प्रीतियुक्तस्तु सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम्। तदेतद् देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः
तो सर्व महान आत्म्यांवर प्रसन्न होऊन, त्यांना हे देवाधिदेवाचं अमूल्य धनुष्य दिलं.
न्यासभूतं तदा न्यस्तमस्माकं पूर्वजे विभौ। अथ मे कृषतः क्षेत्रं लांगलादुत्थिता ततः
तेव्हा हे धनुष्य आमच्या पूर्वजाकडे ठेवण्यात आलं. एकदा मी शेत नांगरत असताना, त्या वेळेस ती (सीता) त्या फाळाच्या ओळीतून प्रकट झाली.
क्षेत्रं शोधयता लब्धा नाम्ना सीतेति विश्रुता। भूतलादुत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा
शेत साफ करत असताना मला ती मिळाली. तिचं नाव 'सीता' असं प्रसिद्ध झालं. ती पृथ्वीमधून प्रकट झाली आणि माझ्या मुलीसारखी वाढली.
वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयमयोनिजा। भूतलादुत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम्
माझी ही कन्या, जी कोणत्याही स्त्रीच्या गर्भातून जन्मलेली नाही, तिचं वधू मूल्य म्हणजे पराक्रम असं मी ठरवलं. ती पृथ्वीमधून प्रकट झालेली माझीच मुलगी वाढत गेली.
वरयामासुरागत्य राजानो मुनिपुंगव। तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम्
मुनिश्रेष्ठा, मग अनेक राजे माझ्या कन्येला मिळवण्यासाठी आले. पृथ्वीवरील सर्व राजांना माझ्या मुलीशी विवाह करायची इच्छा होती.
वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुतामहम्। ततः सर्वे नृपतयः समेत्य मुनिपुंगव
"भगवन्, मी माझ्या कन्येला केवळ पराक्रमाच्या मोबदल्यातच देईन." असं मी ठरवलं. मग सर्व राजे, हे मुनिश्रेष्ठा,
मिथिलामप्युपागम्य वीर्यं जिज्ञासवस्तदा। तेषां जिज्ञासमानानां शैवं धनुरुपाहृतम्
मिथिलेला आले आणि आपली ताकद दाखवायची इच्छा बाळगली. त्यांच्यासाठी मग शंकराचं धनुष्य आणलं गेलं.
न शेकुर्ग्रहणे तस्य धनुषस्तोलनेऽपि वा। तेषां वीर्यवतां वीर्यमल्पं ज्ञात्वा महामुने
ते राजे त्या धनुष्याला हातही लावू शकले नाहीत, उचलणं तर दूरच राहिलं. त्यांच्या पराक्रमात कमतरता आहे हे पाहून, हे महर्षे,
प्रत्याख्याता नृपतयस्तन्निबोध तपोधन। ततः परमकोपेन राजानो मुनिपुंगव
ते सर्व राजे नाकारले गेले, हे तपस्वी, हे जाण. त्यानंतर, ते सर्व राजे फारच संतापले, हे मुनिश्रेष्ठा.
अरुन्धन् मिथिलां सर्वे वीर्यसंदेहमागताः। आत्मानमवधूतं मे विज्ञाय नृपपुंगवाः
सर्व राजे आपल्या पराक्रमाबद्दल शंका घेऊन मिथिलेला वेढा घालू लागले. आपली अवहेलना झाली असं त्यांना वाटलं, हे राजश्रेष्ठ.
रोषेण महताविष्टाः पीडयन् मिथिलां पुरीम्। ततः संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः
मोठ्या रागाने भरून, त्यांनी मिथिलानगरीला त्रास द्यायला सुरुवात केली. एक पूर्ण वर्ष गेल्यावर, त्यांची सर्व साधनं संपली.
साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः। ततो देवगणान् सर्वांस्तपसाहं प्रसादयम्
मुनिश्रेष्ठा, त्यामुळे मी फार दुःखी झालो. मग मी सर्व देवतांना तपश्चर्येने प्रसन्न केलं.
ददुश्च परमप्रीताश्चतुरंगबलं सुराः। ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः
देवतांनी अत्यंत आनंदाने चतुरंग सैन्य दिलं; मग हरलेले राजे मारले जात, सर्व दिशांना पळाले.
अवीर्या वीर्यसंदिग्धाः सामात्याः पापकारिणः। तदेतन्मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम्
जे दुर्बल होते, ज्यांची शक्ती शंका होती, आणि जे वाईट कृत्य करणारे होते, ते आणि त्यांचे मंत्री — हे मुनिश्रेष्ठ, हेच ते तेजस्वी धनुष्य.
