गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम्। गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः
गंधर्व आणि अप्सरा यांच्या समूहांनी ते अद्वितीय युद्ध पाहिलं, आणि त्यांना आकाश अगदी आकाशासारखं, समुद्र समुद्रासारखाच वाटला.
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव। एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद् युद्धं रामरावणम्
रामा-रावणाचं युद्ध अगदी रामा-रावणासारखंच आहे असं म्हणत, त्यांनी ते युद्ध पाहिलं.
ततः क्रोधान्महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः। संधाय धनुषा रामः शरमाशीविषोपमम्
मग रघूंच्या कीर्तीला वाढवणारा, बलवान राम, रागाने, धनुष्याला विषारी सर्पासारखा बाण लावला.
रावणस्य शिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्। तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा
रामाने रावणाचं झगमगत्या कुंडलांनी सजलेलं डोकं छाटलं; ते डोकं जमिनीवर पडलं, आणि ते दृश्य तिन्ही लोकांनी पाहिलं.
तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः। तत् क्षिप्तं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा
पण लगेचच रावणाचं तसंच दुसरं डोकं पुन्हा उगवलं; तेही झटकन रामाने छाटलं.
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः। छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनरेव प्रदृश्यते
दुसरं डोकंही रामाच्या बाणांनी युद्धात छाटलं गेलं; पण ते छाटताच पुन्हा दिसू लागलं.
तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामस्य सायकैः। एवमेव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम्
रामाच्या वज्रासारख्या बाणांनी तेही छाटलं गेलं; अशा रीतीने शंभर तसल्याच तेजस्वी डोक्यांची छाटणी झाली.
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये। ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः
तरीही रावणाचा शेवट होत नव्हता, त्याचं प्राणही संपत नव्हतं; तेव्हा सर्व अस्त्रांचे जाणकार, कौसल्येचा आनंद वाढवणारा तो वीर —
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः। मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः
अनेक बाणांनी सज्ज झालेला राघव विचार करू लागला — या बाणांनीच मारीच, खर आणि दूषण मारले गेले होते.
क्रौञ्चावटे विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने। यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितोऽम्बुधिः
कांचाच्या डोंगरदरीत विराध, दंडकारण्यात कबंध, साल वृक्ष आणि पर्वत हेही या बाणांनी फोडले गेले, वाळी आणि अस्वस्थ समुद्रही हेच बाण होते.
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम। किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः
हे माझे सर्व बाण युद्धात नेहमीच अचूक ठरले; मग या मंद तेज असलेल्या रावणावर हे का निष्फळ ठरत आहेत, हेच कळत नाही.
इति चिन्तापरश्चासीदप्रमत्तश्च संयुगे। ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि
अशा विचारात मग्न असूनही, युद्धात दक्ष राहून, राघवाने रावणाच्या छातीवर बाणांचा वर्षाव केला.
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः। गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे
रावणही रागाने, रथावर उभा राहून, राक्षसांचा राजा म्हणून, गदा आणि मुसळांचा वर्षाव करत रामावर हल्ला करू लागला.
तत् प्रवृत्तं महद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्। अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि
मग एक मोठं, भीषण आणि अंगावर काटा आणणारं युद्ध सुरू झालं — आकाशात, पृथ्वीवर आणि पुन्हा पर्वताच्या शिखरावर.
देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्। पश्यतां तन्महद् युद्धं सर्वरात्रमवर्तत
देव, दानव, यक्ष, पिशाच्च, सर्प आणि राक्षस यांच्या पाहण्यात ते भव्य युद्ध संपूर्ण रात्रभर चालू राहिलं.
नैव रात्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम्। रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति
रामा-रावणाच्या युद्धाला ना रात्र, ना दिवस, ना एक क्षण, ना एक निमिषही विश्रांती मिळाली.
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोस्तयो- र्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य। सुरवररथसारथिर्महात्मा रणरतराममुवाच वाक्यमाशु
दशरथपुत्र आणि राक्षसराज यांच्या युद्धात कोणताही विजय दिसत नव्हता, तेव्हा देवांचा श्रेष्ठ सारथी, रणासाठी आतुर असलेल्या रामाला त्वरित बोलला.
thumb|अष्टाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे अष्टाधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशेआठवा सर्ग ऐका.
