thumb|चतुर्दशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे चतुर्दशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशेचौदावे सर्ग ऐका.
तमुवाच महाप्राज्ञः सोऽभिवाद्य प्लवङ्गमः। रामं कमलपत्राक्षं वरं सर्वधनुष्मताम्
त्या बुद्धिमान वानराने रामाला, कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या डोळ्यांच्या, सर्व धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, नमस्कार करून सांगितले.
यन्निमित्तोऽयमारम्भः कर्मणां यः फलोदयः। तां देवीं शोकसंतप्तां द्रष्टुमर्हसि मैथिलीम्
जिच्यासाठी हे सर्व प्रयत्न केले, आणि ज्यासाठी हे फळ मिळाले, त्या दुःखाने व्याकुळ झालेल्या मैथिलीला तू पाहायला हवे.
सा हि शोकसमाविष्टा बाष्पपर्याकुलेक्षणा। मैथिली विजयं श्रुत्वा द्रष्टुं त्वामभिकांक्षति
ती दुःखाने ग्रासलेली, डोळ्यांतून अश्रू वाहणारी मैथिली, तुझ्या विजयाची बातमी ऐकून तुला पाहण्याची इच्छा करते.
पूर्वकात् प्रत्ययाच्चाहमुक्तो विश्वस्तया तया। द्रष्टुमिच्छामि भर्तारमिति पर्याकुलेक्षणा
पूर्वी मी तिला दिलेल्या विश्वासामुळे, ती अश्रूंनी डोळे भरून, 'माझ्या पतीला पाहू इच्छिते' असे म्हणते.
एवमुक्तो हनुमता रामो धर्मभृतां वरः। आगच्छत् सहसा ध्यानमीषद्बाष्पपरिप्लुतः
हनुमानाने असे सांगितल्यावर, धर्माचे पालन करणाऱ्या रामाने, मनात विचार करत, डोळ्यांत थोडे अश्रू घेऊन, ताबडतोब तिथे आला.
स दीर्घमभिनिःश्वस्य जगतीमवलोकयन्। उवाच मेघसंकाशं विभीषणमुपस्थितम्
रामाने खोल श्वास घेतला, पृथ्वीवर नजर टाकली आणि ढगासारखा काळा असलेल्या, समोर उभ्या असलेल्या विभीषणाला बोलावले.
दिव्याङ्गरागां वैदेहीं दिव्याभरणभूषिताम्। इह सीतां शिरःस्नातामुपस्थापय मा चिरम्
वैदेहीला दिव्य अंगराग लावून, सुंदर दागिन्यांनी सजवून, डोक्याला स्नान घालून, इथे आणा, वेळ न दवडता.
एवमुक्तस्तु रामेण त्वरमाणो विभीषणः। प्रविश्यान्तःपुरं सीतां स्त्रीभिः स्वाभिरचोदयत्
रामाने असे सांगितल्यावर, घाईने विभीषण अंतःपुरात गेला आणि सीतेला तिच्या स्त्रियांसह बाहेर येण्यासाठी सांगितले.
ततः सीतां महाभागां दृष्ट्वोवाच विभीषणः। मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिः श्रीमान् विनीतो राक्षसेश्वरः
मग विभीषणाने, मोठ्या भाग्यवती सीतेला पाहून, डोक्यावर हात जोडून, नम्रपणे आणि आदराने तिला बोलावले.
दिव्याङ्गरागा वैदेहि दिव्याभरणभूषिता। यानमारोह भद्रं ते भर्ता त्वां द्रष्टुमिच्छति
वैदेही, तुझ्या अंगाला दिव्य अंगराग लाव आणि सुंदर दागिने घाल. पालखीवर बस, तुझ्या पतीला तुला पाहायचे आहे. सर्व काही मंगल होवो.
एवमुक्ता तु वैदेही प्रत्युवाच विभीषणम्। अस्नात्वा द्रष्टुमिच्छामि भर्तारं राक्षसेश्वर
असे ऐकून वैदेहीने विभीषणाला उत्तर दिले, 'राक्षसाधिपती, मी अंघोळ न करता माझ्या पतीला पाहू इच्छिते.'
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः। यथाऽऽह रामो भर्ता ते तत् तथा कर्तुमर्हसि
तिचे बोलणे ऐकून विभीषण म्हणाला, 'राम, तुझे पती, जसे सांगतात तसेच करावे.'
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा मैथिली पतिदेवता। भर्तृभक्त्यावृता साध्वी तथेति प्रत्यभाषत
त्याचे बोलणे ऐकून, पतीला परमेश्वर मानणारी, निष्ठावान आणि सती मैथिली म्हणाली, 'तसेच होईल.'
ततः सीतां शिरःस्नातां संयुक्तां प्रतिकर्मणा। महार्हाभरणोपेतां महार्हाम्बरधारिणीम्
नंतर, सीतेने डोक्याला स्नान करून, नेहमीप्रमाणे अंगाला सुशोभित केलेले अलंकार घातले आणि मौल्यवान वस्त्र परिधान केले.
