त्वया पुनर्नृशंसेन सीतां संरुन्धता बलात्। राक्षसा वयमात्मा च त्रयं तुल्यं निपातितम्
पण तू निर्दयीपणे सीतेला जबरदस्तीने धरून ठेवलीस म्हणून, राक्षस, आम्ही आणि तू स्वतः—हे तिघेही सारखेच नष्ट झालो.
न कामकारः कामं वा तव राक्षसपुंगव। दैवं चेष्टयते सर्वं हतं दैवेन हन्यते
हे राक्षसश्रेष्ठा, तुझ्या इच्छा किंवा त्यांची पूर्तता तुझ्या हातात नव्हती; सगळं काही नशिबाने घडतं—जे नष्ट होतं, ते नशिबानेच होतं.
वानराणां विनाशोऽयं राक्षसानां च ते रणे। तव चैव महाबाहो दैवयोगादुपागतः
हे वानर आणि राक्षस यांचा युद्धात झालेला विनाश, आणि तुझाही, हे सर्व महाबाहो, नशिबाच्या योगानेच घडलं.
नैवार्थेन च कामेन विक्रमेण न चाज्ञया। शक्या दैवगतिर्लोके निवर्तयितुमुद्यता
या जगात, संपत्तीने, इच्छेने, शौर्याने किंवा आज्ञेने, एकदा चालू झालेलं नशिबाचं चक्र थांबवता येत नाही.
विलेपुरेवं दीनास्ता राक्षसाधिपयोषितः। कुरर्य इव दुःखार्ता बाष्पपर्याकुलेक्षणाः
अशा प्रकारे त्या राक्षसाधिपतीच्या दुःखी आणि दीन स्त्रिया, जशा दुःखाने भरलेल्या घुबडिणी, डोळ्यांतून अश्रू वाहत रडू लागल्या.
thumb|एकादशाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे एकादशाधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशेअकराव्या सर्गाचं ऐका.
तासां विलपमानानां तदा राक्षसयोषिताम्। ज्येष्ठपत्नी प्रिया दीना भर्तारं समुदैक्षत
त्या वेळी राक्षस स्त्रिया विलाप करत असताना, ज्येष्ठ आणि प्रिय पत्नी, दुःखाने व्याकुळ होऊन, आपल्या पतीकडे पाहत राहिली.
दशग्रीवं हतं दृष्ट्वा रामेणाचिन्त्यकर्मणा। पतिं मन्दोदरी तत्र कृपणा पर्यदेवयत्
रामाच्या अद्भुत कृत्यांनी दशलोकी रावण मारला गेलेला पाहून, मंदोदरी तिथेच दुःखी होऊन आपल्या पतीचा शोक करू लागली.
ननु नाम महाबाहो तव वैश्रवणानुज। क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं त्रस्यत्यपि पुरंदरः
हे महाबाहो, वैश्रवणाचा भाऊ असलेला तू जेव्हा रागावतोस, तेव्हा अगदी इंद्रालाही तुझ्यासमोर उभं राहायला भीती वाटते.
ऋषयश्च महान्तोऽपि गन्धर्वाश्च यशस्विनः। ननु नाम तवोद्वेगाच्चारणाश्च दिशो गताः
तुझ्या रागामुळे मोठमोठे ऋषी, प्रसिद्ध गंधर्व आणि चारण सुद्धा घाबरून सर्व दिशांना पळून गेले आहेत.
स त्वं मानुषमात्रेण रामेण युधि निर्जितः। न व्यपत्रपसे राजन् किमिदं राक्षसेश्वर
आणि तरीही, केवळ एका माणसाने — रामाने — तुला युद्धात हरवलं; राजन, तुला लाज वाटत नाही का? हे राक्षसाधिपती, हे काय घडलं?
कथं त्रैलोक्यमाक्रम्य श्रिया वीर्येण चान्वितम्। अविषह्यं जघान त्वां मानुषो वनगोचरः
तू ज्याने त्रैलोक्य जिंकले, श्रीमंती आणि सामर्थ्य मिळवले, असा अपराजित असलेला तू, वनात राहणाऱ्या एका माणसाने कसा काय मारला गेला?
मानुषाणामविषये चरतः कामरूपिणः। विनाशस्तव रामेण संयुगे नोपपद्यते
माणसांच्या आवाक्याबाहेर वावरणारा, इच्छेप्रमाणे रूप धारण करणारा तू, रामाच्या हातून युद्धात नष्ट होशील असं कोणाच्याही कल्पनेत नव्हतं.
न चैतत् कर्म रामस्य श्रद्दधामि चमूमुखे। सर्वतः समुपेतस्य तव तेनाभिमर्षणम्
रामाने हे कृत्य केलं, असं मलाही वाटत नाही; कारण सर्व बाजूंनी वेढलेला असताना, त्याने तुला सैन्याच्या मध्ये कसं हरवलं असावं?
अथवा रामरूपेण कृतान्तः स्वयमागतः। मायां तव विनाशाय विधायाप्रतितर्किताम्
किंवा, रामाच्याच रूपात मृत्यूच स्वतः आला असावा आणि तुझ्या विनाशासाठी अशी अद्भुत माया केली असावी.
अथवा वासवेन त्वं धर्षितोऽसि महाबल। वासवस्य तु का शक्तिस्त्वां द्रष्टुमपि संयुगे
किंवा, वज्रधारी इंद्राने तुला जिंकले असावे, पण युद्धात तुला पाहण्याचीही त्याची ताकद कुठे आहे?
