तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्य विभीषणः। तूर्णमुत्सारणं तत्र कारयामास धर्मवित्
राघवाचे हे बोल ऐकून, धर्म जाणणारा विभीषणाने तिथे लगेच जागा मोकळी करण्याचा आदेश दिला.
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः। उत्सारयन्तस्तान् योधान् समन्तात् परिचक्रमुः
तेथे अंगरखा घातलेले, डोक्यावर पागोट्या बांधलेले, हातात काठी व पंखा असलेले सेवक सर्व बाजूंनी सैनिकांना हाकलू लागले.
ऋक्षाणां वानराणां च राक्षसानां च सर्वशः। वृन्दान्युत्सार्यमाणानि दूरमुत्तस्थुरन्ततः
मग अस्वल, वानर आणि राक्षस यांच्या सर्व टोळ्या तिथून दूर हाकलल्या गेल्या.
तेषामुत्सार्यमाणानां निःस्वनः सुमहानभूत्। वायुनोद्धूयमानस्य सागरस्येव निःस्वनः
त्यांना हाकलताना मोठा गोंगाट झाला, जणू वाऱ्याने उसळलेल्या समुद्राचा आवाज.
उत्सार्यमाणांस्तान् दृष्ट्वा समन्ताज्जातसम्भ्रमान्। दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्च वारयामास राघवः
सर्वत्र हाकलले जात असलेले, गोंधळलेले आणि अस्वस्थ झालेले ते पाहून, दया आणि नाराजीने राघवाने त्यांना थांबवण्याचा आदेश दिला.
संरम्भाच्चाब्रवीद् रामश्चक्षुषा प्रदहन्निव। विभीषणं महाप्राज्ञं सोपालम्भमिदं वचः
मग संतापाने, डोळ्यांनी जणू जळवत असल्यासारखा, रामाने बुद्धिमान विभीषणाला किंचित तिरस्काराने असे शब्द सांगितले:
किमर्थं मामनादृत्य क्लिश्यतेऽयं त्वया जनः। निवर्तयैनमुद्वेगं जनोऽयं स्वजनो मम
'माझा विचार न करता, हे लोकांना त्रास का देतोस? त्यांची चिंता दूर कर; हे सर्व माझेच लोक आहेत.'
न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारस्तिरस्क्रिया। नेदृशा राजसत्कारा वृत्तमावरणं स्त्रियाः
घर, वस्त्रे, भिंतींच्या आड लपवणे किंवा राजाश्रय असे काहीही स्त्रीचे खरे रक्षण करीत नाही.
व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषु स्वयंवरे। न क्रतौ नो विवाहे वा दर्शनं दूष्यते स्त्रियाः
आपत्ती, संकट, युद्ध, स्वयंवर, यज्ञ किंवा विवाह अशा प्रसंगी स्त्रीचे दर्शन दूषित होत नाही.
सैषा विपद्गता चैव कृच्छ्रेण च समन्विता। दर्शने नास्ति दोषोऽस्या मत्समीपे विशेषतः
ही सीता संकटात सापडली आणि मोठ्या हालअपेष्टाही भोगल्या; विशेषतः माझ्या जवळ असताना, तिला लोकांनी पाहण्यात काहीही दोष नाही.
विसृज्य शिबिकां तस्मात् पद्भ्यामेवापसर्पतु। समीपे मम वैदेहीं पश्यन्त्वेते वनौकसः
म्हणून, ती पालखी बाजूला ठेवावी आणि वैदेही पायीच माझ्या जवळ यावी; हे वनवासी तिला माझ्या जवळ पाहू देत.
एवमुक्तस्तु रामेण सविमर्शो विभीषणः। रामस्योपानयत् सीतां संनिकर्षं विनीतवत्
रामाने असे सांगितल्यावर, विचारपूर्वक विभीषणाने सीताला नम्रपणे रामाच्या समोर आणले.
ततो लक्ष्मणसुग्रीवौ हनूमांश्च प्लवङ्गमः। निशम्य वाक्यं रामस्य बभूवुर्व्यथिता भृशम्
रामाचं बोलणं ऐकून लक्ष्मण, सुग्रीव आणि वानर हनुमान हे तिघेही फारच दुःखी झाले.
कलत्रनिरपेक्षैश्च इङ्गितैरस्य दारुणैः। अप्रीतमिव सीतायां तर्कयन्ति स्म राघवम्
त्याच्या कठोर हालचाली आणि पत्नीविषयीची उदासीनता पाहून त्यांना असं वाटलं की, राघव सीतावर नाराज आहे.
लज्जया त्ववलीयन्ती स्वेषु गात्रेषु मैथिली। विभीषणेनानुगता भर्तारं साभ्यवर्तत
लज्जेने आपल्यातच गुडूप झालेली मैथिली, विभीषणासोबत आपल्या पतीकडे गेली.
