गिरेर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम्। विस्फारयन् वै वेगेन बालचन्द्रानतं धनुः
त्याचा आवाज जणू वज्राने फोडलेल्या पर्वतासारखा होता; त्याने आपल्या कोवळ्या चंद्रासारख्या वाकलेल्या धनुष्याला जोरात ताणले.
उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम्। मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः
रामाने हजार डोळ्यांच्या देवाचा सारथी मातलीला म्हटले, 'मातली, बघ, शत्रूचा रथ किती रागाने पुढे येतो आहे.'
यथापसव्यं पतता वेगेन महता पुनः। समरे हन्तुमात्मानं तथानेन कृता मतिः
तो रथ मोठ्या वेगाने डावीकडे जातो आहे, युद्धात स्वतःचाच नाश करण्याचा त्याचा निर्धार दिसतो आहे.
तदप्रमादमातिष्ठ प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः। विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम्
म्हणून तू जागरूक राहा; शत्रूच्या रथाला सामोरे जा. मी त्याचा नाश करायचा आहे, जसा वारा उगवणाऱ्या ढगाला उडवून लावतो.
अविक्लवमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम्। रश्मिसंचारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम्
रथ वेगाने चालव, मन आणि दृष्टी स्थिर ठेव, घोड्यांचे लगाम नीट सांभाळ आणि अजिबात घाबरू नकोस.
कामं न त्वं समाधेयः पुरंदररथोचितः। युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये
तुला शिकवायची गरज नाही, तू तर इंद्राच्या रथाचा सारथी आहेस; मी युद्धासाठी एकाग्र आहे, म्हणून तुला फक्त आठवण करून देतो.
परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः। प्रचोदयामास रथं सुरसारथिरुत्तमः
रामाच्या या बोलण्याने मातली आनंदी झाला आणि तो देवांचा श्रेष्ठ सारथी रथ पुढे घेऊन गेला.
अपसव्यं ततः कुर्वन् रावणस्य महारथम्। चक्रसम्भूतरजसा रावणं व्यवधूनयत्
मग त्याने रावणाच्या मोठ्या रथाच्या डावीकडे वळून, चाकांनी उडालेल्या धुळीने रावणाला झाकून टाकले.
ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः। रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत्
मग दहा तोंडांचा रावण संतापला, त्याच्या डोळ्यांत जणू तांबडं ज्वाळा पेटल्या. त्याने आपल्या रथासमोर उभ्या असलेल्या रामावर बाणांचा मारा केला.
धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लम्भयन्। जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम्
अपमान झाल्यामुळे रामाने धीर धरून राग आवरला आणि युद्धात प्रचंड वेगवान इंद्रधनुष्य हातात घेतलं.
शरांश्च सुमहावेगान् सूर्यरश्मिसमप्रभान्। तदुपोढं महद् युद्धमन्योन्यवधकांक्षिणोः। परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः
त्याने सूर्यकिरणांसारखे तेजस्वी, अतिशय वेगवान बाण उचलले. मग दोघांमध्ये एक मोठं युद्ध सुरू झालं, जणू दोन गर्विष्ठ सिंह एकमेकांना संपवायला तुटून पडले.
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः। समीयुर्द्वैरथं द्रष्टुं रावणक्षयकांक्षिणः
मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि मोठे ऋषी रावणाचा नाश व्हावा म्हणून हे द्वंद्व युद्ध पाहायला एकत्र आले.
समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा रोमहर्षणाः। रावणस्य विनाशाय राघवस्योदयाय च
रावणाच्या विनाशासाठी आणि राघवाच्या विजयासाठी भयंकर, अंगावर काटा आणणारे अपशकुन दिसू लागले.
ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि। वाता मण्डलिनस्तीव्रा व्यपसव्यं प्रचक्रमुः
आकाशातून रावणाच्या रथावर रक्ताचा पाऊस पडू लागला; जोरदार वाऱ्यांनी वर्तुळात फिरत डावीकडे झंझावात केला.
महद्गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्थले। येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति
त्याच्या वर आकाशात मोठ्या गिधाडांचा थवा घिरट्या घालत होता, रथ जिथे जाई तिथे ते मागे मागे जाई.
संध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया। दृश्यते सम्प्रदीप्तेव दिवसेऽपि वसुंधरा
लंकाभर संध्याकाळच्या जांभळ्या छटेने वेढली गेली, जणू जपा फुलांसारखी लालसर दिसत होती; दिवस असतानाही पृथ्वी पेटल्यासारखी भासत होती.
सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रपेतुर्महास्वनाः। विषादयंस्ते रक्षांसि रावणस्य तदाहिताः
मोठ्या गडगडाटासह विजा आणि उल्का कोसळल्या, त्या आवाजाने राक्षस घाबरले; हे सर्व रावणामुळे घडत होते.
रावणश्च यतस्तत्र प्रचचाल वसुंधरा। रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः
रावण जिथे जाई तिथे पृथ्वी हलू लागली; लढणाऱ्या राक्षसांचे हात जणू कुणीतरी पकडले आहेत असं वाटू लागलं.
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः। दृश्यन्ते रावणस्याग्रे पर्वतस्येव धातवः
रावणासमोर तांबड्या, पिवळ्या, पांढऱ्या आणि फिकट सूर्यकिरणांचा वर्षाव झाला, जणू पर्वतावर खनिजे विखुरली आहेत.
गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः। प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः
गिधाडं त्याच्या मागे लागली होती, त्यांच्या तोंडातून ज्वाळा निघत होत्या; ती रागाने त्याच्याकडे रोखून पाहत, अशुभ आणि भयंकर वाटत होती.
प्रतिकूलं ववौ वायू रणे पांसून् समुत्किरन्। तस्य राक्षसराजस्य कुर्वन् दृष्टिविलोपनम्
रणभूमीत उलट वारा वाहू लागला, धूळ उडवत राक्षसांचा राजाचा दृष्टीसुद्धा अस्पष्ट झाली.
निपेतुरिन्द्राशनयः सैन्ये चास्य समन्ततः। दुर्विषह्यस्वरा घोरा विना जलधरोदयम्
त्याच्या सैन्याभोवती सर्वत्र विजा कोसळल्या, त्या गडगडाटाने सहन न होणाऱ्या आणि भीषण वाटत होत्या, जरी आकाशात ढग नव्हते.
दिशश्च प्रदिशः सर्वा बभूवुस्तिमिरावृताः। पांसुवर्षेण महता दुर्दर्शं च नभोऽभवत्
सर्व दिशांना आणि कोपऱ्यांना काळोख वेढू लागला; मोठ्या धुळीच्या पावसामुळे आकाश दिसेनासं झालं.
कुर्वन्त्यः कलहं घोरं सारिकास्तद्रथं प्रति। निपेतुः शतशस्तत्र दारुणा दारुणारुताः
शेकडो भीषण आवाज करणाऱ्या आणि भयंकर आरडाओरडा करणाऱ्या साळिकायांनी त्या रथावर झडप घातली.
जघनेभ्यः स्फुलिङ्गाश्च नेत्रेभ्योऽश्रूणि संततम्। मुमुचुस्तस्य तुरगास्तुल्यमग्निं च वारि च
त्याच्या घोड्यांच्या कुशीतून ठिणग्या उडू लागल्या आणि डोळ्यांतून सातत्याने पाणी वाहू लागलं—जणू एकाच वेळी आग आणि पाणी बाहेर पडत होते.
एवंप्रकारा बहवः समुत्पाता भयावहाः। रावणस्य विनाशाय दारुणाः सम्प्रजज्ञिरे
अशा अनेक भयंकर आणि भीतीदायक अपशकुनांची सुरुवात झाली, जे रावणाच्या विनाशाचे लक्षण होते.
रामस्यापि निमित्तानि सौम्यानि च शिवानि च। बभूवुर्जयशंसीनि प्रादुर्भूतानि सर्वशः
रामासाठी सर्वत्र शुभ आणि सौम्य अशा शकुनांचे दर्शन झाले, जे त्याच्या विजयाची जाणीव करून देत होते.
निमित्तानीह सौम्यानि राघवः स्वजयाय वै। दृष्ट्वा परमसंहृष्टो हतं मेने च रावणम्
स्वतःच्या विजयासाठी हे शुभ शकुन पाहून राघव अत्यंत आनंदित झाला आणि त्याने रावणाचा पराभव झालाच असे मनाशी ठरवले.
ततो निरीक्ष्यात्मगतानि राघवो रणे निमित्तानि निमित्तकोविदः। जगाम हर्षं च परां च निर्वृतिं चकार युद्धे ह्यधिकं च विक्रमम्
रणांगणातील स्वतःशी संबंधित शकुन ओळखून, शकुनांचा जाणकार असलेल्या राघवाने मनोमन मोठा आनंद आणि समाधान अनुभवले आणि युद्धात आणखी धैर्य दाखवले.
thumb|सप्ताधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे सप्ताधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील युद्धकांडातील एकशेपंचविसावा सर्ग.