रावणो नार्हते पूजां पूज्योऽपि गुरुगौरवात्। नृशंस इति मां राम वक्ष्यन्ति मनुजा भुवि
रावणाला सन्मान मिळण्यास पात्रता नाही, जरी तो वयाने मोठा असला तरी; राम, लोक मला निर्दयी म्हणतील.
श्रुत्वा तस्यागुणान् सर्वे वक्ष्यन्ति सुकृतं पुनः। तच्छ्रुत्वा परमप्रीतो रामो धर्मभृतां वरः
त्याच्या दोषांची ऐकून, लोक पुन्हा माझ्या चांगुलपणाचीच चर्चा करतील; हे ऐकून धर्मावर चालणाऱ्या रामाला फार आनंद झाला.
विभीषणमुवाचेदं वाक्यज्ञं वाक्यकोविदः। तवापि मे प्रियं कार्यं त्वत्प्रभावान्मया जितम्
शब्दांचे जाणकार राम म्हणाले, 'विभीषण, मला देखील तुझे मन जिंकावे असे वाटते, कारण तुझ्या सामर्थ्यामुळे मी विजय मिळवला.'
अवश्यं तु क्षमं वाच्यो मया त्वं राक्षसेश्वर। अधर्मानृतसंयुक्तः कामं त्वेष निशाचरः
तरीही, राक्षसांचा राजा, तुला मी आदरानेच बोलावं लागेल; जरी हा निशाचर अधर्मी आणि खोटारडा होता.
तेजस्वी बलवाञ्छूरः संग्रामेषु च नित्यशः। शतक्रतुमुखैर्देवैः श्रूयते न पराजितः
तो तेजस्वी, बलवान आणि शूर होता; युद्धात नेहमीच अपराजित राहिला, अगदी इंद्रासारख्या देवांनीही त्याचा पराभव केला नाही, असं ऐकायला मिळतं.
महात्मा बलसम्पन्नो रावणो लोकरावणः। मरणान्तानि वैराणि निर्वृत्तं नः प्रयोजनम्
रावण हा महान, बलशाली आणि साऱ्या लोकांना भय दाखवणारा होता; मृत्यूने वैर संपतं, आपलं काम पूर्ण झालं आहे.
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव। त्वत्सकाशान्महाबाहो संस्कारं विधिपूर्वकम्
त्याचे अंतिम संस्कार तुझ्या किंवा माझ्यासाठी जसे व्हावेत तसेच कर; हे योग्य रीतीने तूच कर.
क्षिप्रमर्हति धर्मेण त्वं यशोभाग् भविष्यसि। राघवस्य वचः श्रुत्वा त्वरमाणो विभीषणः
तू लवकर धर्मानुसार संस्कार कर, आणि त्यामुळे तुला कीर्ती मिळेल; रामाचं बोलणं ऐकून विभीषण घाईने निघाला.
संस्कारयितुमारेभे भ्रातरं रावणं हतम्। स प्रविश्य पुरीं लङ्कां राक्षसेन्द्रो विभीषणः
विभीषण, राक्षसांचा राजा, आपल्या मारलेल्या भावाचा, रावणाचा, अंतिम संस्कार करू लागला आणि लंकेतल्या नगरीत गेला.
रावणस्याग्निहोत्रं तु निर्यापयति सत्वरम्। शकटान् दारुरूपाणि अग्नीन् वै याजकांस्तथा
त्याने पटकन रावणाचं अग्निहोत्र, लाकडी गाड्या, अग्नी आणि यजमान ब्राह्मण बाहेर काढले.
तथा चन्दनकाष्ठानि काष्ठानि विविधानि च। अगरूणि सुगन्धीनि गन्धांश्च सुरभींस्तथा
त्याचप्रमाणे, चंदनाची आणि इतर विविध प्रकारची लाकडं, सुगंधी अगरू आणि इतर सुवासिक वास बाहेर काढले.
मणिमुक्ताप्रवालानि निर्यापयति राक्षसः। आजगाम मुहूर्तेन राक्षसैः परिवारितः
राक्षसाने मौल्यवान मणी, मोती आणि प्रवाळ बाहेर काढले आणि थोड्याच वेळात इतर राक्षसांसह आला.
ततो माल्यवता सार्धं क्रियामेव चकार सः। सौवर्णीं शिबिकां दिव्यामारोप्य क्षौमवाससम्
माल्यवतासोबत त्याने विधी केला, रावणाला सुंदर सोन्याच्या पालखीत, उत्तम वस्त्र घालून ठेवले.
रावणं राक्षसाधीशमश्रुवर्णमुखा द्विजाः। तूर्यघोषैश्च विविधैः स्तुवद्भिश्चाभिनन्दितम्
द्विज, ज्यांच्या डोळ्यांत अश्रू होते, त्यांनी विविध वाद्यांच्या गजरात आणि स्तुतीगीतांनी राक्षसांचा राजा रावणाचा सन्मान केला.
पताकाभिश्च चित्राभिः सुमनोभिश्च चित्रिताम्। उत्क्षिप्य शिबिकां तां तु विभीषणपुरोगमाः
रंगीत पताका आणि फुलांनी सजवलेली ती पालखी विभीषण आणि इतरांनी उचलली.
