रावणं प्रेक्ष्य हृष्टात्मा जयार्थं समुपागमत्। सर्वयत्नेन महता वृतस्तस्य वधेऽभवत्
रावणाला पाहून त्याच्या मनात आनंद झाला आणि विजयासाठी तो पुढे गेला. सर्वतोपरी प्रयत्नांनी वेढला जाऊन, त्याचा नाश करण्याचा निर्धार त्याने केला.
अथ रविरवदन्निरीक्ष्य रामं मुदितमनाः परमं प्रहृष्यमाणः। निशिचरपतिसंक्षयं विदित्वा सुरगणमध्यगतो वचस्त्वरेति
मग सूर्याने रामाकडे पाहून अत्यंत आनंदाने, देवांच्या मध्ये उभा राहून, रात्रीच्या राक्षसांचा नाश होणार हे जाणून, जलद शब्दांनी बोलायला सुरुवात केली.
thumb|षडधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे षडधिकशततमः सर्गः ॥६-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील युद्धकांडातील एकशे सहाव्या सर्गाचे ऐका.
सारथिः स रथं हृष्टः परसैन्यप्रधर्षणम्। गन्धर्वनगराकारं समुच्छ्रितपताकिनम्
सारथी आनंदाने शत्रूंच्या सैन्याला घाबरवणारा, गंधर्वांच्या नगरीसारखा, उंच पताका फडकणारा रथ चालवत होता.
युक्तं परमसम्पन्नैर्वाजिभिर्हेममालिभिः। युद्धोपकरणैः पूर्णं पताकाध्वजमालिनम्
तो रथ उत्तम सोन्याच्या माळांनी सजवलेल्या घोड्यांनी जोडलेला होता, युद्धासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तूंनी भरलेला आणि झेंड्यांनी सुशोभित होता.
ग्रसन्तमिव चाकाशं नादयन्तं वसुंधराम्। प्रणाशं परसैन्यानां स्वसैन्यस्य प्रहर्षणम्
तो रथ जणू आकाश गिळत होता, त्याचा गजर पृथ्वीवर पसरला होता, शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करत होता आणि आपल्या सैन्याला आनंद देत होता.
रावणस्य रथं क्षिप्रं चोदयामास सारथिः। तमापतन्तं सहसा स्वनवन्तं महाध्वजम्
सारथ्याने रावणाचा रथ पटकन पुढे नेला, तो रथ अचानक मोठ्या आवाजात, मोठ्या ध्वजासह धावू लागला.
रथं राक्षसराजस्य नरराजो ददर्श ह। कृष्णवाजिसमायुक्तं युक्तं रौद्रेण वर्चसा
मानवांचा राजा राक्षसांचा राजाचा रथ पाहत होता, जो काळ्या घोड्यांनी जोडलेला आणि भयंकर तेजाने उजळलेला होता.
दीप्यमानमिवाकाशे विमानं सूर्यवर्चसम्। तडित्पताकागहनं दर्शितेन्द्रायुधप्रभम्
तो रथ आकाशात सूर्याच्या तेजासारखा झळकत होता, त्याच्या झेंड्यांमध्ये विजेसारखी चमक होती आणि इंद्राच्या अस्त्रासारखा तेज दिसत होता.
शरधारा विमुञ्चन्तं धाराधरमिवाम्बुदम्। स दृष्ट्वा मेघसंकाशमापतन्तं रथं रिपोः
तो रथ जणू ढग पाऊस पाडतो तसा बाणांचा वर्षाव करत होता; शत्रूचा काळ्या ढगासारखा रथ वेगाने येताना त्याने पाहिला.
गिरेर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम्। विस्फारयन् वै वेगेन बालचन्द्रानतं धनुः
त्याचा आवाज जणू वज्राने फोडलेल्या पर्वतासारखा होता; त्याने आपल्या कोवळ्या चंद्रासारख्या वाकलेल्या धनुष्याला जोरात ताणले.
उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम्। मातले पश्य संरब्धमापतन्तं रथं रिपोः
रामाने हजार डोळ्यांच्या देवाचा सारथी मातलीला म्हटले, 'मातली, बघ, शत्रूचा रथ किती रागाने पुढे येतो आहे.'
यथापसव्यं पतता वेगेन महता पुनः। समरे हन्तुमात्मानं तथानेन कृता मतिः
तो रथ मोठ्या वेगाने डावीकडे जातो आहे, युद्धात स्वतःचाच नाश करण्याचा त्याचा निर्धार दिसतो आहे.
तदप्रमादमातिष्ठ प्रत्युद्गच्छ रथं रिपोः। विध्वंसयितुमिच्छामि वायुर्मेघमिवोत्थितम्
म्हणून तू जागरूक राहा; शत्रूच्या रथाला सामोरे जा. मी त्याचा नाश करायचा आहे, जसा वारा उगवणाऱ्या ढगाला उडवून लावतो.
अविक्लवमसम्भ्रान्तमव्यग्रहृदयेक्षणम्। रश्मिसंचारनियतं प्रचोदय रथं द्रुतम्
रथ वेगाने चालव, मन आणि दृष्टी स्थिर ठेव, घोड्यांचे लगाम नीट सांभाळ आणि अजिबात घाबरू नकोस.