विस्मयाच्च प्रहर्षाच्च स्नेहाच्च पतिदेवता। उदैक्षत मुखं भर्तुः सौम्यं सौम्यतरानना
आश्चर्य, आनंद आणि पतीवरील प्रेमामुळे, पतिव्रता सिता आपल्या पतीच्या सौम्य चेहऱ्याकडे पाहत राहिली; तिचं स्वतःचं रूपही अधिकच शांत दिसत होतं.
अथ समपनुदन्मनःक्लमं सा सुचिरमदृष्टमुदीक्ष्य वै प्रियस्य। वदनमुदितपूर्णचन्द्रकान्तं विमलशशाङ्कनिभानना तदाऽऽसीत्
खूप दिवसांनी प्रिय पतीचं मुख पाहून, तिच्या मनातील सारा थकवा दूर झाला; तिचं तेजस्वी आणि आनंदी चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा उजळून निघाला.
thumb|पञ्चदशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे पञ्चदशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील एकशे पंधरावा सर्ग.
तां तु पार्श्वे स्थितां प्रह्वां रामः सम्प्रेक्ष्य मैथिलीम्। हृदयान्तर्गतं भावं व्याहर्तुमुपचक्रमे
आपल्या शेजारी नम्रपणे उभी असलेली मैथिली पाहून, रामाने आपल्या मनातील भावना बोलायला सुरुवात केली.
एषासि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा रणाजिरे। पौरुषाद् यदनुष्ठेयं मयैतदुपपादितम्
हे भद्रे, शत्रूला युद्धात हरवून तुला परत मिळवलं आहे; पुरुषाने जे करावं ते मी केलं आहे.
गतोऽस्म्यन्तममर्षस्य धर्षणा सम्प्रमार्जिता। अवमानश्च शत्रुश्च युगपन्निहतौ मया
आता माझा राग संपला आहे; झालेला अपमान आणि शत्रू, दोघांनाही मी एकाच वेळी संपवले आहे.
अद्य मे पौरुषं दृष्टमद्य मे सफलः श्रमः। अद्य तीर्णप्रतिज्ञोऽहं प्रभवाम्यद्य चात्मनः
आज माझं शौर्य सिद्ध झालं, माझा सारा परिश्रम फळाला आला; आज मी माझी प्रतिज्ञा पूर्ण केली आणि स्वतःवर विजय मिळवला.
या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा। दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः
तुला जो चंचल मनाच्या राक्षसाने माझ्यापासून वेगळी नेलं, त्या दैवाने घडवलेल्या संकटावर मी मानवी प्रयत्नाने मात केली.
सम्प्राप्तमवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति। कस्तस्य पौरुषेणार्थो महताप्यल्पचेतसः
ज्याच्यावर अपमान झाला, तो स्वतःच्या तेजाने तो अपमान दूर करत नाही, तर मोठ्या पुरुषाचं शौर्यही व्यर्थ ठरतं.
लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चापि मर्दनम्। सफलं तस्य च श्लाघ्यमद्य कर्म हनूमतः
समुद्र पार करणं आणि लंकेचा पराभव करणं—आज हनुमानाचं हे कार्य फळाला आलं आणि खरंच कौतुकास्पद ठरलं.
युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतस्तथा। सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलोऽद्य परिश्रमः
युद्धात शौर्य दाखवणं आणि योग्य सल्ला देणं—सुग्रीव आणि त्याच्या सैन्याचा परिश्रम आज फळला आहे.
विभीषणस्य च तथा सफलोऽद्य परिश्रमः। विगुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयमुपस्थितः
विभीषणाचाही परिश्रम आज फळला, ज्याने वाईट भावाला सोडून स्वतःहून माझ्याकडे आला.
इत्येवं वदतः श्रुत्वा सीता रामस्य तद् वचः। मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता
रामाचं हे बोलणं ऐकून, सिता हरण झालेल्या हरणासारख्या मोठ्या डोळ्यांनी पाहत, डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
पश्यतस्तां तु रामस्य समीपे हृदयप्रियाम्। जनवादभयाद् राज्ञो बभूव हृदयं द्विधा
राम आपल्या हृदयातील प्रिय सिता जवळ उभी आहे हे पाहत होता, पण लोक काय म्हणतील या भीतीने त्याचं मन दुभंगलं.
सीतामुत्पलपत्राक्षीं नीलकुञ्चितमूर्धजाम्। अवदद् वै वरारोहां मध्ये वानररक्षसाम्
कमळाच्या पाकळीसारख्या डोळ्यांची, काळ्या कुरळ्या केसांची आणि सुंदर बांध्याची सिता, वानर आणि राक्षसांच्या मध्ये असताना रामाने तिला बोलावलं.