देशकालौ च विज्ञेयौ लक्षणानीङ्गितानि च। दैन्यं हर्षश्च खेदश्च रथिनश्च बलाबलम्
जागा आणि वेळ, चिन्हं आणि हालचाली, निराशा, आनंद, थकवा आणि सारथ्याचं बळ किंवा दुर्बलता हे सगळं ओळखायला हवं.
स्थलनिम्नानि भूमेश्च समानि विषमाणि च। युद्धकालश्च विज्ञेयः परस्यान्तरदर्शनम्
जमिनीचे चढ-उतार, सपाट किंवा खडतर जागा, युद्धाचा योग्य काळ, आणि शत्रूच्या मनाचा अंदाज हे सगळं समजायला हवं.
उपयानापयाने च स्थानं प्रत्यपसर्पणम्। सर्वमेतद् रथस्थेन ज्ञेयं रथकुटुम्बिना
पुढे जाणं, मागे सरकणं, योग्य जागा निवडणं आणि मागे हटणं—हे सारथ्याला नेहमी समजायला हवं.
तव विश्रामहेतोस्तु तथैषां रथवाजिनाम्। रौद्रं वर्जयता खेदं क्षमं कृतमिदं मया
तुझ्या विश्रांतीसाठी आणि या रथाच्या घोड्यांसाठी, मी त्यांना जास्त थकवा येऊ नये म्हणून हे केलं; हे योग्यच केलं आहे.
स्वेच्छया न मया वीर रथोऽयमपवाहितः। भर्तुः स्नेहपरीतेन मयेदं यत् कृतं प्रभो
हे वीर, मी स्वतःच्या इच्छेने हा रथ मागे घेतलेला नाही. प्रभो, माझ्या स्वामीवरील प्रेमामुळेच मी हे केले.
आज्ञापय यथातत्त्वं वक्ष्यस्यरिनिषूदन। तत् करिष्याम्यहं वीर गतानृण्येन चेतसा
शत्रूंचा संहार करणाऱ्या, तुम्ही जसे योग्य समजता तसे मला आज्ञा द्या. मी मनापासून, कोणतेही ऋण न ठेवता, ते नक्कीच पूर्ण करीन.
संतुष्टस्तेन वाक्येन रावणस्तस्य सारथेः। प्रशस्यैनं बहुविधं युद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम्
रथवानाच्या या बोलांनी रावण आनंदला. त्याने त्याचे अनेक प्रकारे कौतुक केले आणि युद्धाची ओढ लागल्याने असे म्हणाला.
रथं शीघ्रमिमं सूत राघवाभिमुखं नय। नाहत्वा समरे शत्रून् निवर्तिष्यति रावणः
सारथ्या, हा रथ लवकर राघवाच्या दिशेने घेऊन जा. शत्रूंना युद्धात हरवल्याशिवाय रावण परतणार नाही.
एवमुक्त्वा रथस्थस्य रावणो राक्षसेश्वरः। ददौ तस्य शुभं ह्येकं हस्ताभरणमुत्तमम्। श्रुत्वा रावणवाक्यानि सारथिः संन्यवर्तत
असे म्हणून, रथावर बसलेल्या राक्षसाधिपती रावणाने आपल्या सारथ्याला एक सुंदर हातातील दागिना दिला. रावणाची वचने ऐकून सारथ्याने रथ वळवला.
ततो द्रुतं रावणवाक्यचोदितः प्रचोदयामास हयान् स सारथिः। स राक्षसेन्द्रस्य ततो महारथः क्षणेन रामस्य रणाग्रतोऽभवत्
मग रावणाच्या आज्ञेने सारथ्याने घोड्यांना वेगाने हाकले. त्यामुळे राक्षसांचा राजा असलेला तो महान रथ क्षणात रामाच्या समोर युद्धभूमीत उभा राहिला.
thumb|पञ्चाधिकशततमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे युद्धकाण्डे पञ्चाधिकशततमः सर्गः ॥६-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या युद्धकांडातील एकशेपाचवा सर्ग ऐका.
