तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम् । वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ ॥१-४-
त्या दोन राजपुत्रांनी संपूर्ण धर्मयुक्त आणि उत्तम कथा आत्मसात करून, निर्दोषपणे ते काव्य सादर केलं.
ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे । यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुः सुसमाहितौ ॥१-४-
ऋषी, द्विज आणि सज्जन यांच्या सभेत, ते दोघे, सार्थकतेने आणि सांगितल्याप्रमाणे, एकाग्रतेने ते गायन करत.
महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ । तौ कदाचित् समेतानामृषीणां भावितात्मनाम् ॥१-४-
महात्मा, मोठ्या भाग्याचे, सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, हे दोघे, एकदा शुद्धचित्त असलेल्या ऋषींच्या सभेत उपस्थित होते.
मध्ये सभं समीपस्थाविदं काव्यमगायताम् । तच्छ्रुत्वा मुनयः सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ॥१-४-
सभेच्या मध्यभागी, जवळ उभे राहून, त्यांनी हे काव्य गायिलं; ते ऐकून सर्व ऋषींच्या डोळ्यांत अश्रू आले.
साधु साध्विति तावूचुः परं विस्मयमागताः । ते प्रीतमनसः सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः ॥१-४-
'छान! छान!' असं म्हणत, मोठ्या आश्चर्याने भारावून, ते सर्व धर्मप्रिय ऋषी आनंदित झाले.
प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ । अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः ॥१-४-
गायनारे कुशिलव दोघांना सर्वांनी मोठ्या कौतुकानं गौरवलं. 'वा! या गाण्याचं गोडवे आणि या श्लोकांची खास गोडी!' असं सर्वांनी म्हटलं.
चिरनिर्वृत्तमप्येतत् प्रत्यक्षमिव दर्शितम् । प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु तथाभावमगायताम् ॥१-४-
हे सगळं खूप पूर्वी घडलं असलं तरी, जणू डोळ्यांसमोर घडतंय असं वाटलं. दोघांनीही त्या गोष्टीत पूर्णपणे रंगून सुंदर गायलं.
सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसंपदा । एवं प्रशस्यमानौ तौ तपः श्लाघ्यैर्महर्षिभिः ॥१-४-
दोघांनी एकत्र येऊन अतिशय गोड, मन लावून आणि सुरेख सूर लावून गायलं. म्हणून तपस्वी, थोर ऋषींनी त्यांचं खूप कौतुक केलं.
संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम् । प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ ॥१-४-
दोघं अधिकच तन्मयतेनं, गोड गात असताना, तिथे उभ्या असलेल्या एका आनंदी ऋषीनं त्यांना पाण्याचा कलश दिला.
प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद् ददौ ताभ्यां महायशाः । अन्यः कृष्णाजिनमदाद् यज्ञसूत्रं तथापरः ॥१-४-
आणखी एका प्रसिद्ध आणि प्रसन्न ऋषीनं त्यांना झाडाच्या सालीचे वस्त्र दिलं; दुसऱ्यानं काळ्या मृगाचं कातडं दिलं, आणि तिसऱ्यानं यज्ञसूत्र दिलं.
कश्चित् कमण्डलुं प्रादान्मौञ्जीमन्यो महामुनिः । बृसीमन्यस्तदा प्रादात् कौपीनमपरो मुनिः ॥१-४-
कोणीतरी ऋषीनं कमंडलू दिलं, दुसऱ्या महर्षीनं मुंजेचं कमरबंध दिलं; आणखी एकानं दंड दिला, आणि दुसऱ्या ऋषीनं कौपीन दिलं.
ताभ्यां ददौ तदा हृष्टः कुठारमपरो मुनिः । काषायमपरो वस्त्रं चीरमन्यो ददौ मुनिः ॥१-४-
तिथेच दुसऱ्या आनंदी ऋषीनं कुऱ्हाड दिली; आणखी एकानं भगवी वस्त्र दिलं, आणि दुसऱ्या ऋषीनं झाडाच्या सालीचं वस्त्र दिलं.
जटाबन्धनमन्यस्तु काष्ठरज्जुं मुदान्वितः । यज्ञभाण्डमृषिः कश्चित् काष्ठभारं तथा परः ॥१-४-
एकाने आनंदानं जटाबंधन आणि लाकडाची दोरी दिली; कोणीतरी ऋषीनं यज्ञसामग्री दिली, आणि दुसऱ्यानं लाकडाचा गठ्ठा दिला.
औदुम्बरीं ब्रुसीमन्यः स्वस्ति केचित् तदावदन् । आयुष्यमपरे प्राहुर्मुदा तत्र महर्षयः ॥१-४-
कोणीतरी उंबराच्या लाकडाचा दंड दिला, काहींनी तिथेच शुभाशीर्वाद दिले; इतर महर्षींनी आनंदानं दीर्घायुष्याची शुभेच्छा दिली.
ददुश्चैवं वरान् सर्वे मुनयः सत्यवादिनः । आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम् ॥१-४-
सत्य बोलणारे सर्व ऋषी अशा प्रकारे त्यांना वर देऊ लागले आणि म्हणाले, 'ही अद्भुत कथा या ऋषीनं सांगितली आहे.'
परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम् । अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ ॥१-४-
ही कथा कवींना आधार देणारी आणि योग्य क्रमाने पूर्ण झालेली आहे; सर्व गाण्यांत निपुण असलेल्या या दोघांनी हे गाणं सुंदर गायलं.
आयुष्यं पुष्टिजननं सर्वश्रुतिमनोहरम् । प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित् तत्र गायकौ ॥१-४-
हे गाणं आयुष्य वाढवतं, बळ देतं आणि ऐकणाऱ्यांच्या मनाला आनंद देतं; जिथे जिथे हे दोघं गात, तिथे तिथे त्यांचं कौतुक केलं जायचं.
रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः । स्ववेश्म चानीय ततो भ्रातरौ स कुशीलवौ ॥१-४-
रस्त्यांवर आणि राजमार्गांवर भरताचा मोठा भाऊ त्या दोघा कुशिलवांना पाहतो आणि मग त्यांना आपल्या घरी घेऊन जातो.
पूजयामास पूजार्हौ रामः शत्रुनिबर्हणः । आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः ॥१-४-
शत्रूंचा नाश करणारा राम, त्या दोघांना जे सन्मानास पात्र होते, त्यांना योग्य सन्मान देतो; तो सुवर्णाच्या दिव्य सिंहासनावर बसलेला असतो आणि त्यांना आदराने वंदन करतो.
उपोपविष्टैः सचिवैर्भ्रातृभिश्च समन्वितः । दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ विनीतौ भ्रातरावुभौ ॥१-४-
मंत्री आणि भावंडांनी वेढलेला असताना, रामाने त्या दोन्ही रूपवान आणि नम्र भावंडांना पाहिलं.
उवाच लक्ष्मणं रामः शत्रुघ्नं भरतं तथा । श्रूयतामेतदाख्यानमनयोर्देववर्चसोः ॥१-४-
रामाने लक्ष्मण, शत्रुघ्न आणि भरत यांना सांगितलं, 'या देवासारख्या तेजस्वी दोघांची कथा ऐका.'
विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ समचोदयत् । तौ चापि मधुरं रक्तं स्वचित्तायतनिःस्वनम् ॥१-४-
त्याने गायन करणाऱ्यांना अर्थपूर्ण आणि विविध शब्दांनी नटलेली ही कथा गाण्यास सांगितलं; आणि त्यांनी मनापासून, गोड आणि तन्मयतेनं गायन केलं.
तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् । ह्लादयत् सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च । श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद् बभौ जनसंसदि ॥१-४-
तार आणि ताल यांचा सुंदर संगम साधून, स्पष्ट अर्थ सांगत त्यांनी गायन केलं; त्यांचं गाणं सर्व अंग, मन आणि हृदय आनंदित करणारं होतं, आणि कानाला सुखावणारं ते गाणं लोकांच्या सभेत खुलून दिसलं.
इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौ । ::कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ । ममापि तद् भूतिकरं प्रचक्षते । ::महानुभावं चरितं निबोधत ॥१-४-
हे दोघे ऋषी राजघराण्याचे सर्व गुण अंगी बाळगणारे असून, उत्तम गायक आणि मोठे तपस्वी आहेत. मी सुद्धा त्यांना अद्भुतच म्हणतो. आता त्यांच्या महान कर्तृत्वाची गोष्ट लक्षपूर्वक ऐका.
ततस्तु तौ रामवचः प्रचोदिता- ::वगायतां मार्गविधानसम्पदा । स चापि रामः परिषद्गतः शनै- र्बुभूषयासक्तमना बभूव ह ॥१-४-
मग रामाच्या सांगण्यावरून ते दोघे योग्य पद्धतीने गाणे गाऊ लागले. राम सुद्धा सभेत बसून हळूहळू त्या गाण्यात पूर्णपणे रमून गेला.
thumb|पञ्चमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे बालकाण्डे पञ्चमः सर्गः ॥१-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील बालकांडातील पाचवा सर्ग ऐका.
सर्वा पूर्वमियं येषामासीत् कृत्स्ना वसुंधरा । प्रजापतिमुपादाय नृपाणां जयशालिनाम् ॥१-५-
पूर्वी संपूर्ण पृथ्वी ही प्रजापतीपासून सुरू होणाऱ्या, युद्धात नेहमी विजयी होणाऱ्या राजांचीच होती.
येषां स सगरो नाम सागरो येन खानितः । षष्टिपुत्रसहस्राणि यं यान्तं पर्यवारयन् ॥१-५-
त्यांच्यात सगर नावाचा एक राजा होता, ज्याने समुद्र खोदला; त्याच्याबरोबर त्याचे साठ हजार पुत्र नेहमी असायचे.
इक्ष्वाकूणामिदं तेषां राज्ञां वंशे महात्मनाम् । महदुत्पन्नमाख्यानं रामायणमिति श्रुतम् ॥१-५-
या महान आत्म्यांच्या इक्ष्वाकू वंशातच हे मोठे रामायण नावाचे कथा प्रकट झाली.
तदिदं वर्तयिष्यावः सर्वं निखिलमादितः । धर्मकामार्थसहितं श्रोतव्यमनसूयता ॥१-५-
आता आम्ही ही संपूर्ण कथा सुरुवातीपासून सांगणार आहोत, ज्यात धर्म, काम आणि अर्थ यांचा समावेश आहे; ती द्वेष न ठेवता ऐका.