कामं न त्वं समाधेयः पुरंदररथोचितः। युयुत्सुरहमेकाग्रः स्मारये त्वां न शिक्षये
तुला शिकवायची गरज नाही, तू तर इंद्राच्या रथाचा सारथी आहेस; मी युद्धासाठी एकाग्र आहे, म्हणून तुला फक्त आठवण करून देतो.
परितुष्टः स रामस्य तेन वाक्येन मातलिः। प्रचोदयामास रथं सुरसारथिरुत्तमः
रामाच्या या बोलण्याने मातली आनंदी झाला आणि तो देवांचा श्रेष्ठ सारथी रथ पुढे घेऊन गेला.
अपसव्यं ततः कुर्वन् रावणस्य महारथम्। चक्रसम्भूतरजसा रावणं व्यवधूनयत्
मग त्याने रावणाच्या मोठ्या रथाच्या डावीकडे वळून, चाकांनी उडालेल्या धुळीने रावणाला झाकून टाकले.
ततः क्रुद्धो दशग्रीवस्ताम्रविस्फारितेक्षणः। रथप्रतिमुखं रामं सायकैरवधूनयत्
मग दहा तोंडांचा रावण संतापला, त्याच्या डोळ्यांत जणू तांबडं ज्वाळा पेटल्या. त्याने आपल्या रथासमोर उभ्या असलेल्या रामावर बाणांचा मारा केला.
धर्षणामर्षितो रामो धैर्यं रोषेण लम्भयन्। जग्राह सुमहावेगमैन्द्रं युधि शरासनम्
अपमान झाल्यामुळे रामाने धीर धरून राग आवरला आणि युद्धात प्रचंड वेगवान इंद्रधनुष्य हातात घेतलं.
शरांश्च सुमहावेगान् सूर्यरश्मिसमप्रभान्। तदुपोढं महद् युद्धमन्योन्यवधकांक्षिणोः। परस्पराभिमुखयोर्दृप्तयोरिव सिंहयोः
त्याने सूर्यकिरणांसारखे तेजस्वी, अतिशय वेगवान बाण उचलले. मग दोघांमध्ये एक मोठं युद्ध सुरू झालं, जणू दोन गर्विष्ठ सिंह एकमेकांना संपवायला तुटून पडले.
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः। समीयुर्द्वैरथं द्रष्टुं रावणक्षयकांक्षिणः
मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि मोठे ऋषी रावणाचा नाश व्हावा म्हणून हे द्वंद्व युद्ध पाहायला एकत्र आले.
समुत्पेतुरथोत्पाता दारुणा रोमहर्षणाः। रावणस्य विनाशाय राघवस्योदयाय च
रावणाच्या विनाशासाठी आणि राघवाच्या विजयासाठी भयंकर, अंगावर काटा आणणारे अपशकुन दिसू लागले.
ववर्ष रुधिरं देवो रावणस्य रथोपरि। वाता मण्डलिनस्तीव्रा व्यपसव्यं प्रचक्रमुः
आकाशातून रावणाच्या रथावर रक्ताचा पाऊस पडू लागला; जोरदार वाऱ्यांनी वर्तुळात फिरत डावीकडे झंझावात केला.
महद्गृध्रकुलं चास्य भ्रममाणं नभस्थले। येन येन रथो याति तेन तेन प्रधावति
त्याच्या वर आकाशात मोठ्या गिधाडांचा थवा घिरट्या घालत होता, रथ जिथे जाई तिथे ते मागे मागे जाई.
संध्यया चावृता लङ्का जपापुष्पनिकाशया। दृश्यते सम्प्रदीप्तेव दिवसेऽपि वसुंधरा
लंकाभर संध्याकाळच्या जांभळ्या छटेने वेढली गेली, जणू जपा फुलांसारखी लालसर दिसत होती; दिवस असतानाही पृथ्वी पेटल्यासारखी भासत होती.
सनिर्घाता महोल्काश्च सम्प्रपेतुर्महास्वनाः। विषादयंस्ते रक्षांसि रावणस्य तदाहिताः
मोठ्या गडगडाटासह विजा आणि उल्का कोसळल्या, त्या आवाजाने राक्षस घाबरले; हे सर्व रावणामुळे घडत होते.
रावणश्च यतस्तत्र प्रचचाल वसुंधरा। रक्षसां च प्रहरतां गृहीता इव बाहवः
रावण जिथे जाई तिथे पृथ्वी हलू लागली; लढणाऱ्या राक्षसांचे हात जणू कुणीतरी पकडले आहेत असं वाटू लागलं.
ताम्राः पीताः सिताः श्वेताः पतिताः सूर्यरश्मयः। दृश्यन्ते रावणस्याग्रे पर्वतस्येव धातवः
रावणासमोर तांबड्या, पिवळ्या, पांढऱ्या आणि फिकट सूर्यकिरणांचा वर्षाव झाला, जणू पर्वतावर खनिजे विखुरली आहेत.
गृध्रैरनुगताश्चास्य वमन्त्यो ज्वलनं मुखैः। प्रणेदुर्मुखमीक्षन्त्यः संरब्धमशिवं शिवाः
गिधाडं त्याच्या मागे लागली होती, त्यांच्या तोंडातून ज्वाळा निघत होत्या; ती रागाने त्याच्याकडे रोखून पाहत, अशुभ आणि भयंकर वाटत होती.