अथ संस्मारयामास मातली राघवं तदा। अजानन्निव किं वीर त्वमेनमनुवर्तसे
मातलीने त्या क्षणी रामाला आठवण करून दिली आणि जणू काही त्याला माहीतच नाही अशा थाटात म्हणाला, 'हे वीर, तू याच्या मागे का जात आहेस?'
विसृजास्मै वधाय त्वमस्त्रं पैतामहं प्रभो। विनाशकालः कथितो यः सुरैः सोऽद्य वर्तते
हे प्रभो, त्याच्या विनाशासाठी तू पितामहांनी दिलेले अस्त्र सोड. देवांनी सांगितलेला त्याचा अंताचा काळ आज आला आहे.
ततः संस्मारितो रामस्तेन वाक्येन मातलेः। जग्राह स शरं दीप्तं निःश्वसन्तमिवोरगम्
मातलीच्या त्या शब्दांनी आठवण झाल्यावर रामाने एक तेजस्वी बाण उचलला, जो सापासारखा फुसफुसत होता.
यं तस्मै प्रथमं प्रादादगस्त्यो भगवानृषिः। ब्रह्मदत्तं महद् बाणममोघं युधि वीर्यवान्
तोच बाण, जो भगवंत ऋषी अगस्त्यांनी रामाला प्रथम दिला होता, युद्धात अचूक आणि ब्रह्मदेवांनी दिलेला, अत्यंत सामर्थ्यवान असा.
ब्रह्मणा निर्मितं पूर्वमिन्द्रार्थममितौजसा। दत्तं सुरपतेः पूर्वं त्रिलोकजयकांक्षिणः
तो बाण ब्रह्मदेवांनी पूर्वी इंद्रासाठी निर्माण केला होता, प्रचंड शक्तिशाली, आणि त्रैलोक्य जिंकण्याची इच्छा असलेल्या देवेंद्राला पूर्वी दिला होता.
यस्य वाजेषु पवनः फले पावकभास्करौ। शरीरमाकाशमयं गौरवे मेरुमन्दरौ
त्या बाणाच्या दांड्यात वारा, टोकात अग्नी आणि सूर्य, शरीर आकाशासारखे, आणि वजन मेरू-मंदार पर्वतासारखे होते.
जाज्वल्यमानं वपुषा सुपुङ्खं हेमभूषितम्। तेजसा सर्वभूतानां कृतं भास्करवर्चसम्
तो बाण तेजाने झगमगत होता, सुंदर पिसांनी सजलेला, सोन्याने मढवलेला, आणि त्याचा प्रकाश सूर्यासारखा, सर्व प्राण्यांच्या तेजाने बनवलेला.
सधूममिव कालाग्निं दीप्तमाशीविषोपमम्। नरनागाश्ववृन्दानां भेदनं क्षिप्रकारिणम्
तो बाण धुरकट आणि काळाग्नीप्रमाणे प्रखर, विषारी सापासारखा दिसणारा, आणि माणसे, हत्ती, घोड्यांच्या सैन्याला क्षणात भेदणारा होता.
द्वाराणां परिघाणां च गिरीणां चापि भेदनम्। नानारुधिरदिग्धाङ्गं मेदोदिग्धं सुदारुणम्
तो बाण दरवाजे, गज, आणि पर्वत फोडू शकणारा, विविध रक्तांनी व चरब्यांनी माखलेला, अत्यंत भयंकर होता.
वज्रसारं महानादं नानासमितिदारुणम्। सर्ववित्रासनं भीमं श्वसन्तमिव पन्नगम्
तो बाण वज्रासारखा कठीण, मोठ्या आवाजाचा, अनेक प्रकारच्या इंधनाने प्रज्वलित, सर्वांना भयभीत करणारा आणि सापासारखा फुसफुसणारा होता.
कङ्कगृध्रबकानां च गोमायुगणरक्षसाम्। नित्यभक्षप्रदं युद्धे यमरूपं भयावहम्
युद्धात तो बाण कावळे, गिधाडे, बगळे, कोल्हे आणि राक्षसांसाठी नेहमीच अन्न देणारा, यमासारखा आणि भय आणणारा होता.
नन्दनं वानरेन्द्राणां रक्षसामवसादनम्। वाजितं विविधैर्वाजैश्चारुचित्रैर्गरुत्मतः
तो बाण वानरराजांच्या आनंदाचा नंदनवन, राक्षसांचा संहार करणारा, आणि गरुडासारख्या वेगवान, विविध रंगीबेरंगी, सुंदर घोड्यांनी सजलेला होता.