आरोप्य शिबिकां दीप्तां परार्घ्याम्बरसंवृताम्। रक्षोभिर्बहुभिर्गुप्तामाजहार विभीषणः
तिच्या अंगावर मोलाची वस्त्रे असलेल्या, तेजस्वी पालखीमध्ये बसवून, अनेक राक्षसांनी तिची राखण केली आणि विभीषणाने तिला बाहेर आणले.
सोऽभिगम्य महात्मानं ज्ञात्वापि ध्यानमास्थितम्। प्रणतश्च प्रहृष्टश्च प्राप्तां सीतां न्यवेदयत्
मग विभीषण, मोठ्या मनाच्या रामाजवळ गेला, त्याला ध्यानात मग्न पाहून, आनंदाने आणि आदराने वाकून, सीता आली आहे हे सांगितले.
तामागतामुपश्रुत्य रक्षोगृहचिरोषिताम्। रोषं हर्षं च दैन्यं च राघवः प्राप शत्रुहा
राक्षसांच्या घरात दीर्घकाळ राहिलेली सीता आली आहे हे ऐकून, शत्रूंचा नाश करणारा राघव, राग, आनंद आणि दुःख या तिन्ही भावना अनुभवू लागला.
ततो यानगतां सीतां सविमर्शं विचारयन्। विभीषणमिदं वाक्यमहृष्टो राघवोऽब्रवीत्
पलखीने आलेल्या सीतेकडे विचारपूर्वक पाहताना, राघवाला आनंद वाटला नाही; त्याने विभीषणाला असे शब्द सांगितले.
राक्षसाधिपते सौम्य नित्यं मद्विजये रत। वैदेही संनिकर्षं मे क्षिप्रं समभिगच्छतु
'हे सौम्य राक्षसाधिपती, तू नेहमीच माझ्या विजयासाठी तत्पर असतोस, वैदेही लवकर माझ्या जवळ यावी.'
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्य विभीषणः। तूर्णमुत्सारणं तत्र कारयामास धर्मवित्
राघवाचे हे बोल ऐकून, धर्म जाणणारा विभीषणाने तिथे लगेच जागा मोकळी करण्याचा आदेश दिला.
कञ्चुकोष्णीषिणस्तत्र वेत्रझर्झरपाणयः। उत्सारयन्तस्तान् योधान् समन्तात् परिचक्रमुः
तेथे अंगरखा घातलेले, डोक्यावर पागोट्या बांधलेले, हातात काठी व पंखा असलेले सेवक सर्व बाजूंनी सैनिकांना हाकलू लागले.
ऋक्षाणां वानराणां च राक्षसानां च सर्वशः। वृन्दान्युत्सार्यमाणानि दूरमुत्तस्थुरन्ततः
मग अस्वल, वानर आणि राक्षस यांच्या सर्व टोळ्या तिथून दूर हाकलल्या गेल्या.
तेषामुत्सार्यमाणानां निःस्वनः सुमहानभूत्। वायुनोद्धूयमानस्य सागरस्येव निःस्वनः
त्यांना हाकलताना मोठा गोंगाट झाला, जणू वाऱ्याने उसळलेल्या समुद्राचा आवाज.
उत्सार्यमाणांस्तान् दृष्ट्वा समन्ताज्जातसम्भ्रमान्। दाक्षिण्यात्तदमर्षाच्च वारयामास राघवः
सर्वत्र हाकलले जात असलेले, गोंधळलेले आणि अस्वस्थ झालेले ते पाहून, दया आणि नाराजीने राघवाने त्यांना थांबवण्याचा आदेश दिला.
संरम्भाच्चाब्रवीद् रामश्चक्षुषा प्रदहन्निव। विभीषणं महाप्राज्ञं सोपालम्भमिदं वचः
मग संतापाने, डोळ्यांनी जणू जळवत असल्यासारखा, रामाने बुद्धिमान विभीषणाला किंचित तिरस्काराने असे शब्द सांगितले:
किमर्थं मामनादृत्य क्लिश्यतेऽयं त्वया जनः। निवर्तयैनमुद्वेगं जनोऽयं स्वजनो मम
'माझा विचार न करता, हे लोकांना त्रास का देतोस? त्यांची चिंता दूर कर; हे सर्व माझेच लोक आहेत.'
न गृहाणि न वस्त्राणि न प्राकारस्तिरस्क्रिया। नेदृशा राजसत्कारा वृत्तमावरणं स्त्रियाः
घर, वस्त्रे, भिंतींच्या आड लपवणे किंवा राजाश्रय असे काहीही स्त्रीचे खरे रक्षण करीत नाही.
व्यसनेषु न कृच्छ्रेषु न युद्धेषु स्वयंवरे। न क्रतौ नो विवाहे वा दर्शनं दूष्यते स्त्रियाः
आपत्ती, संकट, युद्ध, स्वयंवर, यज्ञ किंवा विवाह अशा प्रसंगी स्त्रीचे दर्शन दूषित होत नाही.
सैषा विपद्गता चैव कृच्छ्रेण च समन्विता। दर्शने नास्ति दोषोऽस्या मत्समीपे विशेषतः
ही सीता संकटात सापडली आणि मोठ्या हालअपेष्टाही भोगल्या; विशेषतः माझ्या जवळ असताना, तिला लोकांनी पाहण्यात काहीही दोष नाही.