रामलक्ष्मणयोश्चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत। यद्यस्य धनुषो रामः कुर्यादारोपणं मुने। सुतामयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेरहम्
हे धर्मनिष्ठा, मी हे धनुष्य राम आणि लक्ष्मणाला दाखवीन; जर रामाने हे धनुष्य चढवलं, तर मी माझी पोटी न जन्मलेली कन्या सीता दशरथपुत्राला देईन.
thumb|सप्तषष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे सप्तषष्ठितमः सर्गः ॥१-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या बालकांडातील सत्त्याहत्तरावा सर्ग ऐका.
जनकस्य वचः श्रुत्वा विश्वामित्रो महामुनिः। धनुर्दर्शय रामाय इति होवाच पार्थिवम्
जनकाचं बोलणं ऐकून, महर्षी विश्वामित्रांनी राजाला सांगितलं, 'रामाला धनुष्य दाखवा.'
ततः स राजा जनकः सचिवान् व्यादिदेश ह। धनुरानीयतां दिव्यं गन्धमाल्यानुलेपितम्
मग राजा जनकाने आपल्या मंत्र्यांना सांगितलं, 'ते दिव्य धनुष्य, सुवासिक फुलांनी सुशोभित केलेलं, आणा.'
जनकेन समादिष्टाः सचिवाः प्राविशन् पुरम्। तद्धनुः पुरतः कृत्वा निर्जग्मुरमितौजसः
जनकाच्या आज्ञेने मंत्री नगरात गेले; ते पराक्रमी धनुष्य पुढे ठेवून बाहेर आले.
नृणां शतानि पञ्चाशद् व्यायतानां महात्मनाम्। मञ्जूषामष्टचक्रां तां समूहुस्ते कथंचन
पंच्याहत्तरशे बलवान पुरुषांनी एकत्रितपणे प्रयत्न करून, ती आठ चाकांची मोठी पेटी कशीबशी हलवली.
तामादाय सुमञ्जूषामायसीं यत्र तद्धनुः। सुरोपमं ते जनकमूचुर्नृपतिमन्त्रिणः
ती लोखंडी, सुंदर पेटी, ज्यात धनुष्य होतं, ती घेऊन ते मंत्री, देवांसारखे, जनक राजाला म्हणाले.
इदं धनुर्वरं राजन् पूजितं सर्वराजभिः। मिथिलाधिप राजेन्द्र दर्शनीयं यदीच्छसि
'राजा, हे उत्तम धनुष्य सर्व राजांनी पूजलं आहे; मिथिलाधिपती, हे पाहायचं असेल तर पाहा.'
तेषां नृपो वचः श्रुत्वा कृताञ्जलिरभाषत। विश्वामित्रं महात्मानं तावुभौ रामलक्ष्मणौ
त्यांचं बोलणं ऐकून, राजा हात जोडून, महात्मा विश्वामित्र आणि दोघे राम-लक्ष्मण यांना म्हणाला.
इदं धनुर्वरं ब्रह्मञ्जनकैरभिपूजितम्। राजभिश्च महावीर्यैरशक्तैः पूरितं तदा
'ब्रह्मन्, हे उत्तम धनुष्य जनकांनी आणि बलवान राजांनी पूजलं आहे, पण तेव्हा कुणालाही ते चढवता आलं नाही.'
नैतत् सुरगणाः सर्वे सासुरा न च राक्षसाः। गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिन्नरमहोरगाः
'सर्व देव, असुर, राक्षस, श्रेष्ठ गंधर्व, यक्ष, किन्नर, महापाताळ सर्प — कोणालाही हे जमलं नाही.'
क्व गतिर्मानुषाणां च धनुषोऽस्य प्रपूरणे। आरोपणे समायोगे वेपने तोलने तथा
'माणसांना तर हे धनुष्य चढवणं, दोरी लावणं, वाकवणं किंवा उचलणं शक्यच नाही.'
तदेतद् धनुषां श्रेष्ठमानीतं मुनिपुंगव। दर्शयैतन्महाभाग अनयो राजपुत्रयोः
'हे धनुर्धन्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, हे मुनिश्रेष्ठ, आणलं आहे; हे भाग्यवान, या दोन राजपुत्रांना दाखवा.'
विश्वामित्रः सरामस्तु श्रुत्वा जनकभाषितम्। वत्स राम धनुः पश्य इति राघवमब्रवीत्
जनकाचं बोलणं ऐकून, विश्वामित्रांनी रामाला सांगितलं, 'बाळा राम, हे धनुष्य पाहा.'
महर्षेर्वचनाद् रामो यत्र तिष्ठति तद्धनुः। मञ्जूषां तामपावृत्य दृष्ट्वा धनुरथाब्रवीत्
महर्षींच्या आज्ञेने, जिथे धनुष्य होतं तिथे राम गेला; पेटी उघडून, धनुष्य पाहून तो बोलला.
इदं धनुर्वरं दिव्यं संस्पृशामीह पाणिना। यत्नवांश्च भविष्यामि तोलने पूरणेऽपि वा
'हे दिव्य, उत्तम धनुष्य मी हाताने स्पर्श करतो; ते उचलायला आणि चढवायला मी प्रयत्न करीन.'