अश्रूंनी ओले झालेले आपले तोंड पुसत, सीता हळूहळू आणि तुटक शब्दांत आपल्या पतीला बोलू लागली.
किं मामसदृशं वाक्यमीदृशं श्रोत्रदारुणम्। रूक्षं श्रावयसे वीर प्राकृतः प्राकृतामिव
हे वीर, तू माझ्याशी इतक्या कठोर आणि मनाला लागणाऱ्या शब्दांत का बोलतोस? जणू काही एक सर्वसाधारण पुरुष आपल्या बायकोशी बोलतो तसं.
न तथास्मि महाबाहो यथा मामवगच्छसि। प्रत्ययं गच्छ मे स्वेन चारित्रेणैव ते शपे
हे महाबाहो, तू जसं समजतोस तशी मी नाही. माझ्या स्वभावावर पूर्ण विश्वास ठेव. मी तुला माझ्या चारित्र्याची शपथ देते.