ततो युद्धपरिश्रान्तं समरे चिन्तया स्थितम्। रावणं चाग्रतो दृष्ट्वा युद्धाय समुपस्थितम्
मग, समोर युद्धासाठी उभा असलेला, युद्धाने थकलेला आणि विचारात मग्न असलेला रावण रामाने पाहिला.
दैवतैश्च समागम्य द्रष्टुमभ्यागतो रणम्। उपगम्याब्रवीद् राममगस्त्यो भगवांस्तदा
देवता हे युद्ध पाहण्यासाठी एकत्र जमल्या. त्याच वेळी, भगवंत अगस्त्य रामाजवळ आले आणि म्हणाले.
राम राम महाबाहो शृणु गुह्यं सनातनम्। येन सर्वानरीन् वत्स समरे विजयिष्यसे
राम, राम, महाबाहू, हे प्राचीन गुपित ऐक. या मंत्रामुळे, प्रिय, तू युद्धात सर्व शत्रूंवर विजय मिळवशील.
आदित्यहृदयं पुण्यं सर्वशत्रुविनाशनम्। जयावहं जपं नित्यमक्षयं परमं शिवम्
आदित्यहृदय हा पवित्र मंत्र आहे, सर्व शत्रूंचा नाश करणारा, विजय देणारा आहे. तो नेहमी जपावा, तो अक्षय आणि अत्यंत मंगल आहे.
सर्वमङ्गलमाङ्गल्यं सर्वपापप्रणाशनम्। चिन्ताशोकप्रशमनमायुर्वर्धनमुत्तमम्
तो सर्वात शुभ आहे, सर्व पापांचा नाश करणारा आहे, चिंता आणि दु:ख दूर करणारा आणि आयुष्य वाढवणारा श्रेष्ठ आहे.
रश्मिमन्तं समुद्यन्तं देवासुरनमस्कृतम्। पूजयस्व विवस्वन्तं भास्करं भुवनेश्वरम्
देव आणि असुर ज्यांना वंदन करतात, अशा तेजस्वी, उगवत्या, किरणांनी झळाळणाऱ्या, सूर्याला, या जगाचा अधिपती विवस्वान याची पूजा कर.
सर्वदेवात्मको ह्येष तेजस्वी रश्मिभावनः। एष देवासुरगणाँल्लोकान् पाति गभस्तिभिः
हा सर्व देवतांचा आत्मा आहे, तेजस्वी आहे, किरणांचा स्त्रोत आहे. आपल्या किरणांनी तो देव, असुर आणि सर्व लोकांचे रक्षण करतो.
एष ब्रह्मा च विष्णुश्च शिवः स्कन्दः प्रजापतिः। महेन्द्रो धनदः कालो यमः सोमो ह्यपां पतिः
तोच ब्रह्मा, विष्णु, शिव, स्कंद, प्रजापती, महेंद्र, कुबेर, काळ, यम, सोम आणि जलांचा स्वामी आहे.
पितरो वसवः साध्या अश्विनौ मरुतो मनुः। वायुर्वह्निः प्रजाः प्राण ऋतुकर्ता प्रभाकरः
तो पितर, वसु, साध्य, अश्विनी कुमार, मरुत, मनु, वायू, अग्नी, सर्व प्राणी, प्राण, ऋतूंचा निर्माता आणि प्रकाश देणारा आहे.
आदित्यः सविता सूर्यः खगः पूषा गभस्तिमान्। सुवर्णसदृशो भानुर्हिरण्यरेता दिवाकरः
तोच आदित्य, सविता, सूर्य, आकाशात संचार करणारा, पूषा, किरणांनी युक्त, तेजस्वी भानु, सुवर्णासारखा, सुवर्णबीज आणि दिवसाचा निर्माता आहे.