दक्षिणाभिमुखाः सर्वे गृह्य काष्ठानि भेजिरे। अग्नयो दीप्यमानास्ते तदाध्वर्युसमीरिताः
सर्वजण दक्षिणेकडे तोंड करून लाकूड उचलून फोडू लागले; यजमानांनी पेटवलेले अग्नी तेव्हा तेजाने जळू लागले.
पृष्ठतोऽनुययुस्तानि प्लवमानानि सर्वतः। रावणं प्रयते देशे स्थाप्य ते भृशदुःखिताः
रावणाला शुद्ध जागी ठेवताना, सर्व वानर सर्व बाजूंनी रडत रडत मागून गेले.
चितां चन्दनकाष्ठैश्च पद्मकोशीरचन्दनैः। ब्राह्म्या संवर्तयामासू राङ्कवास्तरणावृताम्
त्यांनी चंदनाच्या लाकडाने, कमळाच्या देठांनी आणि चंदनाच्या लेपाने चिता तयार केली, ब्राह्मणांच्या वस्त्रांनी आणि वाळ्याच्या चटईने ती झाकली.
प्रचक्रू राक्षसेन्द्रस्य पितृमेधमनुत्तमम्। वेदिं च दक्षिणाप्राचीं यथास्थानं च पावकम्
राक्षसांनी राक्षसांचा राजा रावणासाठी उत्तम पितृयज्ञ केला, वेदी योग्य जागी दक्षिण-पूर्वेस मांडली आणि अग्नीही योग्य ठिकाणी ठेवला.
पृषदाज्येन सम्पूर्णं स्रुवं स्कन्धे प्रचिक्षिपुः। पादयोः शकटं प्रापुरूर्वोश्चोलूखलं तदा
त्यांनी तुपाने भरलेला चमचा त्याच्या खांद्यावर ठेवला, पायाजवळ लाकडी गाडी ठेवली आणि मांडीजवळ ओखळी ठेवली.
दारुपात्राणि सर्वाणि अरणिं चोत्तरारणिम्। दत्त्वा तु मुसलं चान्यं यथास्थानं विचक्रमुः
सर्व लाकडी भांडी, वरची व खालची अग्नीमंथनाची लाकडी काठी आणि दुसरे मुसळ योग्य जागी ठेवले.
शास्त्रदृष्टेन विधिना महर्षिविहितेन च। तत्र मेध्यं पशुं हत्वा राक्षसेन्द्रस्य राक्षसाः
शास्त्र व महर्षींनी सांगितलेल्या विधीनुसार, राक्षसांनी तिथे पवित्र प्राणी यज्ञासाठी बळी दिला.
परिस्तरणिकां राज्ञो घृताक्तां समवेशयन्। गन्धैर्माल्यैरलंकृत्य रावणं दीनमानसाः
राजासाठी तुपाने लिंपलेली चटई अंथरली, मनाने दुःखी होऊन रावणाला सुगंध व फुलांच्या माळांनी सजवले.
विभीषणसहायास्ते वस्त्रैश्च विविधैरपि। लाजैरवकिरन्ति स्म बाष्पपूर्णमुखास्तथा
विभीषण आणि इतरांसह, डोळ्यांत अश्रू असलेल्या सर्वांनी वेगवेगळ्या वस्त्रांचा आणि लाजांचा वर्षाव केला.
स ददौ पावकं तस्य विधियुक्तं विभीषणः। स्नात्वा चैवार्द्रवस्त्रेण तिलान् दर्भविमिश्रितान्
विभीषणाने स्नान करून ओले वस्त्र घातले, विधिपूर्वक अग्नीप्रदान केला आणि कुशासह तिळांचे अर्पण केले.
उदकेन च सम्मिश्रान् प्रदाय विधिपूर्वकम्। ताः स्त्रियोऽनुनयामास सान्त्वयित्वा पुनः पुनः
पाण्यात मिसळलेले तीळ विधिपूर्वक अर्पण करून, त्याने त्या स्त्रियांना पुन्हा पुन्हा समजावले व धीर दिला.
गम्यतामिति ताः सर्वा विविशुर्नगरं ततः। प्रविष्टासु पुरीं स्त्रीषु राक्षसेन्द्रो विभीषणः। रामपार्श्वमुपागम्य समतिष्ठद् विनीतवत्
'आता जा' असे सांगून सर्व स्त्रिया नगरात गेल्या. त्या स्त्रिया राजवाड्यात गेल्यावर, विभीषण राक्षसांचा राजा, रामाजवळ नम्रतेने उभा राहिला.
रामोऽपि सह सैन्येन ससुग्रीवः सलक्ष्मणः। हर्षं लेभे रिपुं हत्वा वृत्रं वज्रधरो यथा
राम, आपल्या सैन्यासह, सुग्रीव आणि लक्ष्मणासोबत, शत्रूचा पराभव केल्यावर इंद्राने वृत्रासुराचा वध केल्यावर जसा आनंद मानला तसा आनंदी झाला.
ततो विमुक्त्वा सशरं शरासनं महेन्द्रदत्तं कवचं स तन्महत्। विमुच्य रोषं रिपुनिग्रहात् ततो रामः स सौम्यत्वमुपागतोऽरिहा
मग रामाने आपले धनुष्य, बाण आणि महेंद्राने दिलेले महान कवच बाजूला ठेवले, शत्रूवधामुळे आलेला राग सोडून, तो शांतरूप झाला.
thumb|द्वादशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे द्वादशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील एकशेबारा वा सर्ग ऐका.