महाबलं महावीर्यं देवशत्रुं महौजसम्। व्यक्तमेष महायोगी परमात्मा सनातनः
हा जो आहे, तो महाबळवान, महावीर्यवान, देवांचा शत्रू, प्रचंड तेजस्वी, नक्कीच महान योगी, सर्वोच्च आणि सनातन आत्मा आहे.
अनादिमध्यनिधनो महतः परमो महान्। तमसः परमो धाता शङ्खचक्रगदाधरः
जो न सुरुवात, न मध्य, न शेवट असलेला, सर्वात श्रेष्ठ, अंधाराच्या पलीकडचा, सृष्टीकर्ता, शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा आहे.
श्रीवत्सवक्षा नित्यश्रीरजय्यः शाश्वतो ध्रुवः। मानुषं रूपमास्थाय विष्णुः सत्यपराक्रमः
ज्याच्या छातीवर श्रीवत्स आहे, जो नेहमी संपन्न, अजिंक्य, शाश्वत आणि अढळ आहे, असा सत्यपराक्रमी विष्णू मानव रूप धारण करून आला आहे.
सर्वैः परिवृतो देवैर्वानरत्वमुपागतैः। सर्वलोकेश्वरः श्रीमाँल्लोकानां हितकाम्यया
सर्व देवांनी वानर रूप घेतले आणि त्याच्याभोवती जमले, सर्व लोकांचा स्वामी, श्रीमंत, सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी आला आहे.
स राक्षसपरीवारं देवशत्रुं भयावहम्। इन्द्रियाणि पुरा जित्वा जितं त्रिभुवनं त्वया
ज्याने पूर्वी इंद्रियांवर विजय मिळवला, आणि तुझ्यामुळे त्रिभुवन जिंकले गेले, तो देवांचा शत्रू, राक्षसांनी वेढलेला, भीतीदायक शत्रू समोर आला.
स्मरद्भिरिव तद् वैरमिन्द्रियैरेव निर्जितः। यदैव हि जनस्थाने राक्षसैर्बहुभिर्वृतः
जसं इंद्रियांनी आठवणीने वैर संपवलं जातं, तसंच तूही, जनस्थानात अनेक राक्षसांनी वेढलेला असताना, जिंकला गेला.
खरस्तु निहतो भ्राता तदा रामो न मानुषः। यदैव नगरीं लङ्कां दुष्प्रवेशां सुरैरपि
जेव्हा खराचा — तुझा भाऊ — रामाने वध केला, तेव्हा राम माणूस राहिला नाही; आणि जेव्हा हनुमानाने लंकेसारख्या देवांनाही कठीण वाटणाऱ्या नगरीत प्रवेश केला,
प्रविष्टो हनुमान् वीर्यात् तदैव व्यथिता वयम्। क्रियतामविरोधश्च राघवेणेति यन्मया
तेव्हा हनुमानाच्या शौर्यामुळे तो आत गेला आणि त्याच क्षणी आम्ही सगळे घाबरलो; आणि मीच सांगितलं होतं — राघवाशी वैर करू नको.
उच्यमानो न गृह्णासि तस्येयं व्युष्टिरागता। अकस्माच्चाभिकामोऽसि सीतां राक्षसपुङ्गव
मी असं सांगितलं तरी, तू ऐकलं नाहीस; आता ही आपत्ती तुझ्यावर आली आहे. आणि, हे राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ, अचानकच तुला सीतेची इच्छा झाली.
ऐश्वर्यस्य विनाशाय देहस्य स्वजनस्य च। अरुन्धत्या विशिष्टां तां रोहिण्याश्चापि दुर्मते
तुझ्या ऐश्वर्याचा, शरीराचा आणि आप्तांचा नाश व्हावा म्हणून, तू तिला — जी अरुंधती आणि रोहिणीपेक्षा श्रेष्ठ आहे — प्राप्त करायची इच्छा केलीस, हे दुर्बुद्धी.
सीतां धर्षयता मान्यां त्वया ह्यसदृशं कृतम्। वसुधाया हि वसुधां श्रियाः श्रीं भर्तृवत्सलाम्
मान्य सीतेचा अपमान करून, तू अत्यंत अयोग्य कृत्य केलं आहेस. ती स्त्रियांच्या मध्ये पृथ्वीप्रमाणे श्रेष्ठ आहे, संपत्तीमध्ये सर्वश्रेष्ठ आहे आणि पतीवर नितांत प्रेम करणारी आहे.
सीतां सर्वानवद्याङ्गीमरण्ये विजने शुभाम्। आनयित्वा तु तां दीनां छद्मनाऽऽत्मस्वदूषणम्
सर्व अंगांनी निर्दोष, शुभ्र, एकटी, वनात दुःखी असलेल्या सीतेला फसवून आणून, प्रत्यक्षात तू स्वतःचंच कलंकित केलं आहेस.
अप्राप्य तं चैव कामं मैथिलीसंगमे कृतम्। पतिव्रतायास्तपसा नूनं दग्धोऽसि मे प्रभो
मैथिलीशी संग करण्याची इच्छा पूर्ण न होऊन, पतीवर निष्ठावान असलेल्या तिच्या तपामुळे, प्रभो, तू नक्कीच जळून खाक झालास.
तदैव यन्न दग्धस्त्वं धर्षयंस्तनुमध्यमाम्। देवा बिभ्यति ते सर्वे सेन्द्राः साग्निपुरोगमाः
तू त्या कणखर कटी असलेल्या सीतेचा अपमान केला, तेव्हा लगेचच जळून न गेलेला याचं कारण म्हणजे, सर्व देव, इंद्र आणि अग्नी यांच्या पुढारीपणाने, तुझ्या भीतीने गप्प बसले होते.