हरिदश्वः सहस्रार्चिः सप्तसप्तिर्मरीचिमान्। तिमिरोन्मथनः शम्भुस्त्वष्टा मार्तण्डकोंऽशुमान्
त्याचे घोडे हिरवे आहेत, त्याच्याकडे हजारो किरणे आहेत, सात रथ आहेत, तो किरणांनी भरलेला आहे, अंधार दूर करणारा, मंगलमय, विश्वाचा शिल्पकार, मार्तंड आणि तेजस्वी आहे.
हिरण्यगर्भः शिशिरस्तपनोऽहस्करो रविः। अग्निगर्भोऽदितेः पुत्रः शङ्खः शिशिरनाशनः
तो हिरण्यगर्भ आहे, थंडावा देणारा, ताप देणारा, अंधार दूर करणारा, रवि, अग्नीपासून जन्मलेला, अदितीचा पुत्र, शंख, आणि थंडी नष्ट करणारा आहे.
व्योमनाथस्तमोभेदी ऋग्यजुःसामपारगः। घनवृष्टिरपां मित्रो विन्ध्यवीथीप्लवंगमः
तो आकाशाचा स्वामी आहे, अंधार घालवणारा आहे, ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेद जाणणारा आहे, पाऊस पाडणारा आहे, पाण्याचा मित्र आहे, आणि विंध्य पर्वताचा मार्ग ओलांडणारा आहे.
आतपी मण्डली मृत्युः पिङ्गलः सर्वतापनः। कविर्विश्वो महातेजा रक्तः सर्वभवोद्भवः
तो उष्णता देणारा आहे, गोलाकार आहे, मृत्यू आहे, पिंगटवर्णी आहे, सर्वांना तापवणारा आहे, ज्ञानी आहे, विश्व आहे, प्रचंड तेजस्वी आहे, लाल आहे, आणि सर्व सृष्टीचा उगम आहे.
नक्षत्रग्रहताराणामधिपो विश्वभावनः। तेजसामपि तेजस्वी द्वादशात्मन् नमोऽस्तु ते
तो नक्षत्र, ग्रह आणि तार्यांचा स्वामी आहे, विश्वाचा सर्जक आहे, तेजस्वींमध्ये सर्वात तेजस्वी आहे, बारा रूपांचा आहे—तुला नमस्कार असो.
नमः पूर्वाय गिरये पश्चिमायाद्रये नमः। ज्योतिर्गणानां पतये दिनाधिपतये नमः
पूर्वेकडील पर्वताला नमस्कार, पश्चिमेकडील डोंगराला नमस्कार, प्रकाशांच्या समूहाच्या अधिपतीला नमस्कार, दिवसाच्या स्वामीला नमस्कार.
जयाय जयभद्राय हर्यश्वाय नमो नमः। नमो नमः सहस्रांशो आदित्याय नमो नमः
विजयी, शुभ विजय देणारा, पिंगट घोड्यांचा स्वामी—त्याला पुन्हा पुन्हा नमस्कार. हजार किरणांचा, आदित्य—त्याला नमस्कार.
नम उग्राय वीराय सारङ्गाय नमो नमः। नमः पद्मप्रबोधाय प्रचण्डाय नमोऽस्तु ते
भीषण, शूर, चित्ताकर्षक घोड्यांचा स्वामी—त्याला नमस्कार. कमळ जागवणारा, प्रचंड तेजस्वी—तुला नमस्कार असो.
ब्रह्मेशानाच्युतेशाय सूरायादित्यवर्चसे। भास्वते सर्वभक्षाय रौद्राय वपुषे नमः
ब्रह्मा, ईशान आणि अच्युत यांच्या अधिपतीला, तेजस्वी, आदित्यसमान तेज असणारा, सर्वभक्षी, रौद्र रूप असणारा—त्याला नमस्कार.